Chủ tịch Hồ Chí Minh với Quốc hội khóa I và bản Hiến pháp đầu tiên

Vượt qua biết bao tình huống khó khăn, phức tạp, sự chỉ đạo tài tình của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngày 2-3-1946, Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội Khóa I đã long trọng khai mạc tại thủ đô Hà Nội. Cũng như các đại biểu khác, Bác Hồ mang thẻ đại biểu số 305 mà lúc bấy giờ gọi là “Giấy chứng minh”.

TẦM NHÌN XA TRÔNG RỘNG CỦA VỊ LÃNH TỤ THIÊN TÀI

Theo cuốn “Hồi ký Đại biểu Quốc hội khóa I” của Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, xuất bản năm 2000, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Đại biểu Quốc hội Khóa I, tỉnh Nghệ An đã viết: “Không lâu sau ngày Cách mạng Tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh trở thành Bác Hồ với bao lo toan của người đứng đầu một Nhà nước vừa mới thiết lập hầu như hoàn toàn từ con số không.

Chủ tịch Hồ Chí Minh tham dự mít tinh của hàng vạn nhân dân Thủ đô chào mừng Người và các vị được giới thiệu ra ứng cử tại Hà Nội tại sân vận động Phúc Tân ngày 5-1-1946. Ảnh: TTXVN

Biết bao khó khăn chồng chất: Bọn phản động bên trong, giặc xâm lăng ở bên ngoài, rồi giặc đói, giặc dốt… Chính quyền vừa mới được thành lập đã xuất hiện tệ quan liêu, cửa quyền, hách dịch, ức hiếp dân chúng…

Bác Hồ đã phải suy nghĩ nhiều trước thực tế đó. Bác nói như tâm sự với nhiều cán bộ từ Trung ương tới cơ sở: “Nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do thì độc lập cũng chẳng nghĩa lý gì”.

Giữa bao nhiêu công việc bộn bề của những ngày đầu dựng nước, Bác Hồ vẫn dành nhiều thời gian cho việc xây dựng một Nhà nước kiểu mới mà trong đó Nhân dân là chủ thể, với quan điểm được Bác khẳng định ngay từ đầu: “Nước lấy dân làm gốc”, “Lực lượng toàn dân là lực lượng vĩ đại hơn hết, không ai chiến thắng được lực lượng đó”.

Ngày 17-9-1945, chỉ hai tuần sau ngày tuyên bố độc lập, trong “Thư gửi các đồng chí tỉnh nhà”, Bác đã nghiêm khắc chỉ ra những khuyết điểm nghiêm trọng của cán bộ, đảng viên trong các cơ quan chính quyền: “Có người hủ hóa, lên mặt làm quan cách mạng, hoặc là độc hành độc đoán, hoặc là dĩ công dinh tư. Thậm chí dùng pháp công để báo thù tư, làm cho dân oán đến Chính phủ và Đoàn thể”.

Theo Bác, Nhà nước kiểu mới sinh ra từ Cách mạng Tháng Tám phải là Nhà nước của dân, do dân, vì dân. Trong thư đề ngày 17-10-1945 “Gửi Ủy ban nhân dân các kỳ, tỉnh, huyện và làng”, Bác viết: “Chính phủ ta đã hứa với dân, sẽ gắng sức làm cho ai nấy đều có phần hạnh phúc.

Trong việc kiến thiết nước nhà, sửa sang mọi việc, phải làm dần dần… Song ngay từ bước đầu, chúng ta phải theo đúng phương châm. Chúng ta phải hiểu rằng, các cơ quan của Chính phủ từ toàn quốc cho đến các làng, đều là công bộc của dân, nghĩa là để gánh việc chung cho dân, chứ không phải để đè đầu dân như trong thời kỳ dưới quyền thống trị của Pháp, Nhật”.

... Bác cho rằng, một trong những cơ sở cần có đầu tiên của Nhà nước là Hiến pháp, mà muốn có Hiến pháp thì phải có Quốc hội. Vì vậy, mặc dầu tình hình đất nước đang trong thế “ngàn cân treo sợi tóc”, trong 6 nhiệm vụ cấp bách của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Bác vẫn đề ra một nhiệm vụ cực kỳ khó khăn là phải tổ chức một cuộc Tổng tuyển cử càng sớm càng tốt.

Bác nói: “Trước chúng ta đã bị chế độ quân chủ chuyên chế cai trị, rồi đến chế độ thực dân không kém phần chuyên chế, nên nước ta không có hiến pháp. Nhân dân ta không được hưởng quyền tự do, dân chủ.

Chúng ta phải có một hiến pháp dân chủ. Tôi đề nghị Chính phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc Tổng Tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu. Tất cả công dân trai gái mười tám tuổi đều có quyền ứng cử và bầu cử, không phân biệt giàu nghèo, tôn giáo, dòng giống”...

Ngày 5-1-1946, Người viết “Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu “bầu đại biểu Quốc hội - những người ra gánh vác việc nước, trong đó, Người căn dặn đại biểu Quốc hội: “Những người trúng cử sẽ phải ra sức giữ vững nền độc lập của Tổ quốc, ra sức mưu sự hạnh phúc cho đồng bào.

Phải luôn luôn nhớ và thực hành câu: Vì lợi nước, quên lợi nhà; vì lợi chung, quên lợi riêng. Phải làm cho xứng đáng với đồng bào, với Tổ quốc.

Người không trúng cử, cũng không nên ngã lòng; ở trong Quốc hội hay ở ngoài quốc hội, mình cũng cứ ra sức giúp ích nước nhà.

Ngày 6-1-1946, Hà Nội tưng bừng trong ngày hội lớn. Chủ tịch Hồ Chí Minh đến địa điểm hòm phiếu ở số 10 phố Lý Thái Tổ thực hiện nghĩa vụ công dân, sau đó, Người đi thăm hỏi cử tri ở phố Hàng Bạc, Hàng Đào, Lò Đúc rồi lên các làng Thụy Khuê, Hồ Khẩu, Yên Thái.

Hình ảnh vị Chủ tịch nước giản dị, gần gũi trong ngày bầu cử, mãi khắc sâu trong tâm khảm Nhân dân.

CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH VỚI NHỮNG QUYẾT ĐỊNH LỊCH SỬ

Ngày 2-3-1946, Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa I được tổ chức, trong bản báo cáo ngắn gọn trước Quốc hội, Bác nói: “Cuộc Quốc dân đại biểu đại hội này là lần đầu tiên trong lịch sử nước Việt Nam ta.

Nó là kết quả của cuộc Tổng tuyển cử ngày 6-1-1946, mà cuộc Tổng tuyển cử lại là cái kết quả của sự hy sinh, tranh đấu của tổ tiên ta, nó là kết quả của sự đoàn kết anh dũng phấn đấu của toàn thể đồng bào Việt Nam ta… gồm tất cả các tôn giáo, tất cả các dân tộc trên bờ cõi Việt Nam đoàn kết chặt chẽ thành một khối hy sinh không sợ hiểm nguy tranh lấy nền độc lập cho Tổ quốc…

Năm 1960, nhìn lại những ngày tháng vô cùng khó khăn, trong bài “Quốc hội ta vĩ đại thật”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Hồi đó, có người nói: Nhân dân ta trình độ non kém, không nên vội tổ chức Tổng tuyển cử, nhưng Đảng ta kiên quyết nói: Đồng bào ta phải được hưởng quyền dân chủ, chúng ta phải tổ chức Tổng tuyển cử Quốc hội đầu tiên trong lịch sử Việt Nam - Quốc hội khóa I - đã được toàn dân bầu ra…

Quốc hội khóa I của ta là quốc hội kháng chiến”.

Trong cuộc Toàn quốc đại biểu đại hội này, các đảng phái đều có đại biểu mà đại biểu không phải đảng phái cũng nhiều, đồng thời phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số cũng đều có đại biểu.

Vì thế cho nên các đại biểu trong Quốc hội này không phải đại diện cho một đảng phái nào mà là đại biểu cho toàn thể quốc dân Việt Nam”.

Sau gần một ngày làm việc khẩn trương, căng thẳng, Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội Khóa I đã thành công tốt đẹp. Bằng uy tín tuyệt đối của mình, Bác Hồ đã đứng ra thành lập Chính phủ chính thức và được toàn thể Quốc hội nhất trí phê chuẩn.

Lịch sử đã chứng tỏ, quyết định tổ chức cuộc Tổng tuyển cử và chưa đầy 1 tháng sau đã tổ chức thành công Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội Khóa I vào đầu năm 1946 là một quyết định cực kỳ sáng suốt và dũng cảm.

Bởi, nếu để chậm hơn thì tình thế sẽ vô cùng khó khăn và phức tạp và Chủ tịch Hồ Chí Minh là con người của những quyết định lịch sử.

Một thành tựu có tính chất lịch sử Bác Hồ đã để lại cho chúng ta ngày nay là bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mà chính Bác là Trưởng ban dự thảo.

Đây là tầm nhìn xa trông rộng của một vị lãnh tụ thiên tài. Bởi, Hiến pháp là biểu hiện tập trung nhất ý chí của một dân tộc, kỷ cương của một đất nước.

Chỉ một tháng sau khi giành được chính quyền, ngày 20-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 34, thành lập Ban Dự thảo Hiến pháp gồm 7 người: Hồ Chí Minh, Vĩnh Thụy, Đặng Thai Mai, Vũ Trọng Khánh, Lê Văn Hiến, Nguyễn Lương Bằng, Đặng Xuân Khu.

Thông qua 12 kỳ họp, đặc biệt là các hoạt động của Ban Thường trực, Quốc hội Khóa I luôn có mặt bên cạnh Chính phủ để chỉ đạo công cuộc kháng chiến, kiến quốc.

Quốc hội đã thông qua 2 bản Hiến pháp của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (Hiến pháp 1946 và Hiến pháp 1959), trong đó Hiến pháp năm 1946 là bản Hiến pháp đầu tiên mở ra tiến trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Trong điều kiện cả nước vừa phải hoàn thành cách mạng giải phóng dân tộc vừa phải từng bước thực hiện cải cách dân chủ, Quốc hội Khóa I đã góp phần quan trọng vào cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp, với Chiến thắng Ðiện Biên Phủ lừng lẫy, đưa miền Bắc bước vào thời kỳ xây dựng xã hội chủ nghĩa, tiếp tục đấu tranh giải phóng miền Nam, tiến tới thống nhất đất nước.

Chủ tịch Hồ Chí Minh là linh hồn của cách mạng, kháng chiến, kiến quốc, là hạt nhân đoàn kết dân tộc, đoàn kết Quốc hội, là người vạch đường dẫn lối cho Quốc hội vượt qua những giây phút hiểm nghèo của lịch sử, hướng Quốc hội vào những quyết sách lớn, đưa dân tộc Việt Nam tiến lên giành những thắng lợi vẻ vang.

Người chính là linh hồn của Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

HỒNG LÊ

(tổng hợp)