'Bệ đỡ' cho công nghiệp nông thôn

Trong bối cảnh đó, chương trình khuyến công quốc gia đã kịp thời phát huy vai trò là “bệ đỡ” quan trọng, không chỉ hỗ trợ về tài chính mà quan trọng hơn đã tạo động lực để các cơ sở công nghiệp nông thôn đổi mới tư duy, mạnh dạn đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và khả năng thích ứng với thị trường.

Hiệu quả từ thực tiễn

Gốm Bồ Bát là làng nghề truyền thống của Ninh Bình, từng nổi tiếng từ xa xưa với dòng gốm trắng đặc trưng nhưng đã có thời gian dài mai một. Những năm gần đây, nghề gốm Bồ Bát dần được khôi phục nhờ tâm huyết của anh Phạm Văn Vang-người con quê hương dành nhiều năm tìm hiểu, học nghề và phục dựng kỹ thuật gốm cổ. Với mong muốn giữ gìn nghề truyền thống, anh đã mở xưởng sản xuất và xây dựng thương hiệu gốm Bồ Bát tại địa phương. Từ nguồn kinh phí khuyến công, tỉnh Ninh Bình đã hỗ trợ quỹ đất, đầu tư nhà xưởng và tạo điều kiện để thành lập Công ty TNHH Bảo tồn và Phát triển gốm Bồ Bát. Sản phẩm của công ty được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu, góp phần đưa gốm Bồ Bát ngày càng được nhiều người biết đến.

Công ty TNHH MTV Inox Kính Thành (Đà Nẵng) thụ hưởng chính sách hỗ trợ của chương trình khuyến công.

Không chỉ riêng gốm Bồ Bát, trên thực tế, nhiều cơ sở công nghiệp nông thôn ở các địa phương khác cũng đã nhận được sự hỗ trợ kịp thời từ chương trình khuyến công, từng bước vượt qua khó khăn, đầu tư đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất. Theo báo cáo của Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), sau 5 năm thực hiện chương trình khuyến công quốc gia theo Quyết định số 1881/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, tổng kinh phí khuyến công cả nước được phê duyệt đạt 1.436 tỷ đồng, trong đó, kinh phí khuyến công quốc gia chiếm 36,6%, còn lại là nguồn lực của các địa phương. Đáng chú ý, tổng vốn đối ứng của doanh nghiệp và các cơ sở công nghiệp nông thôn đạt gần 1.525 tỷ đồng, cho thấy hiệu quả lan tỏa và khả năng huy động nguồn lực xã hội của chương trình; bình quân mỗi đồng ngân sách nhà nước đã thu hút hơn một đồng vốn đầu tư từ khu vực sản xuất.

Không chỉ dừng ở hỗ trợ tài chính, dấu ấn rõ nét nhất của chương trình nằm ở nội dung hỗ trợ đổi mới công nghệ và thiết bị sản xuất-lĩnh vực luôn được xác định là trọng tâm xuyên suốt của hoạt động khuyến công. Thông qua hỗ trợ chuyển giao công nghệ, ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến và xây dựng các mô hình trình diễn kỹ thuật, nhiều cơ sở công nghiệp nông thôn đã có bước chuyển mình rõ rệt. Giai đoạn 2021-2025, khuyến công đã hỗ trợ 883 cơ sở tiếp cận công nghệ mới, xây dựng 52 mô hình trình diễn sản xuất sản phẩm mới. Nhờ đó, năng suất lao động được nâng lên, chi phí sản xuất thủ công giảm dần, chất lượng và tính đồng đều của sản phẩm được cải thiện, giúp các cơ sở đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Song song với đó, hoạt động hội chợ triển lãm, bình chọn sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu; hỗ trợ xây dựng phòng trưng bày, quảng bá sản phẩm không chỉ mang ý nghĩa xúc tiến thương mại mà còn góp phần giúp các cơ sở từng bước xây dựng thương hiệu, mở rộng kênh phân phối. Đồng thời, công tác đào tạo, tư vấn và hỗ trợ chuyển đổi số cho doanh nghiệp công nghiệp nông thôn cũng được chú trọng. Trong giai đoạn 2021-2025, hơn 1.500 lượt cơ sở đã tham gia các lớp đào tạo về quản trị doanh nghiệp, áp dụng các công cụ quản lý tiên tiến như: 5S, Kaizen, ISO, sản xuất sạch hơn, marketing trực tuyến và bán hàng trên nền tảng số. Theo bà Nguyễn Thị Lâm Giang, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, doanh nghiệp và cơ sở công nghiệp nông thôn là thành tố quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội địa phương. Chính sách khuyến công thời gian qua đã phát huy hiệu quả trong việc đồng hành, hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp đầu tư phát triển sản xuất với những hỗ trợ mang tính nền tảng, giúp cơ sở thay đổi cách làm và nâng cao năng lực quản trị-yếu tố then chốt cho phát triển bền vững.

Làm “trúng” để khuyến công đi xa

Bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn triển khai cho thấy, chương trình khuyến công vẫn còn một số hạn chế cần sớm khắc phục. Nguồn lực hỗ trợ còn mỏng, mức kinh phí cho từng đề án chưa đủ lớn để tạo sức hút mạnh mẽ, nhất là với các dự án đổi mới công nghệ quy mô lớn. Việc khoản hỗ trợ khuyến công phải tính thuế thu nhập doanh nghiệp cũng làm giảm hiệu quả chính sách đối với các cơ sở nhỏ, tiềm lực tài chính hạn chế.

Bộ máy tổ chức khuyến công ở cơ sở còn thiếu và chưa đồng bộ. Hiện cả nước chỉ có 412 cán bộ trực tiếp làm công tác khuyến công, bình quân mỗi trung tâm khoảng 7 người. Ở nhiều địa phương, cán bộ cấp huyện, xã chủ yếu làm kiêm nhiệm, chưa có điều kiện bám sát nhu cầu thực tế của cơ sở sản xuất.

Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai kế hoạch khuyến công giai đoạn 2026-2030 với nhiều nhiệm vụ quan trọng được xác định. Theo đó, các hoạt động khuyến công sẽ được triển khai có trọng tâm, gắn với lợi thế từng địa phương và đồng bộ các chính sách hỗ trợ; chú trọng sản xuất sạch hơn, chuyển đổi số, phát triển bền vững và kinh tế tuần hoàn. Đồng thời tiếp tục đẩy mạnh bình chọn và hỗ trợ phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực quản trị để gia tăng giá trị và mở rộng thị trường.

Các ý kiến cũng cho rằng, để khuyến công thực sự phát huy vai trò “bệ đỡ” cho công nghiệp nông thôn, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý, điều chỉnh cơ chế tài chính và mức hỗ trợ phù hợp thực tiễn; đồng thời nghiên cứu chính sách thuế đối với khoản hỗ trợ khuyến công nhằm tăng sức hấp dẫn cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, đầu tư nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ khuyến công cần được coi là giải pháp then chốt, cùng với việc mở rộng hoạt động khuyến công sang các lĩnh vực mới như chuyển đổi số, sản xuất xanh và tiết kiệm năng lượng.

Khi được tổ chức và triển khai hiệu quả, khuyến công không chỉ là chính sách hỗ trợ trước mắt mà còn là công cụ quan trọng định hướng phát triển công nghiệp nông thôn theo chiều sâu, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội bền vững của đất nước.