Theo con nước tràn đồng sau mỗi vụ gặt, nhiều nông dân miền Tây lại lặng lẽ mưu sinh trong đêm bằng nghề bắt nhái, làm cá khô. Từ những cánh đồng xã An Cư (An Giang) đến làng nghề cá khô Trần Đề (tỉnh Sóc Trăng cũ, nay là TP Cần Thơ), con nhái đồng phơi khô, mớ cá phơi nắng không chỉ mang hương vị quê nhà mà còn đem lại nguồn thu ổn định cho người dân mỗi dịp cuối năm.
Sau một buổi chiều liên tục lội dưới nước lạnh để bắt con vẹm nhỏ tại bãi biển xã Giao Ninh (tỉnh Ninh Bình), nhiều người dân có thể kiếm được từ vài trăm nghìn đến cả triệu đồng.
Cửa biển Lạch Bạng là nơi dòng sông Bạng hòa mình ra biển lớn, tạo nên cửa lạch tự nhiên vừa là điểm ra vào, neo đậu tàu thuyền, vừa là không gian sinh tồn gắn bó bao đời của cộng đồng cư dân ven biển. Với ngư dân nơi đây, nhịp sống gắn chặt với con nước, mùa cá và những chuyến ra khơi nối tiếp nhau quanh năm và càng ý nghĩa hơn đối với mỗi ngư dân khi vươn khơi trong những ngày đầu năm mới.
Nghề nuôi trồng hải sản trên biển có ở thôn 19/5, xã Phú Trạch được hơn 7 năm. Nghề này đã mang lại sự khấm khá cho hàng chục hộ dân nơi đây, với mức lãi ròng thu về hàng năm từ 150-400 triệu đồng/hộ. Tuy nhiên, 2 cơn bão số 5 và 10 của năm 2025 gần như đã 'xóa sổ' nghề này ở địa phương. Với quyết tâm bám làng, bám biển để làm giàu, rất nhiều hộ dân ở làng biển này vẫn tiếp tục đầu tư khôi phục lại nghề theo hướng thích ứng hiệu quả hơn trước sự biến đổi khắc nghiệt của khí hậu, thời tiết.
Mỗi năm, khi con nước bắt đầu rút chậm khỏi đồng, để lại những vệt bùn non còn in dấu chân chim, người miền Tây lại nhắc nhau đến mùa cá sặc rằn. Không ồn ào như mùa cá linh, không ào ạt như con nước lớn, cá sặc rằn đến lặng lẽ, chậm rãi, đúng tính nết của loài cá quen sống giữa ao đìa, ruộng trũng, kênh mương hiền hòa.
Khi mùa nước nổi trên các cánh đồng bắt đầu rút dần, cũng là lúc người dân vùng đầu nguồn tỉnh Đồng Tháp bước vào mùa 'bội thu' các loại cá đồng. Giữa cái nắng hanh hao, nhịp sống tại các cơ sở làm mắm trở nên nhộn nhịp, mang theo hy vọng về một mùa mắm đủ đầy, thơm nồng vị phù sa.
Phim về đề tài thảm họa, tận thế kết hợp khoa học viễn tưởng 'Đại Hồng Thủy' (The Great Flood) của Hàn Quốc đã lập kỷ lục trên Netflix với thành tích rất ấn tượng.
Trở lại từ những bản làng vùng cao Tây Bắc trong sương sớm, rồi xuôi về miền sông nước Nam Bộ khi con nước lớn ròng, điều đọng lại rõ nhất trong tôi không phải là sự phong phú của sản vật, mà là câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ: Làng nghề Việt Nam đang đứng ở đâu trên bản đồ du lịch giá trị cao?
Khi cơn gió đông thổi vi vu là lúc người dân tất bật dong xuồng ra sông Hậu giăng câu, thả lưới.
Giữa biển Tây Nam, đặc khu Thổ Châu (An Giang) không chỉ cách xa đất liền hơn 200km đường biển. Người đến đây lập nghiệp phải học cách sống theo gió, theo mùa, theo con nước, nơi phận người lặng lẽ neo theo hướng gió biển.
Cơn bấc xốn xang, từng chiếc ghe đục nổ máy xình xịch chẻ sóng ủi dồn khai thác cá linh trên những khúc sông sâu.
Những ngày ở Vĩnh Xương và Khánh Bình, chúng tôi hiểu rằng hành trình phát triển vùng biên giới chưa bao giờ bằng phẳng. Dòng Mekong những năm gần đây ít dần phù sa, con nước về thất thường, sạt lở diễn biến phức tạp, hạ tầng còn nhiều hạn chế. Trong thách thức ấy, người dân tìm hướng đi mới như những dòng nước nhỏ kiên nhẫn hòa vào sông lớn. Sự thích ứng của người dân, cùng với định hướng của chính quyền đang mở ra bước chuyển tích cực cho vùng biên.
Sau khi xem xong 'Đại Hồng Thủy' - phim Hàn Quốc về đề tài thảm họa, tận thế, có sự tham gia của Kim Da Mi và Park Hae Soo mới lên sóng Netflix, thật không biết phải nói gì, không biết phải chê sao…
Giữa mênh mang sông nước miền Tây, có những lời chia tay không cần nói thành lời. Chỉ một tàu lá dừa khô treo lên cây bẹo nơi mũi ghe cũng đủ để người trong cuộc hiểu rằng: Một thương hồ sắp rời bến. Khi dòng sông không còn là chốn mưu sinh, cây bẹo bỗng trở thành ký ức lặng lẽ của một nếp sống đang dần khuất bóng.
Gần 3 tiếng đồng hồ dẫn tàu container Sky Hope rời cảng biển Hải Phòng, hoa tiêu hàng hải luôn tập trung cao độ. Bởi chỉ một sơ suất nhỏ, cũng có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng.
Ở mỗi địa phương, cần một nơi giống như 'ngã ba tri thức', nơi con nước khoa học, con nước thị trường và con nước đời sống gặp nhau. Nơi ấy chính là Trung tâm đổi mới sáng tạo của tỉnh, một 'cánh đồng thử nghiệm' trong thời đại mới. Bài viết được VTV1 điểm lại trong chương trình Điểm báo sáng nay.
Khi gió bấc tràn về, chúng tôi trở lại xã Vĩnh Xương rồi xuôi về Khánh Bình. Hai xã biên giới ấy như đôi cánh tay dang rộng, đón dòng Mekong chảy vào đất Việt. Nơi đây, sông không chỉ mang phù sa bồi đắp ruộng đồng mà còn mang theo nhịp sống kinh tế mới. Người dân vẫn giữ nếp mưu sinh dựa vào con nước nhưng vẫn chủ động mở thêm những hướng đi phù hợp với sự phát triển của vùng biên hôm nay.
Sau mấy tháng chìm trong nước, những cánh đồng vùng đầu nguồn biên giới nước đã cạn dần, đây cũng là thời điểm con cá bơi về sông, ngư dân tranh thủ khai thác chộn rộn cuối mùa gió đông.
Ở mỗi địa phương, cần một nơi giống như 'ngã ba tri thức', nơi con nước khoa học, con nước thị trường và con nước đời sống gặp nhau. Nơi ấy chính là Trung tâm đổi mới sáng tạo của tỉnh, một 'cánh đồng thử nghiệm' trong thời đại mới.
Trong nhịp đổi thay của đô thị hóa, người dân làng chài Nam Ô (phường Hòa Hiệp Nam) vẫn bền bỉ giữ nghề. Theo họ rẽ sóng ra khơi, chúng tôi bắt đầu tìm hiểu đời sống của những người đã gửi cả buồn vui tuổi trẻ vào mênh mông con nước.
Giữa cảnh 'tai trời ách nước', khi con nước của thiên tai dâng cao cũng là lúc người dân vùng ngập lo thiếu nước sạch sau lũ. Nỗi lo không dừng lại ở mùa lũ năm nay mà cả những mùa sau.
Hơn 7 năm khoác ba lô vào Cà Mau, tôi vẫn nhớ như in buổi sớm đầu tiên khi những cơn gió mằn mặn từ biển Tây thổi qua vai áo. Trời đất nơi địa đầu cực Nam hôm ấy rộng đến mức khiến sĩ quan trẻ như tôi vừa háo hức, vừa choáng ngợp. Những hàng đước nghiêng mình theo con nước, những con đường xuyên rừng thẳng tắp, mái nhà thưa thớt chạy dọc bãi bồi - tất cả đều mới lạ, xa xôi. Nhưng rồi, bằng một cách rất tự nhiên, Cà Mau dần đi vào đời sống của tôi, thấm vào từng bước chân và trở thành một phần ký ức mà dù có qua bao năm tháng vẫn không thể phai mờ.
Từ bao đời nay, mùa nước nổi là điều thân thuộc với người dân miền Tây Nam Bộ. Nước về không chỉ mang phù sa, rửa mặn cho những cánh đồng mà còn mang theo nhiều món quà mà thiên nhiên hào phóng ban tặng.
Mờ sáng, đi qua vùng quê mùa bấc, người dân đang tất bật với chuyện đồng áng, khai thác cá, tôm, tạo nên bức tranh nông thôn sinh động. Cơn gió nam khẽ khàng báo hiệu Tết cận kề, ai cũng tranh thủ kiếm thêm thu nhập đủ đầy.
Dù lớn lên cùng 'con nước', nhưng việc thiếu kỹ năng bơi lội khiến trẻ em vùng sông nước Cửu Long luôn phải đối mặt với nhiều rủi ro thường trực.
Những ngày này, gió bấc đã bắt đầu thổi mạnh trên hai dòng sông Tiền, sông Hậu. Nước rút nhanh, để lại những bãi bồi loang loáng ánh nắng vàng. Trong hơi lạnh đầu mùa, tôi nghe thoảng mùi cá đồng quen thuộc, đánh thức ký ức về một miền châu thổ trăm năm sống cùng con nước. Đó cũng là lúc những lò mắm Nam Bộ rộn ràng trở lại, mùa người miền Tây làm những hũ mắm ngon gửi đi khắp nơi, nuôi sống bao thế hệ, gây dựng sinh kế cho hàng chục ngàn người. Họ là những người luôn bám đất, giữ làng bên dòng Mekong thơ mộng.
Nhận lời mời của bạn tâm giao, tôi chạy xe máy hơn 50 cây số về xã Đại Cường, Đại Lộc (cũ). Xe qua cầu An Bình êm ru. Tôi ngồi đằng sau xe, hỏi bạn: 'Chừ đi đâu?'. Bạn quay lại cười phấn khích trong gió: 'Về Ô Gia…'.
VHXQ - Bà Tình đội nón, cúi đầu sát bếp thổi lửa. Khói tèm nhem từ mấy cây củi ướt loang làm mắt bà cay xè.
VHXQ - Tôi hì hục leo tận đỉnh Ngọc Linh, nơi 'mái nhà miền Nam', cũng là điểm khởi thủy của dòng Thu Bồn lấp lánh. Có bận, xuôi dòng sông mẹ này từ thượng nguồn trôi lang thang về Cửa Đại. Có những lần băng qua cửa bể, đến tận ngoài đảo xa…
Gần như không có đêm nào yên ả khi con nước ròng đổ về trên các tuyến kênh vùng biển Cà Mau. Trong bóng tối tĩnh mịch của rừng ngập mặn, ánh đèn soi cầm tay loang loáng quét xuống mặt nước, hòa cùng tiếng gọi nhau í ới, tiếng lưới quẫy, tiếng kéo đục và giặt đục vang vọng. Tất cả tạo thành nhịp lao động quen thuộc mỗi khi vào vụ đổ đục đêm, kiểu mưu sinh đặc thù đã gắn bó với cư dân xứ vuông Cà Mau.
Giữa tháng 10 âm lịch, con nước lũ rút dần ra sông lớn, người dân châu thổ cũng bước vào thời điểm thu hoạch cá đồng nhiều nhất trong năm.
Những ngôi nhà được gắn trên các phao nổi, tự động nâng lên hạ xuống theo con nước giúp người dân ở Tân Hóa, Quảng Bình (cũ) bình thản sống chung với lũ, bảo toàn tài sản và tính mạng mà không cần phải sơ tán lên núi.
Dòng sông Phó Đáy vẫn lặng lẽ ôm lấy vùng đất Thái Hòa, tỉnh Phú Thọ (huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc cũ). Từ một nghề thử nghiệm, nuôi cá lồng trong những năm gần đây đang trở thành sinh kế ổn định, giúp nhiều hộ dân đổi đời. Đó là câu chuyện của chị Ngụy Hồng Cúc – người phụ nữ đặt trọn niềm tin vào con nước.
Về làm dâu vùng rốn lũ ở Hà Tĩnh, bà Nhã từng lo lắng trước những mùa nước dữ ập về. Thế nhưng nhiều năm nay, gia đình bà yên tâm nhờ có 'bảo bối' là nhà phao tránh lũ.
Trận lũ lịch sử vừa qua nhấn chìm nhiều làng quê, khu phố ở Gia Lai và Ðắk Lắk. Chứng kiến con nước dữ đe dọa sinh mạng đồng bào mình, những chàng trai của làng biển đã cùng nhau lên đường, mang theo những chiếc ca nô, mô tô nước vốn là sinh kế của mình đi cứu người.