Cảng biển bứt tốc nhờ kết nối hạ tầng

Động lực tăng trưởng

Theo Hiệp hội Cảng biển Việt Nam (VPA), tháng 1-2026, sản lượng container tuyến chính (mainline) qua cảng Cái Mép đạt 711.429 TEU, tăng 9% so với cùng kỳ năm 2025. Tăng trưởng tập trung tại các bến chủ lực, đóng góp trực tiếp vào kết quả chung của toàn cụm cảng: Gemalink đạt 198.905 TEU, tăng 24%; CMIT đạt 114.635 TEU, tăng 26%; SSIT đạt 98.617 TEU, tăng 15%...

Tàu container cập cảng TCIT thuộc cụm cảng Cái Mép (phường Tân Phước, TPHCM) làm hàng. ẢNH: THÀNH HUY

Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải hiện dài khoảng 20km, có khoảng 35 bến cảng đang hoạt động (bao gồm cảng container, cảng tổng hợp, cảng hàng rời và cảng chuyên dụng), có khoảng 20 đơn vị/liên doanh tham gia khai thác trực tiếp. Đây là nơi tập trung những đơn vị khai thác container chủ lực, đóng vai trò cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng nhất của Việt Nam. Dẫn đầu về thị phần là Tổng Công ty Tân Cảng Sài Gòn (SNP) đang khai thác 2 cảng container là Cảng quốc tế Tân Cảng - Cái Mép (TCIT - liên doanh cùng Mitsui O.S.K. Lines, Wan Hai, Hanjin) và cảng Tân Cảng - Cái Mép Thị Vải (TCTT). Tổng lượng hàng container đi qua cụm cảng năm 2024 đạt trên 10,8 triệu TEU và năm 2025 đạt gần 13 triệu TEU.

Hiện các hãng tàu lớn thế giới như Maersk, MSC, CMA CGM, Hapag-Lloyd, ONE, ZIM… duy trì tuyến trực tiếp tại cụm cảng Cái Mép - Thị Vải với 48 tuyến container quốc tế/tuần, trong đó hơn 20 tuyến tàu mẹ đi thẳng châu Âu và hai bờ nước Mỹ. Ông Cao Hồng Phong, Phó Tổng giám đốc Gemalink, cho biết, Gemalink là 1 trong 19 cảng biển lớn trên thế giới có thể tiếp nhận tàu 24.000 TEU. Sau 5 năm vận hành, cảng đạt tổng sản lượng 6,5 triệu TEU; riêng năm 2026 dự kiến đạt 2,1 triệu TEU.

Thành quả trên là nỗ lực “làm mới” của các cảng để cạnh tranh với các cảng khác trong khu vực. Bà Lê Thị Ngọc Dung, Phó Tổng giám đốc kiêm Giám đốc Kinh doanh CMIT, nhấn mạnh, dù sản lượng tăng cao nhưng cảng vẫn bảo đảm luân chuyển hàng hóa thông suốt, không xảy ra ùn tắc cầu bến, duy trì chất lượng dịch vụ ổn định cho các tuyến tàu xuyên Thái Bình Dương và Á - Âu. Trong khi đó, ông Trương Tấn Lộc, Chủ tịch HĐTV TCIT cho biết, cảng chủ động mở rộng kết nối hậu phương với hệ thống ICD, bãi vệ tinh, đẩy mạnh số hóa quy trình, rút ngắn thời gian giao nhận, giảm áp lực lưu bãi, góp phần duy trì nhịp độ tăng trưởng ổn định.

Giảm chi phí vận tải

Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải hiện đảm nhận khối lượng lớn hàng hóa gom, rút trong vận tải thủy. Vai trò của cụm cảng sẽ vươn lên mạnh mẽ hơn khi hạ tầng kết nối hoàn thiện. Đó là cầu Phước An sẽ hoàn thành vào năm 2027, kết nối từ phường Phú Mỹ (TPHCM) với xã Phước An (Đồng Nai). Đây là mắt xích quan trọng kết nối cụm cảng Cái Mép - Thị Vải với đường cao tốc Bến Lức - Long Thành. Hàng hóa từ ĐBSCL sẽ đi thẳng đến cảng mà không cần vòng qua quốc lộ 51 đang bị quá tải.

Bốc hàng lên tàu mẹ tại cảng SSIT

Đặc biệt, tuyến cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu dự kiến hoàn thành trong quý 2 năm nay sẽ là tuyến đường "huyết mạch" kết nối trực tiếp các khu công nghiệp tại Đồng Nai, TPHCM với cụm cảng. Thời gian vận chuyển hàng hóa từ Biên Hòa về cụm cảng sẽ giảm từ 2 giờ xuống còn 45-60 phút. Những công trình hạ tầng này hoàn thiện sẽ rút ngắn việc vận chuyển, giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh hàng hóa quốc gia.

Nói về dư địa phát triển của hệ thống cảng phía Đông TPHCM, ông Phạm Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Công ty CP Tư vấn thiết kế Cảng - Kỹ thuật biển (Portcoast), đánh giá tiềm năng khai thác của Cái Mép - Thị Vải là rất lớn, cả ở vị trí chiến lược, quy mô quy hoạch lẫn năng lực thích ứng với xu thế phát triển cảng biển thông minh trong kỷ nguyên số. Về quy hoạch, khu Cái Mép Hạ được thiết kế theo dạng “răng lược”, có thể bổ sung gần 18km bến container mới, nâng công suất tăng thêm khoảng trên dưới 40 triệu TEU. Toàn bộ quy hoạch được xây dựng trên nền tảng mô hình số, cho phép mô phỏng hoạt động khai thác, tổ chức giao thông, xử lý sự cố…, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và năng lực cạnh tranh của cụm cảng.

THÀNH HUY