Việc cần làm ngay với trái phiếu doanh nghiệp
'Hạ cánh mềm' là cụm từ dùng để mô tả các nỗ lực của các ngân hàng trung ương trong việc ngăn chặn nền kinh tế bị nóng lên quá mức hoặc phải chịu đựng lạm phát cao. Thuật ngữ này cũng có thể đề cập đến một lĩnh vực của nền kinh tế sẽ chậm lại nhưng không sụp đổ; xét theo nghĩa này, thị trường trái phiếu doanh nghiệp dường như đã 'hạ cánh mềm' như nhận xét nêu trong một tọa đàm gần đây.
Nhiều chỉ dấu cho thấy thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang phục hồi tích cực và niềm tin của nhà đầu tư cũng dần quay lại sau các biến cố xảy ra cuối năm 2022. Từ chỗ hầu như không có doanh nghiệp nào phát hành trái phiếu trong quý I.2023, bước sang quý II, khối lượng phát hành tháng sau cao hơn tháng trước. Đến hết tháng 11, có 77 doanh nghiệp phát hành khối lượng 220.000 tỷ đồng. Bên cạnh đó, doanh nghiệp và nhà đầu tư trái chủ đã nỗ lực đàm phán thanh toán trái phiếu đến hạn. Đến nay khoảng 40% khối lượng trái phiếu chậm trả của 68 doanh nghiệp đã có phương án đàm phán; tỷ lệ đàm phán thành công tăng từ 16% tháng 2.2023 lên 63% vào tháng 10.2023.
Bức tranh thị trường “sáng lên” nhờ nhiều “nét vẽ”. Đầu tiên phải kể tới việc Chính phủ vào tháng 3.2023 đã ban hành Nghị định 08/2023/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung và ngưng hiệu lực thi hành một số điều tại các Nghị định quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Bên cạnh đó, việc vận hành hệ thống giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tập trung từ tháng 7.2023 là chất xúc tác quan trọng làm tăng thanh khoản và tính minh bạch của thị trường. Theo thống kê của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, đã có 760 mã trái phiếu doanh nghiệp của 200 tổ chức phát hành được đưa lên hệ thống này, đẩy thanh khoản tăng 20 - 30 lần so với giai đoạn trước. Hai “nét vẽ” khác là chúng ta đã phát triển một số điều kiện tiến tới thị trường lành mạnh hơn, ví dụ có thêm tổ chức xếp hạng tín nhiệm bắt đầu vận hành; đồng thời các vụ việc vi phạm trái phiếu doanh nghiệp đã được xử lý quyết liệt.
Mặc dù vậy, khó khăn vẫn còn ở phía trước khi giá trị trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn sẽ “đạt đỉnh” trong năm 2024. Hiệp hội Bất động sản TP. Hồ Chí Minh (HoREA) cho biết, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn năm 2024 là 329.500 tỷ đồng trong khi năm 2022 là 144.500 tỷ đồng, năm 2023 là 271.400 tỷ đồng.
Áp lực trái phiếu đáo hạn vẫn đang bủa vây các doanh nghiệp địa ốc. Tổng giá trị trái phiếu do nhóm bất động sản phát hành mới và được mua lại vẫn còn rất thấp so với tổng giá trị trái phiếu đến hạn. Theo Hội Môi giới bất động sản Việt Nam, lũy kế 10 tháng năm nay, doanh nghiệp mua lại khoảng 153.800 tỷ đồng trong khi tổng giá trị đáo hạn trái phiếu của nhóm này trong 2 tháng cuối năm 2023 và năm 2024 lần lượt là 15.600 tỷ đồng và 121.100 tỷ đồng. Việc gia hạn thời gian trả nợ chỉ giúp các chủ đầu tư có thời gian ổn định lại sản xuất, kinh doanh và cơ cấu lại nợ để phục hồi, hay nói cách khác là chỉ là chuyển từ nợ ở thời điểm này sang thời điểm khác.
Trong bối cảnh đó, từ đầu năm 2024, thị trường sẽ phải quay lại áp dụng Nghị định 65/2022/NĐ-CP, do Nghị định 08/2023/NĐ-CP chỉ cho phép tạm ngưng áp dụng 3 nội dung của Nghị định 65/2022/NĐ-CP (gồm quy định xác định tư cách nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp là cá nhân; các quy định về xếp hạng tín nhiệm đối với doanh nghiệp phát hành; ngưng về thời gian để phát hành đối với một đợt trái phiếu) đến hết tháng 12.2023. Điều này có thể gây ra một số tác động không mong muốn khi thị trường còn khó khăn, năng lực tài chính của không ít nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp là cá nhân đang suy giảm và cả nước hiện chỉ có 3 doanh nghiệp được cấp phép cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm.
Chính vì vậy, việc cần làm ngay là phải nhanh chóng rà soát Nghị định 08/2023/NĐ-CP, cân nhắc nội dung nào tiếp tục áp dụng, nội dung nào không, lộ trình cụ thể ra sao. Quá trình này phải bảo đảm nguyên tắc là tạo thuận lợi cho thị trường duy trì được đà hồi phục và kiến tạo phát triển trong thời gian tới.
