Trọn tình yêu với văn hóa dân tộc

Ông Tòng Văn Hân viết chữ Thái cổ tại Lễ hội Đền Hoàng Công Chất năm 2026.

Sinh ra trong gia đình người Thái giàu truyền thống, từ nhỏ ông Tòng Văn Hân đã được tiếp xúc với tiếng nói, phong tục và những câu chuyện dân gian của dân tộc mình. Những giá trị ấy dần hình thành trong ông tình yêu và ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa. Năm 20 tuổi, ông bắt đầu học chữ Thái cổ từ ông nội. Những nét chữ ban đầu tưởng như khó nhớ, khó viết nhưng bằng sự kiên trì, ông từng bước làm quen với hệ thống ký tự, cách đọc, cách viết và cách diễn đạt. Sau khoảng 5 năm học tập, ông đã có thể đọc thông, viết thạo và biên dịch nhiều tài liệu bằng chữ Thái cổ.

Càng học, ông càng nhận ra đằng sau mỗi con chữ là một kho tàng tri thức được cha ông gửi gắm. Những câu tục ngữ, ca dao, truyện cổ, lời răn dạy về cách ứng xử, lao động, tình yêu quê hương, gia đình và cộng đồng được lưu giữ qua chữ viết. Nếu thế hệ trẻ không còn biết đọc chữ của dân tộc mình, nhiều giá trị trong kho tàng ấy sẽ khó có cơ hội tiếp tục được trao truyền. Từ suy nghĩ đó, ông Hân bắt đầu tìm cách đưa chữ Thái cổ đến gần hơn với cộng đồng.

Năm 2015, ông Tòng Văn Hân mở lớp dạy chữ Thái cổ vào buổi tối tại Nhà văn hóa bản Liếng hoặc nhà riêng của mình. Lớp học thu hút khoảng hàng chục học viên ở nhiều lứa tuổi, từ 15 đến hơn 70 tuổi. Với ông, đây là công việc xuất phát từ trách nhiệm và tình yêu đối với văn hóa dân tộc. Từ những nét chữ đầu tiên, học viên được hướng dẫn cách nhận biết mặt chữ, phát âm, ghép chữ rồi từng bước đọc các câu, đoạn văn. Khi đã có nền tảng, họ được tiếp cận tục ngữ, ca dao, truyện cổ và những tư liệu văn hóa của người Thái. Không khí lớp học vì thế luôn gần gũi. Những buổi tối trở thành khoảng thời gian để mọi người cùng học chữ, trao đổi về văn hóa, kể cho nhau nghe những câu chuyện gắn với đời sống của cộng đồng Thái.

Chị Lò Thị Phương, học viên trẻ ở bản Liếng cho biết: Công việc gia đình bận rộn nhưng chị luôn cố gắng sắp xếp thời gian tham gia học. Đến nay chị đã có thể nhận diện và viết những ký tự cơ bản, từng bước đọc được những nội dung đơn giản.

Với chị Phương, học chữ Thái còn mở cơ hội hiểu sâu hơn về nguồn cội. Qua những câu tục ngữ, ca dao và câu chuyện được ông Hân giới thiệu trong mỗi buổi học, chị hiểu thêm về phong tục, tập quán và cách ứng xử của người Thái xưa. Từ đó, tình yêu và niềm tự hào văn hóa dân tộc cũng được bồi đắp.

Trong nhiều năm, ông dành thời gian nghiên cứu, sưu tầm, biên dịch và chuyển thể các tư liệu dân gian của người Thái. Đến nay, ông đã hoàn thành 15 đầu sách, trong đó có nhiều câu chuyện cổ, tục ngữ, ca dao mang đậm bản sắc văn hóa Thái. Mỗi trang viết là kết quả của quá trình tìm hiểu, chắt lọc và gìn giữ những tri thức được lưu truyền trong cộng đồng. Với ông Hân, sưu tầm và biên dịch là cách lưu giữ các giá trị văn hóa bền lâu. Những tư liệu ấy có thể trở thành nguồn tham khảo cho những người nghiên cứu văn hóa, đồng thời giúp thế hệ trẻ có thêm cơ hội tiếp cận kho tàng tri thức của cha ông bằng chính chữ viết dân tộc.

Ông Tòng Văn Hân nghiên cứu, sưu tầm, biên dịch và chuyển thể các tư liệu dân gian của người Thái.

Ông Hân có nhiều đóng góp trong việc đưa chữ Thái cổ đến các hoạt động văn hóa tại địa phương. Vào dịp xã tổ chức Ngày hội Văn hóa các dân tộc và Lễ hội Đền Hoàng Công Chất, ông trực tiếp giới thiệu chữ Thái cổ, viết chữ tặng người dân và du khách. Từ những nét chữ được viết trên giấy, giá trị của chữ Thái cổ được đưa ra khỏi phạm vi lớp học, xuất hiện trong không gian lễ hội, nơi người dân và du khách có thể trực tiếp tìm hiểu, trải nghiệm.

“Học chữ Thái là một hành trình tìm về cội nguồn. Mỗi ký tự, mỗi câu chữ đều gắn với đời sống và cách nhìn nhận thế giới của cha ông. Hiểu được chữ viết sẽ giúp người học tiếp cận sâu hơn với những lời dạy, câu chuyện và giá trị văn hóa được gửi gắm qua nhiều thế hệ”, ông Hân chia sẻ.

Bởi vậy, trong các lớp học, ông thường kết hợp dạy chữ với giới thiệu lịch sử, phong tục, tập quán và những nét sinh hoạt văn hóa của người Thái. Học viên được khuyến khích cùng nhau luyện các làn điệu dân ca, bài hát truyền thống. Lớp học chữ vì thế trở thành một không gian văn hóa cộng đồng, nơi những người cùng chung tình yêu với bản sắc dân tộc có cơ hội gặp gỡ, trao đổi và học hỏi.

Giữa nhịp sống hiện đại, việc duy trì một lớp học chữ Thái cổ qua nhiều năm là công việc đòi hỏi sự kiên trì. Với ông Hân, mỗi người học biết thêm một chữ, đọc được một câu chuyện cổ hay hiểu được một lời ca dao cũng là thêm một người có khả năng tiếp nối mạch văn hóa của cộng đồng.

Từ bản Liếng, chữ Thái cổ đang tiếp tục được trao truyền qua những lớp học bình dị. Những trang sách được sưu tầm, biên dịch và những nét chữ được viết trong các ngày hội văn hóa đang góp phần làm cho tiếng nói, chữ viết của dân tộc Thái hiện diện gần gũi hơn trong đời sống hôm nay.

Dành trọn tình yêu và tâm huyết giữ chữ viết, tiếng nói, văn hóa của dân tộc mình, ông Tòng Văn Hân đang góp phần nối mạch trao truyền từ thế hệ trước đến thế hệ sau, để chữ Thái cổ tiếp tục được đọc, được viết và được nhắc nhớ trong cộng đồng.