Thế giới thời đàm: Lựa chọn khó khăn

Theo tờ The Japan Times, phát biểu tại một cuộc họp báo mới đây, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Koizumi Shinjiro cho biết: "Liên quan tới tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân, chúng tôi sẽ tiếp tục xem xét, không loại trừ lựa chọn này".

Phát biểu của Bộ trưởng Koizumi Shinjiro được đưa ra không lâu sau khi một quan chức Hải quân Mỹ tuyên bố Nhật Bản nên cân nhắc lựa chọn nói trên. Trả lời phỏng vấn tờ The Yomiuri Shimbun, vị quan chức dẫn chứng Nhật Bản đã vận hành các nhà máy điện hạt nhân nên việc chế tạo các tàu ngầm hạt nhân là "khả thi về mặt kỹ thuật".

Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Koizumi Shinjiro. Ảnh: Jiji Press 

Nhật Bản hiện vận hành 23 tàu ngầm diesel-điện trong khi tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân, vốn được trang bị lò phản ứng hạt nhân cỡ nhỏ, được đánh giá có thể hoạt động liên tục dưới nước trong nhiều tháng và có tốc độ vượt trội hơn.

Vấn đề tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân được đề cập giữa lúc Chính phủ Nhật Bản có kế hoạch sớm tăng chi tiêu quốc phòng lên mức 2% tổng sản phẩm quốc nội (GDP), đồng thời dự kiến hoàn tất sửa đổi 3 văn kiện an ninh chủ chốt của nước này vào cuối năm nay. 3 văn kiện an ninh chủ chốt hiện nay của Nhật Bản là Chiến lược an ninh quốc gia (NSS), Chiến lược quốc phòng (NDS) và Chương trình tăng cường quốc phòng. Lần gần nhất các văn kiện này được sửa đổi là vào năm 2022. Trong các văn kiện an ninh chủ chốt hiện có, Nhật Bản luôn khẳng định tuân thủ 3 nguyên tắc phi hạt nhân (gồm: Không sản xuất, không sở hữu, không cho phép vũ khí hạt nhân tồn tại trên lãnh thổ Nhật Bản) vốn được công bố lần đầu tại Quốc hội nước này vào năm 1967 và được xem như cương lĩnh quốc gia.

Hồi tháng 9 năm ngoái, một hội đồng cố vấn gồm các chuyên gia đã khuyến nghị Chính phủ Nhật Bản phát triển các tàu ngầm sử dụng “nguồn năng lượng thế hệ tiếp theo”. Đảng Dân chủ Tự do (LDP) và Đảng Duy Tân (JIP) sau đó đã chính thức đưa vấn đề này vào thỏa thuận liên minh cầm quyền vào tháng 10 cùng năm.

Tuy rằng cả hội đồng cố vấn lẫn thỏa thuận liên minh cầm quyền đều không trực tiếp đề cập đến tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân, song Bộ trưởng Koizumi Shinjiro và nhiều quan chức Nhật Bản khác đã nhiều lần không loại trừ bất kỳ lựa chọn nào liên quan đến loại tàu này trong bối cảnh Tokyo muốn tăng cường tiềm lực quốc phòng. Vào tháng 11 năm ngoái, nhiều đồn đoán được dấy lên khi Bộ trưởng Koizumi Shinjiro đề cập tới thỏa thuận giữa Mỹ và Hàn Quốc nhằm hỗ trợ dự án đóng tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân của Seoul. Bộ trưởng Koizumi Shinjiro lưu ý rằng: “Các nước xung quanh đều có tàu ngầm hạt nhân!”.

Nếu sở hữu tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân, Nhật Bản sẽ gia nhập "nhóm quốc gia tinh hoa" đang vận hành loại tàu này, hiện gồm: Trung Quốc, Pháp, Ấn Độ, Nga, Anh và Mỹ. Thế nhưng, trước khi điều đó trở thành hiện thực, Nhật Bản được đánh giá sẽ phải đối mặt với không ít rào cản, trong đó phải kể đến chi phí đắt đỏ và đòi hỏi năng lực chuyên môn đặc thù để vận hành, bảo dưỡng, sửa chữa.

Cũng cần lưu ý rằng, bất kỳ cuộc thảo luận nào về việc sử dụng năng lượng hạt nhân cho mục đích quân sự tại Nhật Bản đều ngay lập tức vấp phải trở ngại về pháp lý. Luật cơ bản về năng lượng nguyên tử của Nhật Bản quy định năng lượng hạt nhân tại đất nước Mặt trời mọc chỉ được sử dụng cho mục đích hòa bình. Lần gần đây nhất Nhật Bản xem xét phương án sử dụng năng lượng hạt nhân cho tàu ngầm là vào năm 2001 khi một nghiên cứu của Chính phủ kết luận rằng một chương trình như vậy sẽ đối mặt với khó khăn về pháp lý và chi phí đắt đỏ, khiến ý tưởng này bị gác lại. Chính phủ Nhật Bản tái khẳng định quan điểm trên vào tháng 9-2024 khi tuyên bố Tokyo "không có kế hoạch sở hữu tàu ngầm hạt nhân" và việc này sẽ “khó thực hiện theo luật pháp hiện hành". "Ngay cả khi việc sử dụng năng lượng hạt nhân để vận hành tàu ngầm không vi phạm 3 nguyên tắc phi hạt nhân, đây vẫn sẽ là một bước chuyển lớn về chính trị và biểu tượng so với lập trường truyền thống của Nhật Bản", tạp chí Future Warfare bình luận.