Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Đồng yen chạm đáy trong vòng 40 năm

Ngày 3/8, Bộ Tài chính Nhật Bản xác nhận đã phối hợp với Bộ Tài chính Mỹ mua đồng yen trong phiên giao dịch ngày 31/7 nhằm ngăn chặn đà mất giá mạnh của đồng tiền này. Đây là lần đầu tiên Washington và Tokyo cùng can thiệp để hỗ trợ đồng yen kể từ năm 1998. Hai nước cũng từng tham gia một chiến dịch can thiệp quốc tế vào năm 2011, song với mục tiêu ngược lại là kiềm chế đà tăng giá của đồng yen sau thảm họa động đất và sóng thần tại Nhật Bản.

Đồng yen bật tăng sau động thái phối hợp của Mỹ và Nhật Bản. (Ảnh: AFP/TTXVN)

Động thái lần này diễn ra sau khi tỷ giá USD/yen có thời điểm tiến sát 164 yen/USD trong tháng 7, đánh dấu mức yếu nhất của đồng tiền Nhật Bản kể từ năm 1986. Đà giảm mạnh của đồng yen làm gia tăng chi phí nhập khẩu, gây thêm áp lực lạm phát tại Nhật Bản và làm dấy lên lo ngại về nguy cơ biến động lan rộng trên thị trường tài chính quốc tế.

Theo các nguồn thạo tin, Ngân hàng Dự trữ liên bang New York đã bán euro để mua yen thay mặt Bộ Tài chính Mỹ. Đây là cách thức khác với những lần Washington trực tiếp sử dụng USD để can thiệp vào tỷ giá USD/yen trước đây. Trong tuyên bố xác nhận hoạt động phối hợp, Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama cho biết động thái được thực hiện trên cơ sở tuyên bố chung của bộ trưởng tài chính hai nước công bố vào tháng 9/2025, nhằm ứng phó với tình trạng biến động quá mức và những chuyển động thiếu trật tự của đồng yen.

“Bộ Tài chính Nhật Bản tiếp tục theo dõi chặt chẽ thị trường và duy trì liên lạc mật thiết với các đối tác tại Bộ Tài chính Mỹ. Chúng tôi sẽ không ngần ngại thực hiện thêm các đợt can thiệp phối hợp”, bà Katayama nhấn mạnh.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng xác nhận sự tham gia của Washington, đồng thời cho rằng các hành động phối hợp đã góp phần ngăn chặn những biến động mất trật tự của đồng yen. Mỹ sẵn sàng tiếp tục phối hợp với Nhật Bản nếu thị trường xuất hiện những diễn biến bất thường. Ông Bessent đồng thời bày tỏ sự ủng hộ đối với các biện pháp về thị trường và tiền tệ của Tokyo nhằm điều chỉnh tình trạng đồng yen bị định giá thấp đáng kể. Phát biểu này cũng làm gia tăng kỳ vọng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) sẽ tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ.

Sau thông tin về hoạt động can thiệp, đồng yen có thời điểm tăng lên 155,20 yen/USD, mức cao nhất kể từ đầu tháng 5 trước khi thu hẹp một phần đà tăng.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington hỗ trợ Tokyo theo đề nghị của Chính phủ Nhật Bản. Ông cho rằng động thái này vừa mang lại lợi ích kinh tế cho Mỹ, vừa góp phần ổn định kinh tế toàn cầu. “Họ có một đồng yen đang suy yếu và cần một chút hỗ trợ. Chúng tôi luôn ở bên Nhật Bản. Trên hết, đó là một tín hiệu của tình hữu nghị”, ông Trump nói.

Đôi bên cùng có lợi

Với Nhật Bản, đồng yen yếu tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp xuất khẩu và ngành du lịch, bởi làm tăng giá trị lợi nhuận thu được ở nước ngoài khi quy đổi sang nội tệ. Tuy nhiên, mặt trái là chi phí nhập khẩu năng lượng, thực phẩm và nguyên liệu sản xuất tăng mạnh. Đây là sức ép đặc biệt lớn đối với một nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nguồn cung dầu mỏ và khí đốt từ bên ngoài. Giá năng lượng leo thang do căng thẳng tại Trung Đông càng làm xấu đi cán cân thương mại và đẩy chi phí sinh hoạt tại Nhật Bản lên cao.

Theo bà Sayuri Shirai - Giáo sư kinh tế tại Đại học Keio và là cựu thành viên Hội đồng Chính sách BOJ, giá dầu khí tăng không chỉ gây sức ép lên cán cân thương mại mà còn làm trầm trọng thêm lạm phát. Giá cả đi lên làm suy giảm sức mua của người dân, kìm hãm tiêu dùng và hạn chế động lực phục hồi của nền kinh tế.

Mỹ cũng có lợi ích trực tiếp trong việc hạn chế đà suy yếu quá mức của đồng yen. Đồng USD tăng giá mạnh so với yen khiến hàng hóa Mỹ trở nên đắt đỏ hơn tại thị trường Nhật Bản, trong khi sản phẩm của doanh nghiệp Nhật Bản có thêm lợi thế cạnh tranh tại Mỹ.

Ngoài ra, nếu Nhật Bản phải bán một lượng lớn trái phiếu kho bạc Mỹ để huy động USD phục vụ hoạt động can thiệp, lợi suất trái phiếu Mỹ có thể chịu thêm áp lực tăng. Điều này sẽ đẩy chi phí vay của Chính phủ Mỹ lên cao và tạo ra những tác động lan tỏa đối với thị trường tài chính toàn cầu.

Tokyo cho biết có thể sử dụng Công cụ Repo dành cho các cơ quan tiền tệ nước ngoài và quốc tế của Fed, thường được gọi là FIMA Repo, trong những hoạt động tiếp theo. Cơ chế này cho phép các ngân hàng trung ương và cơ quan tiền tệ đủ điều kiện vay USD ngắn hạn bằng cách thế chấp trái phiếu Kho bạc Mỹ, thay vì phải bán trực tiếp số chứng khoán đang nắm giữ.

Dù sự phối hợp của Mỹ có thể tạo hiệu ứng tâm lý lớn hơn so với việc Nhật Bản hành động đơn phương, giới phân tích cho rằng can thiệp ngoại hối khó đảo ngược xu hướng của đồng yen nếu những yếu tố nền tảng không thay đổi. Nguyên nhân chính khiến đồng yen suy yếu là chênh lệch lãi suất kéo dài giữa Nhật Bản và Mỹ. Trong nhiều năm, Nhật Bản duy trì lãi suất gần 0%, thậm chí âm, nhằm đưa nền kinh tế thoát khỏi giảm phát. Dù BOJ bắt đầu nâng lãi suất từ năm 2024, mặt bằng lãi suất tại Nhật Bản vẫn thấp hơn đáng kể so với Mỹ và nhiều nền kinh tế phát triển.

Khoảng cách này khuyến khích hoạt động “carry trade”, trong đó nhà đầu tư vay hoặc bán đồng yen có chi phí thấp để chuyển vốn sang những đồng tiền và tài sản có lợi suất cao hơn. Dòng vốn đầu tư ra nước ngoài của các doanh nghiệp Nhật Bản, cùng việc giữ lại lợi nhuận tại thị trường quốc tế, cũng tiếp tục tạo sức ép lên tỷ giá.

Ông Robin Brooks - chuyên gia cấp cao tại Viện Kinh tế quốc tế Peterson cho rằng, việc Washington bán euro thay vì USD để mua yen có thể khiến thị trường đặt câu hỏi về mức độ cam kết của Mỹ. Theo ông, cách làm này có thể được hiểu là nỗ lực giúp Nhật Bản tránh phải bán mạnh trái phiếu kho bạc Mỹ, nhưng đồng thời làm giảm phần nào hiệu ứng tín hiệu của hoạt động can thiệp.