Thấy gì qua vụ Litva tố tiêm kích Su-30SM Nga xâm phạm không phận chỉ trong 18 giây?

Vụ việc đang làm dấy lên lo ngại về nguy cơ va chạm quân sự tại khu vực Baltic - nơi được xem là “điểm nóng” an ninh giữa Nga và phương Tây.

Theo Bộ Quốc phòng Litva, chiều 23/10, radar nước này phát hiện một tiêm kích Su-30SM và một máy bay Il-78 của Nga xuất phát từ vùng Kaliningrad đã bay sâu khoảng 700 mét vào không phận Litva, rồi nhanh chóng quay đầu rời đi sau 18 giây.

Đây là lần đầu tiên trong nhiều tháng, Litva chính thức cáo buộc Nga vi phạm không phận, giữa lúc khu vực Baltic đang chứng kiến hàng loạt động thái quân sự dày đặc.

Ngay sau đó, Litva đã triệu đại biện Nga tại Vilnius để phản đối, đồng thời yêu cầu Moskva giải thích.

Phía Nga bác bỏ hoàn toàn cáo buộc, khẳng định các chuyến bay tuân thủ nghiêm ngặt quy định hàng không quốc tế và không hề xâm phạm biên giới bất kỳ quốc gia nào.

Sự việc tưởng như nhỏ nhưng lại phản ánh rõ mức độ nhạy cảm của vùng Baltic - khu vực có biên giới phức tạp, nơi chỉ cần một sai sót cũng có thể dẫn đến khủng hoảng.

Kaliningrad, nơi cất cánh của chiếc Su-30, là vùng lãnh thổ tách rời của Nga nằm giữa Ba Lan và Litva, được xem là tiền đồn quân sự của Moskva tại châu Âu.

Với vị trí chiến lược, Kaliningrad thường xuyên chứng kiến hoạt động của không quân Nga, bao gồm cả các phi vụ tuần tra mang tính biểu dương lực lượng.

Theo các chuyên gia quân sự, khả năng chiếc Su-30 cùng Il-78 bay lệch khỏi hành trình không lớn, vì các chuyến bay quân sự Nga quanh Baltic đều được lên kế hoạch kỹ lưỡng.

Do đó, việc Litva phát hiện và công bố thông tin Su-30SM xâm phạm không phận có thể mang ý nghĩa chính trị, nhằm cảnh báo NATO về nguy cơ leo thang căng thẳng trong khu vực.

Ngay sau khi radar ghi nhận tín hiệu, hai tiêm kích Typhoon của Tây Ban Nha - thuộc lực lượng phản ứng nhanh của NATO đang đóng tại Litva - đã cất cánh khẩn cấp để xác minh và giám sát tình hình.

Đây là quy trình tiêu chuẩn trong cơ chế “Air Policing” của NATO, đảm bảo phản ứng tức thời trước bất kỳ hoạt động không xác định nào gần không phận các thành viên.

Giới quan sát cho rằng, dù chỉ là vụ việc ngắn, nhưng nó gửi đi thông điệp rõ ràng: Nga vẫn duy trì khả năng hiện diện sát biên giới NATO, còn liên minh phương Tây cũng sẵn sàng phản ứng nhanh chóng. Cả hai bên đều muốn khẳng định năng lực, song đều tránh để tình hình vượt tầm kiểm soát.

Từ góc độ chiến lược, các vụ việc “xâm phạm chớp nhoáng” như thế này có thể được xem là một phần trong chiến thuật “vùng xám” mà Nga thường áp dụng.

Mục tiêu không phải là tấn công hay khiêu khích trực diện, mà là thăm dò phản ứng của NATO, kiểm tra khả năng cảnh báo và tạo sức ép tâm lý đối với các quốc gia nhỏ ở Baltic như Litva, Latvia hay Estonia.

Kaliningrad từ lâu đã được xem là điểm tựa chiến lược của Nga, nơi bố trí tên lửa phòng không S-400, tên lửa đạn đạo Iskander và nhiều đơn vị không quân.

Trong khi đó, NATO liên tục luân chuyển binh sĩ, radar và chiến đấu cơ tới vùng Baltic nhằm trấn an các thành viên trước nguy cơ bị đe dọa. Chính sự chồng chéo trong bố trí quân lực này khiến khu vực luôn trong tình trạng “căng như dây đàn”.

Một số nhà phân tích cảnh báo rằng, rủi ro thực sự không nằm ở các hành động có chủ ý, mà ở khả năng tính toán sai lầm. Chỉ cần một phi công bay lệch hướng hoặc một khẩu đội phòng không hiểu nhầm mục tiêu, xung đột có thể bùng nổ bất ngờ.

NATO hiện duy trì đường dây nóng với Nga để tránh sự cố, nhưng trong thực tế, cơ chế này thường hoạt động chậm hơn tốc độ diễn biến trên bầu trời.

Dù Moskva phủ nhận, việc Litva công khai thông tin cho thấy họ muốn giữ chủ đề này trong tầm chú ý của châu Âu. Bằng cách nhấn mạnh mối đe dọa từ Nga, các nước Baltic có thể thúc đẩy NATO tăng cường lực lượng và hỗ trợ an ninh lâu dài.

Về phần mình, Nga nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì hoạt động bay ở sát biên giới, như một cách khẳng định rằng họ vẫn kiểm soát bầu trời quanh Kaliningrad.

Sự kiện Su-30SM bị tố xâm phạm không phận chỉ kéo dài chưa tới 20 giây, nhưng tác động chính trị và quân sự của nó lại vượt xa con số đó.

Trong bối cảnh chiến sự Ukraine vẫn chưa hạ nhiệt và đối đầu Nga - phương Tây ngày càng gay gắt, khu vực Baltic có thể trở thành nơi thử thách sự kiềm chế của cả hai bên. Một sai lầm nhỏ cũng có thể biến “cảnh báo phòng thủ” thành khủng hoảng toàn khu vực.

Việt Hùng