Trách nhiệm, nghĩa vụ của cả hệ thống chính trị

Dù vậy, theo Thủ tướng, quá trình triển khai thực hiện các chính sách về nhà ở xã hội cũng đã bộc lộ một số tồn tại, hạn chế cần được nhìn nhận khách quan, thẳng thắn để tập trung khắc phục sớm nhất có thể. Đó là cơ chế, chính sách phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho công nhân còn một số nội dung chưa đáp ứng nhu cầu thực tiễn, chưa được bổ sung, sửa đổi, hoàn thiện kịp thời, như về đối tượng tham gia, thụ hưởng; trình tự thủ tục đầu tư xây dựng, quản lý mua bán.

Việc thực hiện các chính sách ưu đãi nhà ở xã hội phải thực hiện qua nhiều bước nên thời gian thực hiện thủ tục đầu tư bị kéo dài, không gian sáng tạo, phát triển nhà ở xã hội còn chật hẹp so với yêu cầu. Chưa tính đúng, tính đủ các chi phí hợp lý để phát triển nhà ở xã hội, các chính sách ưu đãi cho chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội, nhà ở công nhân chưa đủ hấp dẫn, sát thực tế, không thu hút, khuyến khích chủ đầu tư…

Bên cạnh đó, do ngân sách Nhà nước còn khó khăn, chưa bố trí được nguồn vốn ưu đãi cho vay phát triển nhà ở xã hội; chưa có cơ chế huy động các nguồn lực hợp tác công tư một cách hiệu quả, hệ thống. Nhiều địa phương, nhất là người đứng đầu, chưa quan tâm phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho công nhân, người lao động khu công nghiệp. Chưa thực hiện phủ kín quy hoạch, bố trí quỹ đất nhà ở xã hội; chưa đưa các chỉ tiêu phát triển nhà ở, đặc biệt là chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho công nhân vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và hàng năm.

Thực tế, nhu cầu nhà ở giá thấp rất lớn nhưng nguồn cung lại hạn chế. Các đối tượng mua nhà cũng qua xét duyệt và phải đáp ứng được các điều kiện, tiêu chí nhất định. Tuy nhiên đã có tình trạng tìm mọi cách để được mua nhà hoặc đối tượng được thụ hưởng sau khi mua đã bán lại dẫn đến chính sách nhà ở xã hội ít nhiều mất đi ý nghĩa nhân văn vì không đến được đúng đối tượng.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là còn có "kẽ hở" trong khâu xét duyệt. Tiếp đó là việc lựa chọn các kênh phân phối. Không ít kênh phân phối đã biến việc này thành cơ hội kinh doanh, trục lợi bằng cách đẩy phí môi giới lên cao; môi giới sang nhượng qua lại để hưởng chi phí môi giới nhiều lần dù hầu hết các dự án nhà ở xã hội có quy định không cho phép sang nhượng trong một thời gian nhất định.

Để phát triển nhà ở xã hội, nguyên Bộ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Hồng Hà từng đề xuất phải trở lại nguyên lý thị trường, nhất là giải quyết vấn đề cung - cầu. Thị trường cần có đủ quỹ nhà với mức giá hợp lý, diện tích phù hợp với nhu cầu của đại đa số người dân. Phải xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong quá trình tham gia phát triển nhà ở trong đó Nhà nước có trách nhiệm tập trung nghiên cứu sửa đổi, bổ sung đồng bộ các cơ chế, chính sách về quy hoạch, đất đai, tài chính và khoa học công nghệ để huy động nguồn lực, các thành phần kinh tế tham gia phát triển nhà ở theo cơ chế thị trường.

Theo Thủ tướng Phạm Minh Chính, phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công nhân là một trong những nội dung quan trọng của chính sách phát triển kinh tế - xã hội; là trách nhiệm, nghĩa vụ, đạo đức của cả hệ thống chính trị, của những người làm nhiệm vụ quản lý Nhà nước, của doanh nghiệp và của người dân, nhất là những người đứng đầu các bộ, ngành, chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố phải quan tâm thúc đẩy, phát triển nhà ở xã hội thực chất, lành mạnh và bền vững. Do đó, những vướng mắc cần sớm được tháo gỡ, đặc biệt là những vấn đề về cơ chế, chính sách.