Tư duy mới trên đồng đất cũ

Sự thay đổi không chỉ ở cơ cấu cây trồng mà còn ở tư duy sản xuất của người dân, từ canh tác theo tập quán sang sản xuất gắn với thị trường, liên kết tiêu thụ sản phẩm, nâng cao giá trị trên cùng một đơn vị diện tích đất canh tác.

Nông dân kiểm tra ruộng sâm Bố chính để theo dõi sinh trưởng và kịp thời phát hiện sâu bệnh.

Trên cánh đồng thôn Đông Viên, xã Bạch Thông, những luống sâm Bố chính xanh tốt đang dần thay thế diện tích lúa kém hiệu quả. Trước đây, các chân ruộng này chủ yếu cấy hai vụ lúa mỗi năm nhưng thu nhập không cao. Từ khi cây sâm bố chính được đưa vào trồng thử nghiệm, nhiều hộ dân đã có thêm hướng phát triển kinh tế.

Là một trong những người tiên phong chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ông Sằm Văn Dâng hiện trồng 1.400m2 sâm bố chính. “Thời gian đầu gia đình cũng băn khoăn vì đây là cây trồng mới, chưa có nhiều kinh nghiệm chăm sóc. Tuy nhiên, được doanh nghiệp hỗ trợ giống, hướng dẫn kỹ thuật và cam kết thu mua sản phẩm, gia đình đã mạnh dạn đầu tư” - ông Dâng chia sẻ.

Quyết định chuyển đổi mang lại hiệu quả rõ rệt. Ngay vụ đầu tiên, diện tích sâm của gia đình ông Dâng cho thu nhập hơn 40 triệu đồng, trong khi trước đây cùng diện tích này trồng hai vụ lúa chỉ đạt khoảng 10 triệu đồng. Hiệu quả kinh tế cao đã tạo sức lan tỏa, khuyến khích nhiều hộ dân trong thôn chuyển đổi cơ cấu cây trồng.

Từ một mô hình ban đầu, những cánh đồng ở Đông Viên đang từng bước hình thành vùng sản xuất mới. Sự thay đổi thể hiện cả ở cơ cấu cây trồng và nhận thức của người dân.

Thay vì sản xuất theo thói quen, bà con đã quan tâm hơn đến hiệu quả kinh tế, nhu cầu thị trường và liên kết tiêu thụ sản phẩm. Đây cũng là hướng đi đang được xã Bạch Thông đẩy mạnh thông qua chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên những diện tích sản xuất kém hiệu quả sang các loại cây phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu và có khả năng liên kết tiêu thụ.

Chị Hiệp Thị Phương thu hoạch chuối tiêu hồng, bán cho hợp tác xã thu mua ngay tại thôn.

Đến nay, toàn xã đã chuyển đổi 40,5ha đất nông nghiệp sang trồng sâm bố chính, khoai tây, dưa chuột, thanh long, ổi… mang lại thu nhập bình quân khoảng 120 triệu đồng/ha/năm. Kết quả này khẳng định hiệu quả của định hướng tái cơ cấu nông nghiệp, từng bước hình thành các vùng sản xuất hàng hóa.

Tại xã Cẩm Giàng, cây chuối tiêu hồng cũng đang tạo diện mạo mới trên nhiều vùng soi bãi ven sông, suối. Những diện tích trồng ngô trước đây nay được thay bằng những vườn chuối cho giá trị kinh tế cao hơn.

Gia đình chị Hiệp Thị Phương ở Bản Luông là một trong những hộ đầu tiên tham gia dự án trồng chuối tiêu hồng từ tháng 5-2025. Trên diện tích hơn 1.200m2, ngay vụ đầu tiên, vườn chuối của gia đình chị thu hơn 6 tấn quả, đạt doanh thu trên 25 triệu đồng. Sau thu hoạch, cây tiếp tục phát triển chồi mới, tạo nguồn thu ổn định cho các vụ tiếp theo.

Điều khiến người dân yên tâm là trong suốt quá trình sản xuất luôn có hợp tác xã đồng hành, hướng dẫn kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm đầu ra.

Đại diện Hợp tác xã Nông sản sạch Việt Nam hoạt động trên địa bàn xã Cẩm Giàng cho biết: Bên cạnh thu mua sản phẩm, đơn vị còn hỗ trợ người dân kỹ thuật chăm sóc, xây dựng vùng nguyên liệu và cơ sở nhân giống tại địa phương. Từ hiệu quả thực tế, diện tích chuối tiêu hồng của xã đã tăng từ 7,28ha với 56 hộ tham gia lên gần 20ha trong năm 2026, thu hút 175 hộ dân, trong đó có 5ha sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP.

Theo chính quyền địa phương, chuyển đổi cơ cấu cây trồng chỉ phát huy hiệu quả bền vững khi gắn với liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Vì vậy, cùng với mở rộng diện tích cây trồng có giá trị, các địa phương tiếp tục thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia xây dựng vùng nguyên liệu, phát triển chế biến sâu để nâng cao giá trị nông sản.

Từ những thửa ruộng chủ yếu phục vụ sản xuất lương thực, nhiều cánh đồng ở phía Bắc tỉnh Thái Nguyên đã từng bước trở thành vùng sản xuất hàng hóa có giá trị. Hiệu quả từ các mô hình chuyển đổi cây trồng cho thấy, khi gắn sản xuất với nhu cầu thị trường, liên kết tiêu thụ và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, giá trị kinh tế trên mỗi đơn vị diện tích đất canh tác được nâng lên rõ rệt. Đây là hướng đi phù hợp để khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.