Chile: Khi chính sách thực phẩm trở thành chuẩn mực quốc tế

Theo WHO và World Obesity Atlas 2025, Chile nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ thừa cân, béo phì cao nhất Nam Mỹ, với khoảng 80% người trưởng thành bị thừa cân hoặc béo phì, trong đó gần 40% là béo phì. Ở trẻ em, tỷ lệ thừa cân và béo phì cũng thuộc nhóm cao trong khu vực, cho thấy gánh nặng dinh dưỡng dư thừa xuất hiện sớm và lan rộng, đặt ra thách thức y tế công cộng nghiêm trọng.

Cải cách mạnh tay bắt đầu từ Luật Ghi nhãn và quảng cáo thực phẩm năm 2016

Năm 2016, khi số trẻ em bị thừa cân hoặc béo phì đã lên ở mức cao, Chile đã thông qua Luật Ghi nhãn và quảng cáo thực phẩm, bao trùm nhiều khía cạnh của môi trường thực phẩm chỉ trong một khung pháp lý duy nhất.

Nguồn: www.npr.org/ Eileen Smith

Luật này giải quyết chế độ ăn không lành mạnh theo ba hướng chính. Thứ nhất, bắt buộc dán nhãn cảnh báo hình bát giác màu đen trên mặt trước bao bì với dòng chữ “Alto en…” (Cao về…) đối với các sản phẩm có hàm lượng cao đường, calo, natri và/hoặc chất béo bão hòa.

Thứ hai, cấm quảng cáo các sản phẩm này trên các chương trình truyền hình, nền tảng số hướng đến trẻ em, tại rạp chiếu phim và những địa điểm thu hút đông trẻ nhỏ; đồng thời cấm mọi hình thức tài trợ.

Thứ ba, doanh nghiệp bị cấm sử dụng các hình thức quảng cáo nhắm trực tiếp đến trẻ em, như nhân vật hoạt hình hay linh vật thương hiệu. Những hình ảnh quen thuộc như chú hổ Tony trên hộp ngũ cốc Frosted Flakes đã hoàn toàn biến mất.

Đến năm 2018, Chile tiếp tục áp dụng lệnh “tắt sóng” quảng cáo thực phẩm không lành mạnh trên truyền hình từ 6 giờ sáng đến 22 giờ tối, đồng thời cấm bán hoặc phát miễn phí thực phẩm siêu chế biến tại trường học và nhà trẻ.

Điểm then chốt là luật yêu cầu Bộ Y tế phải triển khai đầy đủ các quy định trong vòng 1 năm, kèm theo chế tài xử phạt nghiêm khắc đối với các trường hợp vi phạm. Các ngưỡng dinh dưỡng được siết chặt dần trong 3 năm, gần như không để lại “khe hở” cho doanh nghiệp né tránh.

Sau khi luật có hiệu lực, hàng loạt nghiên cứu cho thấy các chính sách của Chile đã phát huy tác dụng rõ rệt. Một nghiên cứu đăng trên Tạp chí Quốc tế về dinh dưỡng hành vi và hoạt động thể chất cho thấy mức độ trẻ em tiếp xúc với quảng cáo thực phẩm không lành mạnh trên truyền hình giảm tới 73% kể từ năm 2016. Đến năm 2019, tổng số quảng cáo loại này giảm 64%, còn quảng cáo sử dụng nội dung bị cấm hướng đến trẻ em giảm 67%.

Theo El Pais, từ tháng 4/2025, Chính phủ Chile đã ban hành Nghị định 24, bổ sung yêu cầu buộc các quảng cáo sản phẩm không lành mạnh phải đưa dòng chữ rõ ràng “Evita su consumo” (Hãy tránh tiêu thụ) trong nội dung quảng cáo. Đây là bước đi mạnh mẽ hơn so với các nhãn cảnh báo tiêu chuẩn, nhằm chuyển trọng tâm từ chỉ thông tin sang thúc đẩy hành vi lựa chọn lành mạnh hơn của người tiêu dùng.

Trong giai đoạn cuối năm 2025 và đầu 2026, Thượng viện Chile đã thông qua “ý tưởng lập pháp” nhằm sửa đổi luật hiện hành, nhằm buộc dán nhãn cho nhóm thực phẩm siêu chế biến, định nghĩa là những sản phẩm chứa hơn 5 thành phần công nghiệp hóa học. Trong các đề xuất sửa đổi, “thành phần công nghiệp hóa học” không phải là 5 chất cố định mà là tiêu chí định lượng để xác định thực phẩm siêu chế biến. Các thành phần này thường bao gồm chất tạo ngọt, tạo màu, tạo hương tổng hợp, chất nhũ hóa, chất bảo quản và các phụ gia không dùng trong nấu ăn gia đình. Tiêu chí này được sử dụng nhằm phân loại sản phẩm, phục vụ yêu cầu dán nhãn và hạn chế quảng cáo, nhất là trên môi trường số, đối với trẻ em dưới 14 tuổi.

Quy định này trở nên cấp thiết trong bối cảnh quảng cáo thực phẩm ngày càng dịch chuyển sang trò chơi điện tử và các nền tảng mạng xã hội như TikTok, YouTube hay X, trong khi khung khái niệm về “nội dung hướng đến trẻ em” vẫn chưa phản ánh đầy đủ mức độ trẻ em thực sự tiếp xúc với quảng cáo trực tuyến.

Nhiều nghiên cứu trên phạm vi toàn cầu đã khẳng định rằng quảng cáo thực phẩm không lành mạnh là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy xu hướng gia tăng béo phì, đặc biệt trong bối cảnh marketing số và quảng cáo nhắm mục tiêu ngày càng phát triển.

Thay đổi lựa chọn tiêu dùng và biến chuyển doanh nghiệp sản xuất

Theo Global food research program, các phân tích dựa trên dữ liệu mua sắm của các hộ gia đình tại Chile cho thấy, sau khi luật dán nhãn cảnh báo dinh dưỡng được triển khai, lượng năng lượng và các chất dinh dưỡng có hại được mua về đã giảm đáng kể so với kịch bản giả định không có luật. Cụ thể, tổng lượng calories mua giảm khoảng 24%, lượng đường giảm 27%, chất béo bão hòa giảm 16%, trong khi mức giảm mạnh nhất ghi nhận ở natri, lên tới 37%.

Các nghiên cứu hợp tác giữa các viện nghiên cứu Chile và quốc tế cho thấy sự thay đổi tích cực về nhận thức và hành vi của người tiêu dùng. Đặc biệt, các bà mẹ có con nhỏ có mức độ hiểu biết cao hơn về tác hại của thực phẩm không lành mạnh và chủ động điều chỉnh hành vi mua sắm sau khi luật có hiệu lực, góp phần củng cố tác động dài hạn của chính sách đối với sức khỏe cộng đồng.

Một bài báo đăng trên trang ciapec.cl ngày 30/9/2024 cũng cho thấy, việc mua các sản phẩm được dán nhãn “cao về đường” giảm khoảng 36,8%, đồng thời lượng sản phẩm có nhãn “cao năng lượng/calories” giảm khoảng 23%. Thực tế, hệ thống nhãn cảnh báo đã tác động trực tiếp đến quyết định lựa chọn sản phẩm tại điểm bán, chứ không chỉ nâng cao nhận thức chung.

Bên cạnh tác động đến người tiêu dùng, chính sách còn tạo áp lực cải thiện chất lượng sản phẩm đối với ngành công nghiệp thực phẩm. Một nghiên cứu công bố năm 2025 trên PubMed chỉ ra rằng sau khi luật được thực thi đầy đủ, hàm lượng các chất dinh dưỡng nguy cơ như đường, natri và chất béo trong phần lớn các nhóm thực phẩm đóng gói đã giảm đáng kể theo thời gian. Kết quả này cho thấy hiện tượng reformulation, tức doanh nghiệp điều chỉnh công thức sản phẩm dưới áp lực chính sách.

Những bằng chứng nhất quán này cho thấy các can thiệp mang tính cấu trúc đối với môi trường thực phẩm có thể tạo ra tác động thực chất ở quy mô dân số. Chính từ những thực tế này, năm 2025, Tạp chí nghiên cứu y khoa và khoa học uy tín trên thế giới The Lancet đã đăng tải loạt bài phân tích kêu gọi cộng đồng quốc tế hành động quyết liệt hơn đối với thực phẩm siêu chế biến, coi đây là vấn đề y tế công cộng cần được kiểm soát tương tự thuốc lá.

Thái Anh