Vợ chồng có thể trở thành bạn thân không?

Tác giả: Lydia Denworth/Bách Việt Books-NXB Lao Động

Lược sử về tình bạn - Khám phá bản năng gắn kết của loài người

Cuốn sách là hành trình khám phá khoa học sâu sắc về vai trò quan trọng của tình bạn đối với con người và động vật. Qua các nghiên cứu thực địa và các kết quả phòng thí nghiệm, Lydia Denworth đã chỉ ra rằng những mối liên kết tích cực giúp tăng cường hệ miễn dịch, cải thiện tim mạch và não bộ, trong khi sự cô đơn có thể gây ra những tác hại nghiêm trọng. Đây là bằng chứng rõ ràng rằng con người được lập trình để kết nối xã hội suốt đời.

Vợ chồng có thể trở thành bạn thân không?

Vào những năm 1980, 60% người Mỹ ở Jacksonville cho biết họ xem vợ/chồng là bạn thân nhất, trong khi tại Thành phố Mexico, hầu như không ai nói vậy.

Nếu 90-95% chúng ta có bạn tâm tình, thì trong số 4 người thân thiết, thường có 2-3 là họ hàng, chiếm 50-75% vòng trong. Con người có lợi thế tự nhiên để gắn bó với gia đình vì thời gian ở bên nhau. Tuy nhiên, chất lượng mối quan hệ mới là yếu tố quyết định sức khỏe: Người thân cận nhất phải là những người khiến ta thấy mình có giá trị và được nâng đỡ.

Một nghiên cứu về người Nga gốc Do Thái di cư sang Venice và California cho thấy, dù mất gia đình, họ vẫn tồn tại nhờ xây dựng các mối quan hệ khắng khít với người không cùng huyết thống, trở thành "gia đình tổng hợp".

Trừ khi hôn nhân không hạnh phúc, người bạn đời thường nằm trong vòng trong của chúng ta. Theo Bert Uchino, vợ chồng là mối quan hệ quan trọng nhất ở tuổi trưởng thành, đặc biệt với đàn ông, những người tập trung đời sống tình cảm vào vợ và dần buông bỏ các tình bạn khác, trong khi phụ nữ có xu hướng duy trì các tình bạn thân khác.

Ngày nay, cả nam và nữ thường gọi bạn đời là "bạn thân", nhằm nhấn mạnh sức mạnh đặc biệt của mối quan hệ này. Tuy nhiên, thói quen này còn mới: Vào những năm 1980, 60% người Mỹ ở Jacksonville cho biết họ xem vợ/chồng là bạn thân nhất, trong khi tại Thành phố Mexico, hầu như không ai nói vậy. Điều này không có nghĩa tình cảm kém hơn, chỉ là họ phân biệt tình bạn với hôn nhân.

Ở phương Tây hiện nay, người ta ngày càng kỳ vọng bạn đời là "tri kỷ", nên nhà tâm lý học Eli Finkel đã gọi đây là kỷ nguyên hôn nhân "được ăn cả ngã về không".

Khó tìm được "tri kỷ" góp phần giải thích tỷ lệ người độc thân ngày càng tăng. Năm 1965, 3-4 nữ sinh sẵn sàng kết hôn với người họ không yêu nếu anh ta đáp ứng các tiêu chí khác. Ngày nay, theo khảo sát Pew, an toàn lao động và quan điểm về nuôi dạy con cái quan trọng, nhưng hầu hết đều muốn tình yêu.

Nhiều cặp vợ chồng coi đối phương là bạn thân nhất. Ảnh: Elizabeth Overstreet.

Gia đình thường giữ vị trí bền vững trong vòng thân thiết nhất: Khoảng 90% người có ít nhất một anh chị em, đôi khi là những mối quan hệ lâu dài duy nhất. Khi tôi và chồng sắp có cậu con trai thứ ba, Mark vui mừng về mối gắn kết lâu dài của các anh em. Tuy nhiên, "bạn có thể chọn bạn bè, nhưng không thể chọn gia đình", quan hệ huyết thống không đảm bảo sự hòa hợp; khác biệt về tính cách hay sở thích có thể tồn tại và đôi khi gây xung đột.

Trong vòng 5 năm qua, chúng ta đã chứng kiến sự gia tăng các nghiên cứu về sự ghẻ lạnh trong gia đình. Nó phổ biến và phức tạp hơn bạn nghĩ. Một nghiên cứu cho thấy 8% trong số khoảng 2.000 người Anh đã cắt đứt liên lạc với một thành viên trong gia đình và 19% cho biết họ hoặc một người họ hàng khác không còn liên lạc với gia đình.

Tại Mỹ, 7% người trưởng thành cho biết không còn gắn bó với mẹ và 27% không còn gắn bó với cha mình. Ly hôn, lạm dụng, nghiện ngập hay hành vi xấu khác có thể là nguyên nhân. Ngay cả khi gia đình hạnh phúc, cái chết hay bệnh tật cũng khiến ta mất đi người thân. Bố tôi đã mất, mẹ tôi mắc Alzheimer nặng; điều khó khăn nhất là tôi đã đánh mất bà như một người bạn tâm giao, dù vẫn thường ở bên nhau. Dù vậy, tôi lại trở nên gần gũi hơn với một người dì khi cùng nhau vượt qua mất mát này.

Thực tế, mạng lưới xã hội thân thiết thay đổi nhiều hơn ta tưởng, nhưng vẫn phản ánh các "đặc trưng" ổn định về sự thân mật. Nhà khoa học máy tính Jari Sarämaki đã nghiên cứu 24 học sinh Anh (17-19 tuổi) trong 18 tháng. Ông yêu cầu họ liệt kê người thân, bạn bè, xếp hạng mức độ gần gũi, rồi theo dõi dữ liệu cuộc gọi để phân tích.

Người thân thiết nhất (thường là cha hoặc mẹ) nhận khoảng 1/4 tổng số cuộc gọi; ba người thân nhất chiếm 40-50%, và các cuộc gọi này cũng dài hơn. Phần còn lại của mạng lưới thay đổi nhiều, nhưng mỗi người vẫn duy trì khuynh hướng giao tiếp riêng - có người chỉ gọi mẹ hay bạn cũ, có người lại hướng đến bạn mới ở đại học. Khi mở rộng nghiên cứu từ vài chục sinh viên đến hơn 500.000 người, xu hướng này vẫn lặp lại.

Lydia Denworth/Bách Việt Books-NXB Lao Động