Robot có thể giúp tên lửa Stugna-P 'tái sinh' trên chiến trường Ukraine như thế nào?

Sự bùng nổ của drone FPV khiến nhiều loại vũ khí truyền thống, trong đó có tên lửa chống tăng có điều khiển (ATGM), dường như bị đẩy vào “vùng trũng” về vai trò và mức độ chú ý. Tuy nhiên, thực tế chiến trường đang tạo ra những điều kiện mới. Các biện pháp bảo vệ ngày càng phức tạp trên xe tăng Nga, cùng với sự xuất hiện ngày càng nhiều của phương tiện mặt đất không người lái (UGV), đang mở ra cơ hội để ATGM tìm lại chỗ đứng.

Tên lửa chống tăng có điều khiển (ATGM) - Ảnh: Defense Express

Thách thức từ chiến trường và giới hạn của drone FPV

Trong những năm gần đây, nhiệm vụ tiêu diệt xe tăng và xe thiết giáp trên chiến trường Ukraine phần lớn được đảm nhận bởi drone FPV và các UAV tấn công. Nhờ chi phí thấp, khả năng cơ động cao và dễ đánh trúng các điểm yếu như nóc tháp pháo hay khoang động cơ, FPV nhanh chóng trở thành mối đe dọa thường trực đối với lực lượng tăng thiết giáp Nga.

Tuy nhiên, ưu thế này không còn mang tính tuyệt đối. Phía Nga đã liên tục thử nghiệm và triển khai nhiều biện pháp bảo vệ mang tính “ngẫu hứng” nhưng khá hiệu quả, như lắp lồng thép, khung kim loại hoặc các cấu trúc giáp bổ sung quanh thân xe. Những lớp bảo vệ này không nhằm ngăn chặn hoàn toàn đòn tấn công, mà chủ yếu làm giảm hiệu quả xuyên phá của đầu đạn nhỏ trên drone FPV. Kết quả là để vô hiệu hóa một mục tiêu được gia cố, phía tấn công thường phải sử dụng nhiều FPV hơn, làm tăng chi phí và giảm hiệu quả tổng thể.

Xe tăng T-90M của Nga được lắp đặt hệ thống bảo vệ chống drone ứng biến bằng các bó thanh kim loại - Ảnh: Defense Express

Chính trong bối cảnh đó, các hệ thống tên lửa chống tăng hạng nặng (ATGM) như Stugna-P bắt đầu cho thấy giá trị trở lại. Với đầu đạn mạnh và khả năng xuyên giáp cao, một quả ATGM có thể xử lý hiệu quả các mục tiêu được bảo vệ kỹ lưỡng, thay vì phải dựa vào các đợt tấn công “bầy đàn” bằng drone cỡ nhỏ.

Tuy nhiên, nguyên nhân khiến ATGM dần vắng bóng trên chiến trường không nằm ở hỏa lực, mà ở yếu tố sống còn của kíp vận hành. Các hệ thống như Stugna-P, Barrier hay Korsar sử dụng cơ chế dẫn đường bán tự động theo đường ngắm (SACLOS), buộc người điều khiển phải giữ thiết bị ngắm cố định vào mục tiêu cho đến khi tên lửa trúng đích. Trong môi trường chiến trường bị giám sát liên tục bởi UAV trinh sát, việc đứng yên trong thời gian dài đồng nghĩa với nguy cơ cao bị phát hiện và phản kích bằng pháo binh hoặc drone đối phương.

Chính hạn chế về tính cơ động và rủi ro nhân lực này đã khiến Stugna-P ít được sử dụng hơn. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của robot mặt đất đang mở ra một hướng tiếp cận mới. Bằng cách tích hợp bệ phóng ATGM lên các phương tiện mặt đất không người lái (UGV), Ukraine có thể đưa hỏa lực chống tăng mạnh trở lại tuyến đầu, đồng thời tách người lính ra khỏi khu vực nguy hiểm.

Sự cộng hưởng kỹ thuật giữa Stugna-P và robot mặt đất

Việc tích hợp tên lửa chống tăng Stugna-P lên các nền tảng robot mặt đất không phải là một thách thức lớn về mặt kỹ thuật. Ngay từ đầu, Stugna-P đã được thiết kế với khả năng điều khiển từ xa. Xạ thủ sử dụng bảng điều khiển tách rời và có thể ngồi cách bệ phóng một khoảng an toàn để khai hỏa. Cách tiếp cận này rất phù hợp với mô hình tác chiến không người lái. Tương tự, hệ thống Barrier của Ukraine cũng được phát triển để tích hợp vào các mô-đun vũ khí điều khiển từ xa trên xe bọc thép. Vì vậy, chỉ cần đảm bảo đường truyền dữ liệu ổn định giữa trạm điều khiển và robot, việc triển khai ATGM trên UGV hoàn toàn nằm trong khả năng của ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine.

Mô hình này mang lại lợi ích rõ rệt trên nhiều phương diện. Trước hết là yếu tố an toàn. Thay vì phải trực tiếp lộ diện trên chiến trường, kíp vận hành có thể điều khiển robot từ các vị trí che chắn kiên cố, giảm đáng kể nguy cơ bị pháo binh, UAV hay hỏa lực đối phương phát hiện và phản kích. Bên cạnh đó, robot mặt đất có thể tiếp cận những khu vực nguy hiểm mà bộ binh khó hoặc không thể tiếp cận, đặc biệt là các điểm bắn gần tiền tuyến. Điều này giúp mở rộng góc tiếp cận mục tiêu, tăng khả năng bất ngờ và nâng cao hiệu quả tiêu diệt xe thiết giáp đối phương.

Hệ thống tên lửa chống tăng có điều khiển Stugna-P do Ukraine sản xuất - Ảnh: Defense Express

Xu hướng này không chỉ xuất hiện ở Ukraine. Phía Nga cũng đang thử nghiệm nhiều nền tảng robot mặt đất mang vũ khí, từ súng máy, vũ khí bộ binh cho đến các hệ thống công nghệ cao như laser. Điều đó cho thấy “robot hóa” hỏa lực mặt đất đang trở thành một hướng phát triển chung, phản ánh nhu cầu giảm tổn thất nhân lực và duy trì hỏa lực hiệu quả trong môi trường chiến trường bị giám sát dày đặc.

Đáng chú ý, hệ sinh thái robot mặt đất của Ukraine đang phát triển rất nhanh. Ban đầu, UGV chủ yếu đảm nhiệm các nhiệm vụ hậu cần như vận chuyển đạn dược, tiếp tế hoặc sơ tán thương binh. Qua thời gian, độ tin cậy và khả năng điều khiển của chúng được cải thiện rõ rệt, mở đường cho việc đảm nhận các nhiệm vụ chiến đấu trực tiếp. Sự xuất hiện của các robot mang súng máy hoặc chất nổ đã chứng minh tiềm năng này, và việc nâng cấp lên các hệ thống vũ khí hạng nặng hơn như tên lửa chống tăng chỉ còn là vấn đề thời gian.

Bài toán kinh tế và rào cản địa hình trong thực chiến

Dù tiềm năng kỹ thuật và chiến thuật của robot mang tên lửa Stugna-P là khá rõ ràng, việc triển khai rộng rãi mô hình này vẫn vấp phải những rào cản đáng kể, đặc biệt về chi phí và điều kiện thực địa. Trở ngại đầu tiên nằm ở bài toán kinh tế - yếu tố luôn mang tính quyết định trong chiến tranh tiêu hao hiện đại.

Một nền tảng robot mặt đất đủ khả năng mang và vận hành hệ thống ATGM không phải là trang bị rẻ tiền. Theo dữ liệu từ hệ sinh thái Brave1, các UGV phù hợp cho vai trò này có giá phổ biến từ 15.000 đến 18.000 USD, trong khi những phiên bản có khả năng bảo vệ, tải trọng và độ ổn định cao hơn có thể lên tới 40.000 - 60.000 USD. Khi cộng thêm chi phí của một quả tên lửa Stugna-P (ước tính khoảng 20.000 USD trên thị trường xuất khẩu), cùng hệ thống cảm biến và ngắm bắn quang - điện tử, giá trị của một tổ hợp robot chống tăng có thể vượt xa chi phí của bản thân nền tảng mang phóng.

Phương tiện mặt đất không người lái Phantom được trang bị tên lửa chống tăng có điều - Ảnh: Defense Express

Điều này làm dấy lên câu hỏi về hiệu quả chi phí, nhất là khi so sánh với drone FPV giá rẻ, vốn chỉ cần vài trăm đến vài nghìn USD để gây thiệt hại cho xe thiết giáp. Nguy cơ UGV bị phát hiện, bị bắn phá hoặc bị vô hiệu hóa bởi tác chiến điện tử càng khiến bài toán này trở nên nhạy cảm. Tuy nhiên, nếu đặt lên bàn cân giá trị của một xe tăng chiến đấu chủ lực hoặc phương tiện bọc thép hạng nặng, tổ hợp robot - ATGM vẫn có thể mang lại lợi ích chiến thuật và kinh tế đáng kể trong các tình huống phù hợp.

Bên cạnh chi phí, yếu tố địa hình cũng là thách thức lớn đối với robot mặt đất. Phần lớn UGV hiện nay có thiết kế thấp, nhỏ nhằm tăng khả năng ngụy trang và sống sót. Ưu điểm này lại trở thành hạn chế khi tác chiến tầm xa. Việc dẫn bắn ATGM đòi hỏi đường ngắm trực tiếp và thông thoáng đến mục tiêu, điều không dễ đạt được khi robot bị che khuất bởi cỏ cao, công sự, vật cản hoặc địa hình gồ ghề. Ngược lại, nếu sử dụng robot lớn hơn để cải thiện góc quan sát và tầm bắn, chúng lại dễ bị đối phương phát hiện và tiêu diệt từ xa. Đây là sự đánh đổi khó tránh giữa khả năng ẩn mình và hiệu quả tác chiến.

Hoàng Vũ