Vào một buổi chiều tối rét buốt, Văn Cao ra khỏi nhà, đi từ phố Ga sang phố Hàng Bông, rồi sang Bờ Hồ. Dưới ánh điện vàng nhợt, ông thấy một bé gái chừng hơn mười tuổi không mảnh vải che thân ngồi lặng phắc bên lề đường. Ông đau đớn nhận ra em bé đã chết. Những ngày này không ít những trẻ em lưu lạc chết bên đường như bé gái đó. Gần đấy, có mấy người gày gò rách rưới đang đun nấu bằng những ống bơ bên những gốc cây. Ý nghĩ về giống nòi đau thương, lầm than đè lên trái tim ông, nặng trĩu. Văn Cao lê bước về căn gác hẹp nhà 45 phố Nguyễn Thượng Hiền, và rồi, những âm vang đầu tiên trỗi lên trong tim óc ông: Ðoàn quân Việt Nam đi/Chung lòng cứu quốc/Bước chân dồn vang trên đường gập ghềnh xa...