Triển khai mô hình lúa phát thải thấp tại Ninh Bình

Mô hình canh tác lúa hiệu quả cao, phát thải thấp gắn với trình diễn công nghệ cơ giới hóa gieo sạ hàng kết hợp vùi phân đã chính thức được khởi động ngày 24/2 tại thôn Đông Mẫu, Hợp tác xã (HTX) Nam Cường (xã Yên Cường, tỉnh Ninh Bình). Đây là sự kiện thứ hai trong chuỗi mô hình canh tác lúa hiệu quả cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Hồng vụ Đông Xuân 2026, sau mô hình đã triển khai tại Hưng Yên ngày 10/2. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025–2035, tầm nhìn đến năm 2050” và Dự án “Sử dụng phân bón đúng” (Fertilize Right) do Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) tài trợ.

Ninh Bình là địa phương có vùng sản xuất lúa ổn định của Đồng bằng sông Hồng, với hệ thống HTX đóng vai trò quan trọng trong tổ chức sản xuất và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật. Sau sáp nhập, diện tích đất lúa toàn tỉnh đạt trên 25.000 ha, tạo nền tảng thuận lợi để phát triển nông nghiệp hàng hóa, xây dựng thương hiệu gạo đặc sản gắn với sản xuất xanh.

Việc triển khai mô hình tại Đồng bằng sông Hồng là bước quan trọng nhằm điều chỉnh giải pháp canh tác phát thải thấp cho phù hợp với điều kiện sinh thái phía Bắc. Ảnh: TN

Mô hình tại HTX Nam Cường được triển khai trên diện tích 2,5 ha, sử dụng giống lúa Thiên Ưu 8, với lượng gieo sạ khoảng 45 kg/ha. Trọng tâm là ứng dụng cơ giới hóa gieo sạ hàng kết hợp vùi phân bằng máy; bón phân theo nguyên tắc “4 đúng”; quản lý nước theo phương pháp ướt – khô xen kẽ (AWD); quản lý dịch hại tổng hợp (IPM).

Việc gieo sạ đúng mật độ và vùi phân chính xác ngay từ đầu vụ giúp giảm lượng giống, giảm số lần bón phân, tiết kiệm nước tưới và công lao động. Quan trọng hơn, quy trình này góp phần giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa – lĩnh vực được xem là một trong những nguồn phát thải đáng kể của nông nghiệp.

Theo đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, các mô hình triển khai trong vụ Đông Xuân 2026 sẽ là cơ sở thực tiễn quan trọng để hoàn thiện quy trình canh tác lúa phát thải thấp phù hợp điều kiện sản xuất của từng địa phương vùng Đồng bằng sông Hồng. Thông qua thực tế triển khai, các giải pháp kỹ thuật được kiểm chứng, đánh giá khách quan, làm nền tảng cho việc nhân rộng trong thời gian tới.

“Việc triển khai mô hình không chỉ là chuyển giao tiến bộ kỹ thuật mà còn là bước cụ thể hóa Đề án sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt đến năm 2035, tầm nhìn 2050.”, ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, nhấn mạnh.

Mô hình canh tác lúa hiệu quả cao, phát thải thấp gắn với trình diễn công nghệ cơ giới hóa gieo sạ hàng kết hợp vùi phân đã chính thức được triển khai tại Ninh Bình. Ảnh: TN

Cũng theo ông Mạnh, quan điểm xuyên suốt là giảm phát thải phải gắn liền với hiệu quả kinh tế và lợi ích trực tiếp của người nông dân. Chỉ khi người dân thấy rõ giảm chi phí, tăng thu nhập, các giải pháp mới có thể duy trì lâu dài.

Một nội dung then chốt trong quá trình chuyển đổi là xây dựng và vận hành hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV) trong trồng trọt. Đây là nền tảng để nông nghiệp Việt Nam từng bước tham gia kinh tế carbon, hướng tới thị trường carbon trong tương lai.

Đại diện Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), PGS.TS Nguyễn Văn Hùng cho rằng việc triển khai mô hình tại Đồng bằng sông Hồng là bước quan trọng nhằm điều chỉnh giải pháp canh tác phát thải thấp cho phù hợp với điều kiện sinh thái phía Bắc.

“Canh tác lúa phát thải thấp không phải là sự đánh đổi giữa môi trường và năng suất. Nếu thiết kế và áp dụng đúng cách, nông dân vẫn nâng cao hiệu quả sản xuất, đồng thời đóng góp thiết thực vào mục tiêu giảm phát thải,” ông nhấn mạnh.

Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Sinh Tiến, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình, đánh giá mô hình là dấu mốc quan trọng trong chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng xanh, giá trị cao và bền vững.

Theo ông Tiến, Ninh Bình đang đối mặt với thách thức kép: biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp và yêu cầu thị trường ngày càng cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, thân thiện môi trường. Trong bối cảnh đó, khoa học công nghệ và cơ giới hóa được xác định là động lực thúc đẩy nông nghiệp hiện đại.

“Chúng ta không thể bước vào kinh tế số bằng phương thức canh tác thủ công truyền thống,” ông Tiến nói.

Cơ giới hóa đồng bộ từ làm đất, gieo sạ, bón phân đến thu hoạch không chỉ giúp giảm chi phí, hạn chế thất thoát mà còn giải quyết tình trạng thiếu lao động nông thôn, từng bước hình thành đội ngũ “công nhân nông nghiệp” chuyên nghiệp.

Khanh Lê