Dưới mái nhà sàn bản Tang Lang, xã Kim Bon, tỉnh Sơn La, những làn điệu Đang Mường vẫn đều đặn vang lên như mạch nguồn bền bỉ nuôi dưỡng đời sống tinh thần của đồng bào Mường.
Trên những cung đường uốn lượn dưới chân Vườn Quốc gia Ba Vì, Suối Hai hiện lên như bức tranh đa sắc: Tiếng cồng ngân nga trong chiều, mái nhà sàn mới dựng bên những nếp nhà Mường cổ xen lẫn những kiểu nhà cách tân, khói bếp ủ hương cơm lam quyện hơi nước bảng lảng từ lòng hồ.
Với gần 40 năm gắn bó với Mo Mường và bộ sưu tập gần 1.000 hiện vật cổ, nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh (xã Thượng Cốc, Phú Thọ) được xem là một trong những người bền bỉ nhất trên hành trình bảo tồn và truyền dạy di sản văn hóa của cộng đồng Mường.
Sinh ra và lớn lên trong không gian đậm nét văn hóa Mường, Nghệ nhân ưu tú Đinh Quang Chưởng, bản Tang Lang, xã Kim Bon, tỉnh Sơn La đến với Đang Mường, Ví Mường, Mo Mường, Mợi Mường từ năm 15 tuổi và dành trọn tâm huyết để nghiên cứu, sưu tầm, truyền dạy dân ca Mường.
Trong bối cảnh toàn cầu cạnh tranh bằng bản sắc và giá trị sáng tạo, văn hóa ngày càng được khẳng định là nguồn lực chiến lược của phát triển bền vững. Với Phú Thọ – vùng đất cội nguồn dân tộc Việt Nam – việc đặt văn hóa vào vị trí trụ cột càng có ý nghĩa đặc biệt.
Từ những giá trị văn hóa truyền thống lâu đời của đồng bào dân tộc Mường, xã Khả Cửu đang từng bước hình thành mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bản sắc dân tộc. Không chỉ góp phần gìn giữ di sản, hướng đi này còn mở ra sinh kế mới, cải thiện thu nhập cho người dân địa phương.
Xã Xuân Đài sau sáp nhập đang mở ra dư địa rộng lớn để phát triển du lịch cộng đồng dựa trên những thế mạnh về cảnh quan sinh thái, bản sắc văn hóa dân tộc Mường, Dao và vị trí kết nối thuận lợi với Vườn quốc gia Xuân Sơn. Với sự vào cuộc của chính quyền, cùng nỗ lực của người dân, Xuân Đài từng bước hình thành mô hình du lịch cộng đồng bền vững, hứa hẹn trở thành ngành 'kinh tế xanh' thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương phát triển.
Gần bốn thập kỷ gắn bó với Mo Mường, nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh trở thành người 'giữ lửa' của di sản dân tộc, bền bỉ gìn giữ từng nghi lễ, từng cổ vật và lan tỏa văn hóa Mường đến với giới trẻ hôm nay.
Tháng 11, toàn tỉnh sôi nổi diễn ra Ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc. Góp phần làm nên thành công cho ngày hội phải kể đến các tiết mục văn nghệ chất lượng, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, được Nhân dân nồng nhiệt đón nhận. Không còn mang tính chất 'cây nhà lá vườn', các tiết mục văn nghệ được luyện tập kỹ lưỡng, dàn dựng công phu đã cho thấy phong trào văn nghệ quần chúng trên địa bàn tỉnh vừa lan tỏa rộng khắp, vừa chuyển biến tích cực về chất lượng.
Tỉnh Phú Thọ sau hợp nhất đang phấn đấu trở thành trung tâm văn hóa, thể thao, du lịch hàng đầu miền Bắc, xứng đáng là vùng đất khởi nguồn của dân tộc Việt Nam.
Ngày hội Văn hóa dân tộc Mường lần thứ II vừa diễn ra tại Làng Văn hóa - Du lịch các Dân tộc Việt Nam (Đoài Phương, Hà Nội) không chỉ là nơi trình diễn sắc màu văn hóa mà còn là dịp để lan tỏa di sản Mường. Tại đây, Nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh (xã Thượng Cốc, tỉnh Phú Thọ), hậu duệ nhiều đời của một dòng họ làm Mo, người đã dành gần 40 năm cuộc đời để sưu tầm, gìn giữ văn hóa Mường đã có những chia sẻ về việc bảo tồn, phát huy di sản mà cha ông để lại.
Trong dòng chảy đổi mới đang lan đến từng bản làng, xã Cự Đồng vẫn kiên trì gìn giữ những giá trị văn hóa Mường đặc trưng. Với nhận thức sâu sắc về ý nghĩa lịch sử, tinh thần và cộng đồng của di sản, địa phương đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, huy động người dân cùng tham gia bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống.
Phú Thọ sau hợp nhất đã mở ra một không gian văn hóa rộng lớn và giàu bản sắc. Đây là bước ngoặt quan trọng, đặt ra những yêu cầu mới trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đồng thời mang đến nhiều cơ hội để tỉnh khẳng định vị thế là trung tâm văn hóa-lễ hội của vùng trung du, miền núi Bắc Bộ.
Trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa dân tộc Mường lần thứ II, năm 2025, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam', Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam tổ chức Triển lãm trưng bày chuyên đề 'Đặc trưng văn hóa dân tộc Mường trong cộng đồng văn hóa các dân tộc Việt Nam'.
250 người với 5 đoàn tham gia biểu diễn cồng chiêng nhằm tăng cường quảng bá hình ảnh đất nước Việt Nam giàu bản sắc văn hóa. Họ lần lượt đi theo các tuyến phố Hai Bà Trưng - Tràng Tiền - Đinh Tiên Hoàng - Hàng Dầu (Hà Nội).
Sáng ngày 22.11, tại Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh (Đá Chông - K9), đoàn đại biểu Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam (Bộ VHTTDL) và đồng bào dân tộc Mường đến từ Hà Nội, Lào Cai, Phú Thọ, Sơn La, Thanh Hóa đã tổ chức Lễ báo công dâng lên anh linh Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.
Với lợi thế kép gồm Vườn Quốc gia Cúc Phương và không gian văn hóa Mường đặc sắc, Đảng bộ, Chính quyền và Nhân dân xã Cúc Phương đang biến tiềm năng thành động lực phát triển. Bằng việc khơi dậy sức mạnh cộng đồng, gắn kết chặt chẽ bảo tồn di sản với phát triển du lịch, Cúc Phương đang nắm chắc 'chìa khóa' để tạo nên bước bứt phá toàn diện về kinh tế - xã hội, hiện thực hóa khát vọng xây dựng xã nông thôn mới kiểu mẫu.
Sau khi hợp nhất địa giới với Hòa Bình và Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ bước vào một giai đoạn phát triển mới với không gian rộng mở và nguồn lực phong phú hơn.
Chiều 19/11, tại trụ sở Bộ Ngoại giao, Thứ trưởng Ngoại giao Ngô Lê Văn, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam đã tiếp Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam.
Là hình thức diễn xướng dân gian truyền thống, Mo Mường được hình thành bởi hệ thống hàng chục nghìn câu thơ, câu văn vần được chắt lọc, kế thừa qua nhiều thế hệ. Bởi vậy, Mo Mường được ví như cuốn 'Bách khoa toàn thư' của dân tộc Mường, được các thế hệ đồng bào lưu truyền thông qua hình thức diễn xướng. Phát huy những giá trị to lớn của Mo Mường hôm nay là cách gìn giữ cho muôn đời sau những nét tinh hoa của cả một cộng đồng, góp phần làm đa dạng thêm những gam màu văn hóa của các dân tộc xứ Thanh.
Sau sáp nhập ba tỉnh Phú Thọ, Hòa Bình, Vĩnh Phúc, Phú Thọ (mới) có nhiều dư địa để phát triển, kết nối các giá trị văn hóa, lịch sử, con người và tài nguyên thiên nhiên.
Từ dong riềng đến những đồi ong Ba Vì, các sản phẩm OCOP đang trở thành nền tảng để Hà Nội hình thành chuỗi giá trị mới cho vùng cao, gắn nông nghiệp với chế biến và du lịch cộng đồng.
Tiếp nối những thành tựu đáng tự hào trong 80 năm đồng hành cùng đất nước, Phú Thọ đang bước vào kỷ nguyên mới với khát vọng vươn mình mạnh mẽ, với định hướng trở thành trung tâm phát triển của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.
Bảo tồn di sản cần gắn liền với sáng tạo để mang đến giá trị mới cho con người, và nghệ nhân sẽ nắm giữ vai trò thổi hồn vào di sản, giúp giá trị truyền thống đó duy trì, tiếp biến theo thời gian.
Không chỉ là ngày hội lớn của đại đoàn kết dân tộc, của di sản văn hóa Việt Nam, Chương trình còn là nơi 'di sản Mường' được tôn vinh trong kỷ nguyên mới với nhiều hoạt động đặc sắc, ý nghĩa.
Sau hợp nhất, Phú Thọ bước vào không gian phát triển mới với nhiều tiềm năng về văn hóa và du lịch. Tỉnh xác định lấy bảo tồn di sản làm nền tảng, lấy du lịch làm động lực phát triển kinh tế, đưa giá trị văn hóa cội nguồn lan tỏa trong đời sống đương đại, góp phần xây dựng hình ảnh 'Phú Thọ - Điểm đến an toàn, thân thiện, hấp dẫn'.
Phát triển công nghiệp văn hóa có thể thúc đẩy hoạt động du lịch Việt Nam tăng trưởng bền vững, tăng sức cạnh tranh điểm đến và doanh thu từ du khách. Đây chính là con đường tất yếu của du lịch Việt.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa phê duyệt kế hoạch nhằm nâng cao trách nhiệm của người dân trong bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, phát triển du lịch bền vững gắn với xây dựng nông thôn mới.
Nơi chân núi Khụ Khênh yên bình xã Văn Sơn cũ, nay là xã Thượng Cốc, tiếng chiêng Mường vẫn vang vọng qua từng mùa lúa chín, như nhắc nhớ về cội nguồn văn hóa của một vùng đất. Ở đó, Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh – người thầy Mo của bản Mường vẫn miệt mài gìn giữ từng chiếc chiêng, từng dòng mo, từng kỷ vật của cha ông. Cả đời ông là hành trình lặng lẽ nhưng bền bỉ đi tìm, giữ và truyền lại linh hồn văn hóa Mường cho mai sau.
Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam vừa phối hợp với Sở VHTTDL tỉnh Thanh Hóa tổ chức lớp tập huấn truyền dạy văn hóa phi vật thể trong phát triển du lịch cộng đồng của dân tộc Mường, nhằm triển khai thực hiện có hiệu quả Dự án 6 về 'Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch'.
Đảng bộ và Nhân dân xã Mường Thàng đang huy tinh thần đoàn kết, khát vọng vươn lên và ý chí đổi mới, nâng cao vai trò lãnh đạo toàn diện, tập trung chỉ đạo đưa nhanh những nghị quyết của Đảng vào cuộc sống, xây dựng địa phương trở thành vùng quê trù phú, văn minh và giàu bản sắc.
Báo và Phát thanh, truyền hình Phú Thọ trân trọng trích đăng các tham luận.
Mo Mường được đánh giá là sáng tạo vĩ đại, 'linh hồn' của người Mường. Với giá trị đặc biệt quý giá, di sản quốc gia này đang trên hành trình ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Từ xóm Tân Phú, xã Mường Bi, nghệ nhân ưu tú Bùi Văn Nợi đã hơn 40 năm miệt mài sưu tầm, nghiên cứu, phục dựng và lan tỏa giá trị Mo Mường, trở thành gương mặt tiêu biểu trong bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa.
Trong nền văn hóa lâu đời của người Mường, có rất nhiều di sản văn hóa cổ đến nay vẫn còn lưu giữ được. Một trong số đó là lịch Doi (Lát Doi), được người Mường Cúc ở xã Thu Cúc truyền khẩu, thực hành đến ngày nay.
Những năm qua, tỉnh ta chú trọng xây dựng văn hóa, phát triển con người Sơn La, với những quyết sách mang tính định hướng lâu dài, những giải pháp trọng tâm và đúng đắn, văn hóa truyền thống các dân tộc đang được gìn giữ, phát huy hiệu quả, góp phần bảo tồn giá trị cội nguồn, làm nền tảng cho sự phát triển bền vững.
Ngày 24/9, nhà sản xuất phim huyền sử 'Hộ linh tráng sĩ' (Hộ linh tráng sĩ – Bí ẩn mộ Vua Đinh) cho biết, tác phẩm điện ảnh đặc biệt này sẽ chính thức ra rạp đúng dịp lễ Quốc khánh 2/9/2026. Đây cũng là hoạt động được kỳ vọng sẽ nối tiếp được thành công của bộ phim 'Mưa đỏ' nhằm kiến tạo nên những mùa phim lịch sử trong dịp Tết Độc lập hàng năm của đất nước.
Là hồn thiêng của dân tộc, di sản văn hóa Mo Mường đang được các cấp, ngành và cộng đồng xứ Mường chung tay hoàn thiện hồ sơ quốc gia trình UNESCO ghi danh. Hành trình này không chỉ bảo tồn, khẳng định giá trị Mo Mường mà còn khơi mở để di sản trở thành tài nguyên văn hóa, góp phần phát triển bền vững và nâng cao vị thế văn hóa Mường nói riêng, văn hóa Việt Nam nói chung trên thế giới.
Với những giá trị đặc biệt và được xác định là di sản 'đang sống', nhưng Mo Mường đứng trước nguy cơ mai một. Chính vì vậy, Phú Thọ và 5 tỉnh, thành phố có người Mường sinh sống đã và đang nỗ lực trên hành trình đưa Mo Mường đệ trình UNESCO ghi danh trong danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp .
Người Mường ở nước ta cư trú đông nhất tại tỉnh Phú Thọ mới. Trải qua hàng nghìn năm, đồng bào đã sáng tạo, chắt lọc, lưu giữ kho tàng di sản văn hóa phong phú, đặc sắc. Trong đó, Mo là một hiện tượng văn hóa nổi trội, đặc biệt quý giá, được coi là hồn thiêng của dân tộc. Mo Mường đã được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và đang trong lộ trình ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Di sản vô giá này cần được bảo vệ và phát huy, nhất là sau hợp nhất trong không gian văn hóa Đất Tổ.
Xã Mường Bi được thành lập từ việc sáp nhập 3 xã Phong Phú, Mỹ Hòa và Phú Cường. Nơi đây hiện đang lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống vô cùng độc đáo và phong phú của người Mường. Với mục tiêu khai thác tiềm năng, lợi thế, huy động mọi nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, một trong 4 khâu đột phá quan trọng mà Mường Bi tập trung thực hiện trong nhiệm kỳ 2025 – 2030 chính là bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc, đặc biệt là dân tộc Mường, góp phần xây dựng nền Văn hóa Hòa Bình để tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội.
Trên những dãy núi điệp trùng của miền Tây tỉnh Thanh Hóa, nơi con sông Mã chảy như dải lụa xanh giữa thung sâu, có một tiếng hát ngân dài suốt nghìn năm, vượt qua bao mùa sương khói để chạm vào tâm hồn người nghe. Đó là Mo Mường, hay lời tiễn đưa người đã khuất về cõi tổ tiên, cũng là khúc trường ca về vũ trụ, về con người, về đạo lý làm người của xứ sở Mường. Tiếng mo cất lên không chỉ gói trong âm vang của tang lễ, mà còn trở thành linh hồn văn hóa, là sợi chỉ vàng nối kết quá khứ với hiện tại, làm nên bản sắc độc đáo của một tộc người nơi miền sơn cước.
Đối với người Mường cư trú tại Phú Thọ, tín ngưỡng giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần. Người Mường có tục thờ cúng tổ tiên và theo tín ngưỡng đa thần giáo. Trong cuộc sống sinh hoạt họ quý trọng thầy mo. Họ cho rằng thầy mo chính là sứ giả giữa thế giới thần linh và nhân gian. Trong bản, thầy mo chính là người giữ trọng trách thực hiện một số công việc liên quan đến tín ngưỡng, tâm linh của cá nhân, gia đình và cộng đồng.
Sau sáp nhập, tỉnh Phú Thọ có 41 Di sản văn hóa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, riêng trong năm 2025 có thêm 4 di sản là: Lễ hội cướp Kén, xã Dị Nậu (nay là xã Thọ Văn) và Tết Doi của người Mường, xã Thu Cúc; Nghệ thuật tạo hoa văn cạp váy của người Mường; Hát Thường rang, Bộ mẹng của người Mường.
Khi nhắc đến những người nghiên cứu văn hóa dân tộc Mường ở Việt Nam, ai cũng đều biết đến ông Bùi Huy Vọng ở xóm Bưng Cọi, xã Hương Nhượng, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình (cũ), nay là xã Lạc Sơn, tỉnh Phú Thọ. Không qua bất cứ trường lớp chính quy nào, nhưng với niềm đam mê, ông đã tự học, tự rèn để trở thành gương mặt tiêu biểu trong nghiên cứu về văn hóa Mường.
Khi làn sóng đô thị hóa lan từ trung tâm ra vùng ven, bài toán đặt ra cho các đô thị tỉnh không còn chỉ là 'tăng trưởng', mà phải là 'tăng trưởng bền vững' và khác biệt.
Sau hợp nhất, Phú Thọ có hơn 800 nghìn người dân tộc Mường sinh sống. Tỉnh Phú Thọ đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa vùng đất Tổ, trong đó phải kể đến dân tộc Mường.
Xã Mường Động được thành lập trên cơ sở sáp nhập 4 xã Tú Sơn, Vĩnh Tiến, Đông Bắc và Hợp Tiến, với diện tích 144,68 km2, dân số hơn 26.000 người. Đây là vùng đất có tiềm năng lớn về nông - lâm nghiệp, du lịch sinh thái, dịch vụ nghỉ dưỡng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Mường, Dao. Đảng bộ xã hiện có 53 tổ chức cơ sở đảng trực thuộc với 1.297 đảng viên.
Từ sử thi 'Đẻ đất, Đẻ nước' huyền thoại đến những phong tục, tập quán đặc sắc, người Mường đang nỗ lực gìn giữ kho tàng văn hóa đồ sộ của dân tộc. Người Mường mang trong mình một sức sống mạnh mẽ, bền bỉ với bản sắc văn hóa mộc mạc, giản dị nhưng không kém phần đặc sắc và ấn tượng, góp phần làm nên truyền thống văn hóa đa dạng của đất nước Việt Nam.
Trong Đề án sáp nhập hợp nhất 3 tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình thành tỉnh Phú Thọ đặt ra yêu cầu cao về tinh thần đoàn kết và bản sắc văn hóa vùng miền. Câu chuyện giữ gìn và phát huy văn hóa dân tộc Mường càng trở nên cấp thiết sau sáp nhập, bởi chỉ tính riêng ở Hòa Bình (cũ) tỷ lệ dân tộc Mường chiếm trên 63% dân số. Đây không chỉ là vấn đề bản sắc, mà còn là yếu tố cốt lõi để tỉnh Phú Thọ phát triển bền vững, khẳng định vị thế trong một không gian hành chính mới rộng lớn hơn.
Trong Đề án sáp nhập hợp nhất 3 tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình thành tỉnh Phú Thọ đặt ra yêu cầu cao về tinh thần đoàn kết và bản sắc văn hóa vùng miền. Câu chuyện giữ gìn và phát huy văn hóa dân tộc Mường càng trở nên cấp thiết sau sáp nhập, bởi chỉ tính riêng ở Hòa Bình (cũ) tỷ lệ dân tộc Mường chiếm trên 63% dân số. Đây không chỉ là vấn đề bản sắc, mà còn là yếu tố cốt lõi để tỉnh Phú Thọ phát triển bền vững, khẳng định vị thế trong một không gian hành chính mới rộng lớn hơn.
Từ thập niên 60 của thế kỷ trước, bản Lác, xã Chiềng Châu, huyện Mai Châu (Hòa Bình) đã được Chính phủ, các bộ, ngành chọn là điểm tham quan của những đoàn khách quốc tế khi đến Việt Nam. Ngày nay, không chỉ có 'điểm sáng' bản Lác trên bản đồ du lịch Việt Nam, địa phương còn có nhiều điểm du lịch cộng đồng hấp dẫn và là trung tâm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng giàu sức hút. Đặc biệt, năm 2024, nơi đây được tạp chí du lịch nổi tiếng của Mỹ - Condé Nast Traveller bình chọn là 1 trong 71 điểm đến đẹp nhất thế giới nhờ vẻ đẹp cảnh quan và trải nghiệm văn hóa.
Tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Cục trưởng Cục Di sản văn hóa Lê Thị Thu Hiền nhấn mạnh: Di sản văn hóa là nền tảng, cơ sở để du lịch và các ngành công nghiệp văn hóa sáng tạo, phát triển.