Thiên nhiên không có rác

Bức tượng Isak Heartstone tại Breckenridge, bang Colorado, do nghệ sĩ Thomas Dambo thực hiện. Ảnh: Thomas Dambo

Từ giữa tháng 8/2023, những bức tượng quỷ lùn (nguyên văn “troll”, chỉ những sinh vật trong thần thoại Bắc Âu) bằng gỗ với kích thước khổng lồ và tạo hình hài hước đã được dựng lên ở Mỹ.

Những bàn chân gỗ khổng lồ, những cái đầu to quá khổ mọc lên rải rác tại các khu rừng ở Portland, Seattle, đảo Bainbridge và Vashon. Đây là 6 bức tượng trong dự án “Northwest Trolls: Way of the Bird King” của họa sĩ môi trường người Đan Mạch Thomas Dambo - người đã tạo ra gần 100 bức tượng tương tự trên khắp thế giới.

Những gã quỷ lùn khổng lồ cao từ 3,6-6m này được làm hoàn toàn từ vật liệu tái chế, mang theo thông điệp đơn giản nhưng sâu sắc về môi trường.

Biến rác thành nghệ thuật

Theo báo Seattle Times, sinh ra tại Odense (Đan Mạch), Dambo lớn lên trong môi trường mà tái chế vật liệu là chuyện thường ngày. Mẹ ông, là thợ may trang phục sân khấu, thường đưa ông theo tới các khu chợ trời, còn cha ông là thợ rèn kiêm chủ tiệm sửa xe đạp.

Sau khi tốt nghiệp thạc sĩ thiết kế tương tác tại trường Design School Kolding, Dambo đã trải qua nhiều công việc khác nhau như rapper, nghệ sĩ đường phố, thiết kế sân khấu. Từ năm 2006, ông tạo hơn 3.500 ngôi nhà dành cho chim đầy màu sắc trong dự án “Happy City Birds” tại nhiều nơi trên thế giới.

Bước ngoặt đến vào năm 2014 khi ông Dambo làm tác phẩm troll đầu tiên mang tên Jack Lumber cho một lễ hội văn hóa trên đảo Mors (Đan Mạch). Bức tượng có kích thước lớn, làm từ gỗ tái chế. Kể từ sau đó, đơn đặt hàng những bức tượng troll đã ồ ạt đổ về từ khắp nơi ở Đan Mạch và nhiều quốc gia khác.

Ông Dambo từng chia sẻ với tạp chí Smithsonian về quan niệm nghệ thuật của mình: “Tôi muốn mọi người biết rằng rác có giá trị. Các tượng troll của tôi làm điều đó, đồng thời giúp tôi kể chuyện, giống những truyền thuyết đã cùng tôi lớn lên. Trong thiên nhiên, không có bãi rác. Tự nhiên vận hành tuần hoàn, mọi thứ đều có ý nghĩa và được tái chế”.

Mỗi bức tượng ông tạo ra đều có tên và gắn với một câu chuyện riêng của nó.

Câu chuyện cảm động hơn cả gắn với bức tượng Hector el Protector, tác phẩm Dambo dựng năm 2014 trên đảo Culebra (Puerto Rico). Theo đài NPR, bức tượng ngồi bên mép nước, tay nắm hòn đá như sẵn sàng ném vào bất kỳ ai có ý định xâm chiếm hòn đảo.

Năm 2017, bão Maria phá hủy tượng, ông Dambo gây quỹ trên GoFundMe để dựng lại Hector el Protector. Ở lần “tái sinh” này, bức tượng được gắn thêm chiếc đèn lồng năng lượng mặt trời để tàu thuyền nhận biết bờ biển trong mùa bão.

Khi nghệ thuật gắn kết cộng đồng

Những bức tượng không chỉ là sáng tạo cá nhân mà còn là nơi để cộng đồng gắn kết, hội tụ. Theo Seattle Times, hơn 200 tình nguyện viên đã cùng góp sức dựng 6 tác phẩm ở Mỹ, từ việc tháo pallet, cắt gỗ, vặn ốc, đóng đinh đến dọn bụi rậm và nấu ăn cho nhóm. Mỗi tác phẩm cần tới 150 pallet gỗ tái chế.

Quy trình dựng tượng được tổ chức chặt chẽ. Các bộ phận đặc trưng như đầu và chân được làm tại xưởng của ông Dambo ở Roskilde, cách Copenhagen (Đan Mạch) khoảng 30 phút lái xe, rồi chuyển tới địa điểm lắp đặt. Phần còn lại hoàn thiện tại chỗ với sự hỗ trợ của đội ngũ quốc tế và tình nguyện viên địa phương.

Trên thực tế, những bức tượng này không chỉ là tác phẩm của nghệ thuật điêu khắc. Ông Dambo muốn người xem tương tác nhiều hơn với môi trường. Ông nói với NPR: “Đó không chỉ là nghệ thuật của tôi, mà còn là trải nghiệm khi bạn đi bộ giữa thiên nhiên và trong rừng”.

Vì vậy, vị trí đặt các bức tượng sẽ không được công bố ngay, mà dần được hé lộ qua ứng dụng và bản đồ tương tác trên trollmap.com và nwtrolls.org, tạo cảm giác săn tìm kho báu với những người mê trải nghiệm khám phá trong rừng.

Mỗi tác phẩm được trưng bày ít nhất ba năm, sau đó các thành phố chủ nhà sẽ quyết định có kéo dài thêm thời gian đó hay không. Ông Dambo hy vọng mọi người thấy được niềm vui mà phế liệu mang lại: “Thế giới đang cạn kiệt tài nguyên; chúng ta đang chìm trong rác của chính mình. Đã đến lúc cần coi rác thải như nguồn tài nguyên”, ông nói với Seattle Times.

“Thiên nhiên vẫn đang ở đó”

Ông Dambo tin rằng trong tự nhiên không tồn tại khái niệm “rác thải”. Ông nói với tổ chức truyền thông Oregon Public Broadcasting (Mỹ): “Thay vì sống trong một thế giới chìm ngập rác, chúng ta có thể giải quyết vấn đề bằng cách tạo nên những thứ đẹp đẽ và có ý nghĩa từ chính rác thải”.

Những bức tượng troll tại Tây Bắc Thái Bình Dương là một phần của dự án lớn hơn mang tên “The Trail of a Thousand Trolls” (Con đường của một ngàn troll). Mục tiêu là đặt 1.000 tác phẩm trên toàn cầu để truyền cảm hứng khám phá thiên nhiên.

Ông Dambo hy vọng nghệ thuật điêu khắc của ông sẽ giúp mọi người rời xa màn hình điện tử: “Tôi nghĩ các tác phẩm là cơ chế để cho mọi người thấy thiên nhiên hoang dã, bởi vì làm sao họ quan tâm đến việc bảo vệ thiên nhiên nếu không kết nối với nó và không được nhắc nhở rằng thiên nhiên vẫn đang ở đó?”, ông nói với NPR.