'Tấm thẻ' đỏ vì tương lai

Năm nay chủ đề “Thẻ đỏ đối với lao động trẻ em: Công bằng cho trẻ em, việc làm tử tế cho người lớn”, không chỉ nhấn mạnh quyền được học tập, chăm sóc và phát triển toàn diện của trẻ em, mà còn đề cập đến một nguyên nhân gốc rễ của lao động trẻ em: người lớn cần có việc làm ổn định và thu nhập đủ sống để không phải phụ thuộc vào sức lao động của con em mình.

Thành công đáng ghi nhận

Trẻ em tại Lilongwe, Malawi. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Theo Liên hợp quốc (LHQ), Ngày Thế giới chống Lao động trẻ em năm nay diễn ra trong thời điểm có ý nghĩa quan trọng, khi cộng đồng quốc tế đang thúc đẩy thực hiện các cam kết được đưa ra tại Hội nghị toàn cầu lần thứ sáu về xóa bỏ lao động trẻ em ở Marrakech (Maroc) hồi tháng 2.

Sau hơn hai thập niên kể từ khi được khởi xướng năm 2002, cuộc chiến chống lao động trẻ em được xem là một trong những thành công đáng ghi nhận của thế giới. Theo Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), số trẻ em lao động trên toàn cầu đã giảm gần một nửa, từ 246 triệu em năm 2000 xuống còn khoảng 138 triệu em năm 2024. Đáng chú ý, khu vực châu Á - Thái Bình Dương ghi nhận mức cải thiện mạnh nhất khi tỷ lệ lao động trẻ em giảm từ 6% xuống còn 3%.

Theo các chuyên gia, kết quả này là thành quả của nhiều thay đổi kinh tế - xã hội diễn ra đồng thời. Trước hết là giảm nghèo, giúp các gia đình không còn phải dựa vào thu nhập của trẻ em để tồn tại. Bên cạnh đó là mở rộng giáo dục phổ cập, phát triển hệ thống an sinh xã hội và hoàn thiện pháp luật lao động.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, áp lực từ người tiêu dùng và các tập đoàn đa quốc gia cũng buộc nhiều doanh nghiệp phải loại bỏ lao động trẻ em khỏi chuỗi cung ứng nếu muốn tiếp cận các thị trường lớn.

Những thách thức mới

Dù đạt nhiều tiến bộ, cuộc chiến chống lao động trẻ em vẫn còn không ít khó khăn. Nguyên nhân lớn nhất vẫn là nghèo đói. Theo UNICEF, hàng triệu gia đình trên thế giới vẫn phụ thuộc vào thu nhập của con em để trang trải cuộc sống. Khi phải lựa chọn giữa việc đi học và bảo đảm bữa ăn hằng ngày, nhiều trẻ em buộc phải tham gia lao động từ rất sớm.

Bên cạnh đó, xung đột, chiến tranh, thiên tai và các cuộc khủng hoảng nhân đạo tiếp tục làm gia tăng nguy cơ lao động trẻ em khi nhiều gia đình mất sinh kế và trẻ em bị gián đoạn việc học tập.

Một thách thức khác là phần lớn lao động trẻ em diễn ra trong khu vực phi chính thức như nông nghiệp gia đình, chăn nuôi hoặc các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, khiến việc kiểm tra và giám sát gặp nhiều khó khăn.

Đáng chú ý, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số đang tạo ra những thách thức mới. Hầu hết các quy định hiện nay được xây dựng để xử lý lao động trẻ em trong môi trường vật lý, trong khi không gian mạng đang hình thành những “vùng xám” về quản lý.

Ngày càng nhiều trẻ em tham gia các nền tảng trực tuyến với vai trò sáng tạo nội dung, quảng bá sản phẩm hoặc livestream trên mạng xã hội. Trong một số trường hợp, hình ảnh và hoạt động của trẻ có thể bị thương mại hóa, thậm chí bị khai thác như một dạng lao động trá hình. Điều này đặt ra yêu cầu các quốc gia phải sớm hoàn thiện khung pháp lý nhằm nhận diện và điều chỉnh các hình thức lao động trẻ em trong thời đại số.

Thực tế cho thấy xóa bỏ lao động trẻ em là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp giữa các chính sách kinh tế, xã hội, giáo dục và bảo vệ trẻ em. ILO và UNICEF kêu gọi các chính phủ tăng đầu tư cho an sinh xã hội, nâng cao chất lượng giáo dục, hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường trách nhiệm giải trình nhằm đạt được những kết quả bền vững hơn.

Nỗ lực bảo vệ thế hệ tương lai

Tại Việt Nam, công tác phòng chống và giảm thiểu lao động trẻ em đã được triển khai một cách nhất quán trong nhiều năm qua.

Theo ILO, kể từ khi phê chuẩn Công ước số 182 về các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất, Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ thực chất thông qua cải cách pháp luật, thực hiện các chương trình quốc gia và tăng cường phối hợp liên ngành. Một dấu mốc quan trọng là Chương trình quốc gia về phòng ngừa và giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030. Chương trình tập trung vào ba mục tiêu chính: ngăn ngừa và phát hiện lao động trẻ em trái pháp luật; nâng cao nhận thức xã hội; và tăng cường năng lực cho các cơ quan, tổ chức liên quan về phòng ngừa và giảm thiểu lao động trẻ em. Những nỗ lực này thể hiện cam kết mạnh mẽ của Việt Nam với tư cách là một trong những quốc gia tiên phong của Liên minh toàn cầu 8.7 - sáng kiến đa phương hướng tới chấm dứt lao động trẻ em, lao động cưỡng bức và nạn buôn người theo các Mục tiêu Phát triển bền vững của LHQ.

Theo đánh giá của ILO, việc loại bỏ lao động trẻ em không chỉ bảo vệ quyền lợi của thế hệ tương lai mà còn góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế dài hạn và mô hình phát triển dựa trên tri thức, công nghệ.

Lấy cảm hứng từ bóng đá, chủ đề "Thẻ đỏ với lao động trẻ em" truyền đi một thông điệp mạnh mẽ: lao động trẻ em là không thể chấp nhận được, và "tấm thẻ đỏ" như một lời cảnh cáo nghiêm khắc để cộng đồng quốc tế nói không với nạn lao động trẻ em. ILO kêu gọi cả xã hội cùng "giơ thẻ đỏ" với lao động trẻ em, để chung tay bảo vệ quyền của mọi trẻ em được lớn lên an toàn và có một tương lai tốt đẹp.