Về miền di sản

Miền di sản vào hội

Dự kiến trong tháng 3, Bắc Ninh tổ chức lễ đón Bằng UNESCO công nhận Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là di sản văn hóa thế giới; ghi danh Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp và tổ chức Festival “Về miền di sản - 2026”. Theo bà Bùi Thị Thu Thủy, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt, góp phần tôn vinh, khẳng định giá trị độc đáo của di sản; nâng cao nhận thức của cộng đồng trong việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển văn hóa, du lịch và kinh tế - xã hội của địa phương. Đối với Bắc Ninh, việc các di sản tiêu biểu trên địa bàn tỉnh được UNESCO công nhận, ghi danh càng khẳng định vị thế của vùng đất Kinh Bắc trong không gian di sản chung. Trong đó hai di tích thành phần quan trọng của quần thể di sản thế giới là chùa Vĩnh Nghiêm (phường Tân An) và chùa Bổ Đà (phường Vân Hà) - quần thể kiến trúc cổ kính vốn là trung tâm đào tạo tăng đồ của Thiền phái Trúc Lâm, nơi hội tụ của tư tưởng Phật giáo Trúc Lâm, gắn bó mật thiết với đời sống tâm linh của người dân. Tại hai di tích còn lưu giữ hệ thống mộc bản kinh Phật quý giá, vườn tháp độc đáo lớn nhất Việt Nam. Cùng với đó, nghề làm tranh dân gian Đông Hồ (phường Thuận Thành) kết tinh tinh hoa sáng tạo dân gian, phản ánh sinh hoạt, tâm hồn và ước vọng của người Việt góp phần làm giàu bản sắc văn hóa Bắc Ninh trong dòng chảy di sản thế giới.

Du khách tham quan chùa Vĩnh Nghiêm (phường Tân An).

Những ngày này, tại các phường: Bắc Giang, Kinh Bắc, Thuận Thành, Tân An và một số địa phương trên địa bàn tỉnh diễn ra nhiều hoạt động văn hóa - du lịch đặc sắc, tạo nên không gian hội tụ giàu bản sắc. Điểm nhấn là khai hội và hành hương về chốn tổ Vĩnh Nghiêm với các nghi lễ tâm linh như dâng hương tưởng niệm Trúc Lâm Tam Tổ, cầu quốc thái dân an, cầu nguyện hòa bình; tái hiện nghi thức rước tượng Tam Tổ, rước kiệu Phật từ bến sông Thương vào chùa. Tại Trung tâm Văn hóa - Triển lãm tỉnh (phường Bắc Giang), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với một số đoàn nghệ thuật trong nước trình diễn những di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận, ghi danh; trưng bày, giới thiệu sản phẩm văn hóa đặc trưng của các địa phương. Các gian trưng bày giới thiệu hiện vật văn hóa tiêu biểu, sản phẩm thủ công mỹ nghệ, ẩm thực, sản phẩm OCOP... góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất, con người và tiềm năng du lịch của các địa phương, kết nối văn hóa với phát triển kinh tế.

Các tour du lịch “Hành trình du lịch về miền di sản” dự kiến xuất phát từ phường Bắc Giang và phường Kinh Bắc, kết nối những điểm đến tiêu biểu như: Chùa Bổ Đà, chùa Vĩnh Nghiêm, Khu du lịch tâm linh - sinh thái Tây Yên Tử, đền Đô, đền Bà Chúa Kho, chùa Phật Tích đến làng tranh Đông Hồ... kết hợp trải nghiệm lễ hội, nghệ thuật đường phố, dân ca quan họ.

Ông Nguyễn Hữu Hoán, Phó Chủ tịch UBND phường Thuận Thành cho biết: Phường chỉ đạo Trung tâm Bảo tồn tranh dân gian Đông Hồ và đơn vị liên quan tập trung chuẩn bị tổ chức Triển lãm tranh dân gian Việt Nam. Tại đây sẽ giới thiệu các dòng tranh tiêu biểu như Đông Hồ, Kim Hoàng, Hàng Trống... Đặc biệt, phục dựng chợ tranh dân gian Đông Hồ - tái hiện sinh động không gian văn hóa truyền thống của làng quê Kinh Bắc giúp du khách hiểu sâu hơn về nghề làm tranh dân gian.

Trong khuôn khổ Festival còn có hội thi hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh tại phường Kinh Bắc; trưng bày chuyên đề giới thiệu Di sản văn hóa thế giới “Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc” tại Bảo tàng Bắc Ninh số 1; trưng bày “Cổ vật tiêu biểu tỉnh Bắc Ninh” tại Bảo tàng Bắc Ninh số 2 và các hoạt động trải nghiệm “Du xuân miền Quan họ”. Không gian lễ hội còn lan tỏa trên một số tuyến phố ở phường Bắc Giang, phường Kinh Bắc với các hoạt động biểu diễn nghệ thuật, ẩm thực, múa rối nước làng Đồng Ngư, trò chơi dân gian và trưng bày sản phẩm OCOP. Dịp này cũng diễn ra hội Lim, hội Xuân Tây Yên Tử, hội hát Sloong hao... tạo nên bức tranh lễ hội đa sắc màu, làm nổi bật sức sống của miền di sản Kinh Bắc ngày đầu xuân.

Định hình sản phẩm du lịch bền vững

Chuỗi hoạt động phong phú trong dịp lễ đón Bằng UNESCO công nhận Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là di sản văn hóa thế giới; ghi danh Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp và tổ chức Festival “Về miền di sản - 2026” đã mở ra không gian hội tụ văn hóa các vùng, miền. Các loại hình nghệ thuật dân gian, nghi lễ truyền thống, sản phẩm thủ công và làng nghề được tổ chức đồng bộ tại nhiều khu, điểm du lịch, di tích. Đây chính là nền tảng để ngành du lịch tỉnh xây dựng các tour “Hành trình du lịch về miền di sản”, đưa những giá trị văn hóa được vinh danh trở thành trải nghiệm sống động. Các tour dự kiến xuất phát từ phường Bắc Giang và phường Kinh Bắc, kết nối những điểm đến tiêu biểu như: Chùa Bổ Đà, chùa Vĩnh Nghiêm, khu du lịch tâm linh - sinh thái Tây Yên Tử, đền Đô, đền Bà Chúa Kho, chùa Phật Tích đến làng tranh Đông Hồ... kết hợp trải nghiệm lễ hội, nghệ thuật đường phố, dân ca quan họ. Qua đó, du khách được hòa mình vào không gian di sản - lễ hội, cảm nhận nhịp sống văn hóa đang tiếp nối trong đời sống đương đại. Theo ông Nguyễn Xuân Thủy, Giám đốc Trung tâm Văn hóa và Xúc tiến du lịch tỉnh, các tour du lịch về miền di sản không đơn thuần là tham quan điểm đến mà là hành trình khám phá chiều sâu văn hóa - lịch sử. Du khách không chỉ “xem” mà còn lắng nghe câu chuyện của di sản, cảm nhận văn hóa hiện hữu sống động trong cộng đồng.

Du khách thưởng thức trình diễn quan họ tại đền Đô (phường Từ Sơn).

Trong không gian linh thiêng gắn với Thiền phái Trúc Lâm, du khách tìm hiểu dòng chảy tư tưởng, tín ngưỡng đã định hình bản sắc vùng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm. Song hành với di sản vật thể là không gian di sản phi vật thể - nơi những làn điệu quan họ, nghề làm tranh Đông Hồ và các nghi lễ truyền thống được trao truyền qua nhiều thế hệ. Ví như ở làng tranh Đông Hồ, du khách bên cạnh chiêm ngưỡng những bức tranh mộc mạc, đậm chất dân gian sẽ trực tiếp tìm hiểu quy trình làm tranh, lắng nghe câu chuyện về nghề truyền thống đang được nỗ lực bảo vệ và hồi sinh. Điểm nhấn của các tour còn nằm ở trải nghiệm gắn với cộng đồng như tham gia nghi lễ, thưởng thức ẩm thực địa phương, giao lưu với nghệ nhân và người dân bản địa. Qua đó, du khách nhận ra rằng giá trị di sản không chỉ nằm ở danh hiệu mà ở cách cộng đồng gìn giữ, thực hành và trao truyền trong đời sống hằng ngày. Các tour du lịch về miền di sản vì thế không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh Bắc Ninh - Kinh Bắc mà còn mở ra hướng đi phù hợp cho phát triển du lịch bền vững, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Đây sẽ là khởi đầu cho việc định hình các sản phẩm du lịch gắn với di sản được thế giới tôn vinh, tạo sức hút để du khách quay trở lại, lưu trú lâu hơn và hiểu sâu hơn về vùng đất giàu truyền thống văn hóa Kinh Bắc.

Vi Lệ Thanh