Dưới chân những dãy núi trùng điệp của thung lũng Mường Bi, nghệ nhân ưu tú, thầy mo Bùi Văn Lựng, xóm Mường Lầm, xã Mường Bi dành gần trọn cuộc đời mình lặng lẽ gìn giữ, trao truyền ký ức cộng đồng qua từng lời mo, câu hát, chuyện thơ và nghi lễ. Với bà con nơi đây, ông là 'người giữ hồn thiêng đất Mường'. Ông không chỉ là một thầy mo, mà chính là một pho sử sống của đất Mường Bi.
Theo quan niệm của người Mường, túi Khót không chỉ là một vật dụng hành lễ mà còn được coi là 'thánh thư', là nơi trú ngụ của tổ nghề và là sợi dây kết nối linh thiêng với thế giới thần linh. Mỗi túi Khót là một 'bảo tàng tâm linh' thu nhỏ, chứa đựng quyền năng vô hình giúp thầy Mo trấn áp ma quỷ và lưu giữ cả kí ức của bản Mường.
Sự trân trọng bếp lửa, thể hiện nét sinh hoạt văn hóa đoàn kết, ấm cúng và thân thiện của bà con dân tộc Mường đã được lưu giữ từ bao đời nay. Chính vì thế, Lễ cúng vía bếp (Khôồng bếp) được người Mường đặc biệt chú trọng.
Sáng sớm tại lễ hội Miền Đồi (xã Thượng Cốc, tỉnh Phú Thọ), làn khói mỏng từ mâm lễ cúng cơm mới quyện vào sương núi. Giữa triền cỏ xanh, xung quanh là những thửa ruộng lúa đã ngả màu vàng rực, Nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh tay cầm bó lúa mới còn vương mùi nắng, cất lên tiếng mo trầm lắng. Mọi người ai nấy đều chăm chú lắng nghe, như thể từng câu mo đang nối nhịp mùa vụ hôm nay với mạch nguồn bản mường xưa.
Việc Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định lựa chọn ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam đánh dấu bước cụ thể hóa quan trọng các chủ trương lớn của Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Trong bối cảnh tái cấu trúc không gian phát triển vùng, đặc biệt là sự hình thành không gian văn hóa Phú Thọ – Vĩnh Phúc – Hòa Bình, ngày Văn hóa Việt Nam càng có ý nghĩa định hướng, tạo động lực lan tỏa các giá trị văn hóa cội nguồn gắn với phát triển bền vững.
Những năm gần đây, du lịch cộng đồng (DLCĐ) tại Phú Thọ đã vươn mình mạnh mẽ, trở thành 'mô hình mẫu' trên bản đồ du lịch cả nước. Không chỉ dừng lại ở việc khai thác cảnh quan, mà còn khéo léo biến những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc thành 'thỏi nam châm' thu hút du khách, tạo nên một hành trình bền vững: Bảo tồn để phát triển và phát triển để di sản được sống mãi trong lòng cộng đồng.
Sau sáp nhập, phong trào 'Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa' (TDĐKXDĐSVH) trên toàn tỉnh đã từng bước đi vào chiều sâu, làm thay đổi nhận thức, thói quen, nếp nghĩ của người dân. Phong trào đã tạo ra khí thế thi đua sôi nổi, sâu rộng, góp phần thay đổi diện mạo từ nông thôn đến thành thị, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân và xây dựng con người Đất Tổ trong thời kỳ mới.
Ngày 26/12, Câu lạc bộ (CLB) Mo Mường Lạc Sơn, xã Thượng Cốc tổ chức Lễ tổng kết hoạt động năm 2025, bàn phương hướng nhiệm vụ năm 2026 và kết nạp hội viên mới. Dự chương trình có đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch tỉnh, đại diện cấp ủy, chính quyền xã Thượng Cốc cùng đông đảo nghệ nhân Mo Mường đến từ các CLB, Ban liên lạc Mo Mường các xã trên địa bàn.
Sau sáp nhập, toàn tỉnh có 979 di tích đã xếp hạng, trong đó 6 di tích quốc gia đặc biệt là: Khu di tích lịch sử Đền Hùng; Tây Thiên - Tam Đảo; Tháp Bình Sơn; Đình Thổ Tang; Cụm đình Hương Canh; Hang Xóm Trại và Mái đá Làng Vành; có 176 di tích quốc gia, 79 di tích cấp tỉnh.
Ngày 20/12, xã Vân Sơn đã tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư năm 2025 với chủ đề 'Vân Sơn - đánh thức tiềm năng phát triển nông nghiệp và du lịch'. Tham dự Hội nghị có đại diện lãnh đạo Trung tâm Xúc tiến đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp tỉnh, đại diện lãnh đạo Đảng ủy, UBND xã cùng 15 đơn vị, doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh đến tìm hiểu cơ hội đầu tư.
Dưới mái nhà sàn bản Tang Lang, xã Kim Bon, tỉnh Sơn La, những làn điệu Đang Mường vẫn đều đặn vang lên như mạch nguồn bền bỉ nuôi dưỡng đời sống tinh thần của đồng bào Mường.
Trên những cung đường uốn lượn dưới chân Vườn Quốc gia Ba Vì, Suối Hai hiện lên như bức tranh đa sắc: Tiếng cồng ngân nga trong chiều, mái nhà sàn mới dựng bên những nếp nhà Mường cổ xen lẫn những kiểu nhà cách tân, khói bếp ủ hương cơm lam quyện hơi nước bảng lảng từ lòng hồ.
Với gần 40 năm gắn bó với Mo Mường và bộ sưu tập gần 1.000 hiện vật cổ, nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh (xã Thượng Cốc, Phú Thọ) được xem là một trong những người bền bỉ nhất trên hành trình bảo tồn và truyền dạy di sản văn hóa của cộng đồng Mường.
Sinh ra và lớn lên trong không gian đậm nét văn hóa Mường, Nghệ nhân ưu tú Đinh Quang Chưởng, bản Tang Lang, xã Kim Bon, tỉnh Sơn La đến với Đang Mường, Ví Mường, Mo Mường, Mợi Mường từ năm 15 tuổi và dành trọn tâm huyết để nghiên cứu, sưu tầm, truyền dạy dân ca Mường.
Trong bối cảnh toàn cầu cạnh tranh bằng bản sắc và giá trị sáng tạo, văn hóa ngày càng được khẳng định là nguồn lực chiến lược của phát triển bền vững. Với Phú Thọ – vùng đất cội nguồn dân tộc Việt Nam – việc đặt văn hóa vào vị trí trụ cột càng có ý nghĩa đặc biệt.
Từ những giá trị văn hóa truyền thống lâu đời của đồng bào dân tộc Mường, xã Khả Cửu đang từng bước hình thành mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bản sắc dân tộc. Không chỉ góp phần gìn giữ di sản, hướng đi này còn mở ra sinh kế mới, cải thiện thu nhập cho người dân địa phương.
Xã Xuân Đài sau sáp nhập đang mở ra dư địa rộng lớn để phát triển du lịch cộng đồng dựa trên những thế mạnh về cảnh quan sinh thái, bản sắc văn hóa dân tộc Mường, Dao và vị trí kết nối thuận lợi với Vườn quốc gia Xuân Sơn. Với sự vào cuộc của chính quyền, cùng nỗ lực của người dân, Xuân Đài từng bước hình thành mô hình du lịch cộng đồng bền vững, hứa hẹn trở thành ngành 'kinh tế xanh' thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương phát triển.
Gần bốn thập kỷ gắn bó với Mo Mường, nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh trở thành người 'giữ lửa' của di sản dân tộc, bền bỉ gìn giữ từng nghi lễ, từng cổ vật và lan tỏa văn hóa Mường đến với giới trẻ hôm nay.
Tháng 11, toàn tỉnh sôi nổi diễn ra Ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc. Góp phần làm nên thành công cho ngày hội phải kể đến các tiết mục văn nghệ chất lượng, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, được Nhân dân nồng nhiệt đón nhận. Không còn mang tính chất 'cây nhà lá vườn', các tiết mục văn nghệ được luyện tập kỹ lưỡng, dàn dựng công phu đã cho thấy phong trào văn nghệ quần chúng trên địa bàn tỉnh vừa lan tỏa rộng khắp, vừa chuyển biến tích cực về chất lượng.
Tỉnh Phú Thọ sau hợp nhất đang phấn đấu trở thành trung tâm văn hóa, thể thao, du lịch hàng đầu miền Bắc, xứng đáng là vùng đất khởi nguồn của dân tộc Việt Nam.
Ngày hội Văn hóa dân tộc Mường lần thứ II vừa diễn ra tại Làng Văn hóa - Du lịch các Dân tộc Việt Nam (Đoài Phương, Hà Nội) không chỉ là nơi trình diễn sắc màu văn hóa mà còn là dịp để lan tỏa di sản Mường. Tại đây, Nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh (xã Thượng Cốc, tỉnh Phú Thọ), hậu duệ nhiều đời của một dòng họ làm Mo, người đã dành gần 40 năm cuộc đời để sưu tầm, gìn giữ văn hóa Mường đã có những chia sẻ về việc bảo tồn, phát huy di sản mà cha ông để lại.
Trong dòng chảy đổi mới đang lan đến từng bản làng, xã Cự Đồng vẫn kiên trì gìn giữ những giá trị văn hóa Mường đặc trưng. Với nhận thức sâu sắc về ý nghĩa lịch sử, tinh thần và cộng đồng của di sản, địa phương đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, huy động người dân cùng tham gia bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống.
Phú Thọ sau hợp nhất đã mở ra một không gian văn hóa rộng lớn và giàu bản sắc. Đây là bước ngoặt quan trọng, đặt ra những yêu cầu mới trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đồng thời mang đến nhiều cơ hội để tỉnh khẳng định vị thế là trung tâm văn hóa-lễ hội của vùng trung du, miền núi Bắc Bộ.
Trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa dân tộc Mường lần thứ II, năm 2025, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam', Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam tổ chức Triển lãm trưng bày chuyên đề 'Đặc trưng văn hóa dân tộc Mường trong cộng đồng văn hóa các dân tộc Việt Nam'.
250 người với 5 đoàn tham gia biểu diễn cồng chiêng nhằm tăng cường quảng bá hình ảnh đất nước Việt Nam giàu bản sắc văn hóa. Họ lần lượt đi theo các tuyến phố Hai Bà Trưng - Tràng Tiền - Đinh Tiên Hoàng - Hàng Dầu (Hà Nội).
Sáng ngày 22.11, tại Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh (Đá Chông - K9), đoàn đại biểu Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam (Bộ VHTTDL) và đồng bào dân tộc Mường đến từ Hà Nội, Lào Cai, Phú Thọ, Sơn La, Thanh Hóa đã tổ chức Lễ báo công dâng lên anh linh Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.
Với lợi thế kép gồm Vườn Quốc gia Cúc Phương và không gian văn hóa Mường đặc sắc, Đảng bộ, Chính quyền và Nhân dân xã Cúc Phương đang biến tiềm năng thành động lực phát triển. Bằng việc khơi dậy sức mạnh cộng đồng, gắn kết chặt chẽ bảo tồn di sản với phát triển du lịch, Cúc Phương đang nắm chắc 'chìa khóa' để tạo nên bước bứt phá toàn diện về kinh tế - xã hội, hiện thực hóa khát vọng xây dựng xã nông thôn mới kiểu mẫu.
Sau khi hợp nhất địa giới với Hòa Bình và Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ bước vào một giai đoạn phát triển mới với không gian rộng mở và nguồn lực phong phú hơn.
Chiều 19/11, tại trụ sở Bộ Ngoại giao, Thứ trưởng Ngoại giao Ngô Lê Văn, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam đã tiếp Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam.
Là hình thức diễn xướng dân gian truyền thống, Mo Mường được hình thành bởi hệ thống hàng chục nghìn câu thơ, câu văn vần được chắt lọc, kế thừa qua nhiều thế hệ. Bởi vậy, Mo Mường được ví như cuốn 'Bách khoa toàn thư' của dân tộc Mường, được các thế hệ đồng bào lưu truyền thông qua hình thức diễn xướng. Phát huy những giá trị to lớn của Mo Mường hôm nay là cách gìn giữ cho muôn đời sau những nét tinh hoa của cả một cộng đồng, góp phần làm đa dạng thêm những gam màu văn hóa của các dân tộc xứ Thanh.
Sau sáp nhập ba tỉnh Phú Thọ, Hòa Bình, Vĩnh Phúc, Phú Thọ (mới) có nhiều dư địa để phát triển, kết nối các giá trị văn hóa, lịch sử, con người và tài nguyên thiên nhiên.
Từ dong riềng đến những đồi ong Ba Vì, các sản phẩm OCOP đang trở thành nền tảng để Hà Nội hình thành chuỗi giá trị mới cho vùng cao, gắn nông nghiệp với chế biến và du lịch cộng đồng.
Tiếp nối những thành tựu đáng tự hào trong 80 năm đồng hành cùng đất nước, Phú Thọ đang bước vào kỷ nguyên mới với khát vọng vươn mình mạnh mẽ, với định hướng trở thành trung tâm phát triển của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.
Bảo tồn di sản cần gắn liền với sáng tạo để mang đến giá trị mới cho con người, và nghệ nhân sẽ nắm giữ vai trò thổi hồn vào di sản, giúp giá trị truyền thống đó duy trì, tiếp biến theo thời gian.
Không chỉ là ngày hội lớn của đại đoàn kết dân tộc, của di sản văn hóa Việt Nam, Chương trình còn là nơi 'di sản Mường' được tôn vinh trong kỷ nguyên mới với nhiều hoạt động đặc sắc, ý nghĩa.
Sau hợp nhất, Phú Thọ bước vào không gian phát triển mới với nhiều tiềm năng về văn hóa và du lịch. Tỉnh xác định lấy bảo tồn di sản làm nền tảng, lấy du lịch làm động lực phát triển kinh tế, đưa giá trị văn hóa cội nguồn lan tỏa trong đời sống đương đại, góp phần xây dựng hình ảnh 'Phú Thọ - Điểm đến an toàn, thân thiện, hấp dẫn'.
Phát triển công nghiệp văn hóa có thể thúc đẩy hoạt động du lịch Việt Nam tăng trưởng bền vững, tăng sức cạnh tranh điểm đến và doanh thu từ du khách. Đây chính là con đường tất yếu của du lịch Việt.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa phê duyệt kế hoạch nhằm nâng cao trách nhiệm của người dân trong bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, phát triển du lịch bền vững gắn với xây dựng nông thôn mới.
Nơi chân núi Khụ Khênh yên bình xã Văn Sơn cũ, nay là xã Thượng Cốc, tiếng chiêng Mường vẫn vang vọng qua từng mùa lúa chín, như nhắc nhớ về cội nguồn văn hóa của một vùng đất. Ở đó, Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh – người thầy Mo của bản Mường vẫn miệt mài gìn giữ từng chiếc chiêng, từng dòng mo, từng kỷ vật của cha ông. Cả đời ông là hành trình lặng lẽ nhưng bền bỉ đi tìm, giữ và truyền lại linh hồn văn hóa Mường cho mai sau.
Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam vừa phối hợp với Sở VHTTDL tỉnh Thanh Hóa tổ chức lớp tập huấn truyền dạy văn hóa phi vật thể trong phát triển du lịch cộng đồng của dân tộc Mường, nhằm triển khai thực hiện có hiệu quả Dự án 6 về 'Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch'.
Đảng bộ và Nhân dân xã Mường Thàng đang huy tinh thần đoàn kết, khát vọng vươn lên và ý chí đổi mới, nâng cao vai trò lãnh đạo toàn diện, tập trung chỉ đạo đưa nhanh những nghị quyết của Đảng vào cuộc sống, xây dựng địa phương trở thành vùng quê trù phú, văn minh và giàu bản sắc.
Báo và Phát thanh, truyền hình Phú Thọ trân trọng trích đăng các tham luận.
Mo Mường được đánh giá là sáng tạo vĩ đại, 'linh hồn' của người Mường. Với giá trị đặc biệt quý giá, di sản quốc gia này đang trên hành trình ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Từ xóm Tân Phú, xã Mường Bi, nghệ nhân ưu tú Bùi Văn Nợi đã hơn 40 năm miệt mài sưu tầm, nghiên cứu, phục dựng và lan tỏa giá trị Mo Mường, trở thành gương mặt tiêu biểu trong bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa.
Trong nền văn hóa lâu đời của người Mường, có rất nhiều di sản văn hóa cổ đến nay vẫn còn lưu giữ được. Một trong số đó là lịch Doi (Lát Doi), được người Mường Cúc ở xã Thu Cúc truyền khẩu, thực hành đến ngày nay.
Những năm qua, tỉnh ta chú trọng xây dựng văn hóa, phát triển con người Sơn La, với những quyết sách mang tính định hướng lâu dài, những giải pháp trọng tâm và đúng đắn, văn hóa truyền thống các dân tộc đang được gìn giữ, phát huy hiệu quả, góp phần bảo tồn giá trị cội nguồn, làm nền tảng cho sự phát triển bền vững.
Ngày 24/9, nhà sản xuất phim huyền sử 'Hộ linh tráng sĩ' (Hộ linh tráng sĩ – Bí ẩn mộ Vua Đinh) cho biết, tác phẩm điện ảnh đặc biệt này sẽ chính thức ra rạp đúng dịp lễ Quốc khánh 2/9/2026. Đây cũng là hoạt động được kỳ vọng sẽ nối tiếp được thành công của bộ phim 'Mưa đỏ' nhằm kiến tạo nên những mùa phim lịch sử trong dịp Tết Độc lập hàng năm của đất nước.
Là hồn thiêng của dân tộc, di sản văn hóa Mo Mường đang được các cấp, ngành và cộng đồng xứ Mường chung tay hoàn thiện hồ sơ quốc gia trình UNESCO ghi danh. Hành trình này không chỉ bảo tồn, khẳng định giá trị Mo Mường mà còn khơi mở để di sản trở thành tài nguyên văn hóa, góp phần phát triển bền vững và nâng cao vị thế văn hóa Mường nói riêng, văn hóa Việt Nam nói chung trên thế giới.
Với những giá trị đặc biệt và được xác định là di sản 'đang sống', nhưng Mo Mường đứng trước nguy cơ mai một. Chính vì vậy, Phú Thọ và 5 tỉnh, thành phố có người Mường sinh sống đã và đang nỗ lực trên hành trình đưa Mo Mường đệ trình UNESCO ghi danh trong danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp .
Người Mường ở nước ta cư trú đông nhất tại tỉnh Phú Thọ mới. Trải qua hàng nghìn năm, đồng bào đã sáng tạo, chắt lọc, lưu giữ kho tàng di sản văn hóa phong phú, đặc sắc. Trong đó, Mo là một hiện tượng văn hóa nổi trội, đặc biệt quý giá, được coi là hồn thiêng của dân tộc. Mo Mường đã được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và đang trong lộ trình ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Di sản vô giá này cần được bảo vệ và phát huy, nhất là sau hợp nhất trong không gian văn hóa Đất Tổ.
Xã Mường Bi được thành lập từ việc sáp nhập 3 xã Phong Phú, Mỹ Hòa và Phú Cường. Nơi đây hiện đang lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống vô cùng độc đáo và phong phú của người Mường. Với mục tiêu khai thác tiềm năng, lợi thế, huy động mọi nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, một trong 4 khâu đột phá quan trọng mà Mường Bi tập trung thực hiện trong nhiệm kỳ 2025 – 2030 chính là bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc, đặc biệt là dân tộc Mường, góp phần xây dựng nền Văn hóa Hòa Bình để tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội.
Trên những dãy núi điệp trùng của miền Tây tỉnh Thanh Hóa, nơi con sông Mã chảy như dải lụa xanh giữa thung sâu, có một tiếng hát ngân dài suốt nghìn năm, vượt qua bao mùa sương khói để chạm vào tâm hồn người nghe. Đó là Mo Mường, hay lời tiễn đưa người đã khuất về cõi tổ tiên, cũng là khúc trường ca về vũ trụ, về con người, về đạo lý làm người của xứ sở Mường. Tiếng mo cất lên không chỉ gói trong âm vang của tang lễ, mà còn trở thành linh hồn văn hóa, là sợi chỉ vàng nối kết quá khứ với hiện tại, làm nên bản sắc độc đáo của một tộc người nơi miền sơn cước.
Đối với người Mường cư trú tại Phú Thọ, tín ngưỡng giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần. Người Mường có tục thờ cúng tổ tiên và theo tín ngưỡng đa thần giáo. Trong cuộc sống sinh hoạt họ quý trọng thầy mo. Họ cho rằng thầy mo chính là sứ giả giữa thế giới thần linh và nhân gian. Trong bản, thầy mo chính là người giữ trọng trách thực hiện một số công việc liên quan đến tín ngưỡng, tâm linh của cá nhân, gia đình và cộng đồng.