Tư duy mới về phòng, chống thiên tai

Diễn biến thời tiết ngày càng cực đoan, khó lường cho thấy thiên tai không còn là hiện tượng mang tính mùa vụ, mà đã trở thành thách thức thường trực đối với quá trình phát triển. Với Hà Nội, đô thị đặc biệt với hệ thống sông ngòi, đê điều rộng lớn, tốc độ đô thị hóa nhanh và mật độ dân cư cao, yêu cầu đặt ra không chỉ là nâng cao năng lực ứng phó khi mưa bão xảy ra, mà quan trọng hơn là xây dựng khả năng chống chịu và thích ứng ngay từ gốc.

Điều đó đòi hỏi tư duy phòng, chống thiên tai phải chuyển mạnh từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa, từ khắc phục hậu quả sang quản trị rủi ro. Công tác phòng, chống thiên tai cần được lồng ghép trong quy hoạch phát triển đô thị, đầu tư hạ tầng, quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và nâng cao nhận thức cộng đồng. Chỉ khi xây dựng được năng lực chống chịu một cách bền vững, Hà Nội mới có thể giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản của người dân, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển ổn định, bền vững của Thủ đô trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.

Tinh thần ấy được thể hiện xuyên suốt trong Chỉ thị số 01/CT-UBND ngày 26-1-2026 của UBND thành phố Hà Nội về tăng cường công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn năm 2026. Với nguyên tắc cơ bản: “Phòng ngừa chủ động, ứng phó kịp thời, khắc phục khẩn trương, hiệu quả các tình huống thiên tai, sự cố”, điểm cốt lõi của Chỉ thị không nằm ở việc bổ sung những biện pháp ứng cứu khi thiên tai xảy ra, mà là chuyển mạnh từ tư duy xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa, quản lý nguy cơ và giảm thiểu rủi ro ngay từ sớm.

Đó cũng là yêu cầu phù hợp với thực tiễn. Thiệt hại do thiên tai không chỉ bắt nguồn từ mưa lớn, bão mạnh hay lũ lụt mà còn xuất phát từ những yếu kém trong quản lý. Vi phạm hành lang bảo vệ đê điều, lấn chiếm bãi sông, khai thác cát trái phép, hệ thống tiêu thoát nước chưa đồng bộ hay việc quản lý hồ chứa, công trình thủy lợi còn bất cập đều có thể làm gia tăng mức độ rủi ro khi thiên tai xảy ra. Nếu những “điểm nghẽn” này không được xử lý từ trước thì mọi phương án ứng phó cũng khó phát huy hiệu quả cao nhất.

Bởi vậy, phòng, chống thiên tai không thể chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành Nông nghiệp hay lực lượng phòng, chống thiên tai mà phải trở thành yêu cầu xuyên suốt trong quy hoạch phát triển, quản lý đất đai, xây dựng hạ tầng, bảo vệ môi trường và quản trị đô thị. Chỉ khi các quyết định phát triển đều tính đến yếu tố an toàn trước thiên tai thì Hà Nội mới có thể hình thành nền tảng chống chịu bền vững trong dài hạn.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, trước hết cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý theo hướng lấy phòng ngừa làm trọng tâm. Các địa phương phải thường xuyên rà soát khu vực xung yếu, kiểm soát chặt việc sử dụng hành lang thoát lũ, bảo đảm an toàn hệ thống đê điều, hồ đập và công trình thủy lợi. Đồng thời, việc thực hiện nhiệm vụ phải trên tinh thần “6 rõ” và gắn với trách nhiệm của người đứng đầu, không để xảy ra tình trạng né tránh hoặc đùn đẩy trách nhiệm.

Cùng với đó, cần phát huy mạnh mẽ vai trò của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong dự báo, cảnh báo và điều hành. Hệ thống dữ liệu được kết nối đồng bộ, thông tin được cập nhật theo thời gian thực sẽ giúp các cấp chính quyền nhận diện nguy cơ sớm hơn, đưa ra quyết định nhanh hơn và tổ chức ứng phó hiệu quả hơn khi có tình huống phát sinh.

Một trụ cột quan trọng khác là xây dựng cộng đồng có khả năng thích ứng với thiên tai. Mỗi người dân cần được trang bị kiến thức, kỹ năng phòng ngừa, ứng phó và tham gia bảo vệ các công trình phòng, chống thiên tai. Khi chính quyền, lực lượng chức năng và người dân cùng chia sẻ trách nhiệm, sức mạnh phòng ngừa sẽ được nhân lên, tạo nên “lá chắn” vững chắc ngay từ cơ sở.

Minh Thúy

Nguồn Hà Nội Mới: https://hanoimoi.vn/tu-duy-moi-ve-phong-chong-thien-tai-1214328.html