Phan Anh Thư: 25 gương mặt để định nghĩa tuổi 25

Phan Anh Thư từng là gương mặt nổi bật của làng người mẫu và hoa hậu Việt Nam trên đấu trường nhan sắc trong nước lẫn quốc tế. Năm 2019, Thư lọt vào top 25 Hoa hậu Thế giới Việt Nam (Mis World). Danh hiệu cao nhất Phan Anh Thư có là Hoa hậu tuổi teen châu Á Miss Teen International tổ chức tại Ấn Độ. Những năm làm việc trước ống kính giúp Thư tích lũy trải nghiệm về hình ảnh, ánh sáng và cách con người hiện diện trước ánh nhìn công chúng, đồng thời cũng đặt ra cho Thư câu hỏi về vị trí của bản thân trong đời sống sáng tạo.

Chân dung họa sĩ Phan Anh Thư - Ảnh: NVCC

Từ những trải nghiệm đó, mối quan tâm của Thư dần dịch chuyển khỏi việc “được nhìn thấy” sang nhu cầu tự kiến tạo hình ảnh và không gian biểu đạt. Việc theo học thiết kế nội thất tại TP.HCM trở thành bước đi tiếp theo trong quá trình ấy,giúp Thư tiếp cận tư duy làm việc có cấu trúc, ý thức rõ hơn về không gian, tỉ lệ và ánh sáng. Tuy nhiên, song song với thiết kế, hội họa ngày càng giữ vị trí trung tâm, như một nơi Thư có thể giữ lại nhịp cảm xúc cá nhân mà không bị ràng buộc bởi yêu cầu công năng.

21 tuổi, Thư quyết định rời khỏi ánh đèn sân khấu và các đấu trường nhan sắc để tập trung vào hội họa và tham gia những dự án cộng đồng về môi trường, giáo dục, trẻ em. Đến năm 22 tuổi, Thư chính thức theo đuổi hội họa như một con đường nghề nghiệp và bắt đầu tham gia triển lãm tại nhiều địa phương.

Phan Anh Thư tại buổi lễ khánh thành "Nhà nội trú cho em" ở Gia Lai

Cột mốc hành trình thực hành nghệ thuật của Thư đã được được khẳng định qua triển lãm thiện nguyện EM năm 2023. Đây là dự án mà Thư dùng toàn bộ số tiền bán tranh để xây dựng nhà nội trú cho học sinh tại Gia Lai. Cùng năm, Thư trở thành hội viên trẻ tuổi nhất của Hội Mỹ thuật TP.HCM. Điều đó cho thấy con đường hội họa của Thư đã được xác lập cả phương diện nghề nghiệp lẫn trách nhiệm xã hội.

Phan Anh Thư với dự án triển lãm thiện nguyện EM

Bước sang tuổi 25, Phan Anh Thư không chọn mở rộng thêm dự án hay thử nghiệm một hướng đi mới, mà dừng lại để nhìn kỹ hơn hành trình mình đã đi qua. Sau vài năm thực hành liên tục, những trải nghiệm nghề nghiệp, những cuộc gặp và những va chạm đời sống đã tích tụ thành một tầng suy ngẫm đủ sâu để Thư đặt lại câu hỏi về bản ngã và giọng điệu nghệ thuật của mình.

Triển lãm cá nhân Em 25 xuất hiện từ điểm dừng đó, như một cách tự ghi chép bằng hội họa, nơi Thư nhìn lại quá trình trưởng thành thông qua chân dung người khác. Triển lãm không được đặt như một tuyên bố hay bước ngoặt phô trương, mà như một khoảng lặng có chủ ý, giúp Thư định hình rõ hơn vị trí của mình sau tuổi 25, cả trong đời sống cá nhân lẫn con đường nghệ thuật đang mở ra phía trước.

Phan Anh Thư đang sáng tác tại quê nhà ở Huế

Em 25 do giám tuyển nghệ thuật Lý Đợi đồng hành. Vai trò giám tuyển, ở một triển lãm cá nhân đầu tay, giống như một bàn tay giữ nhịp: giúp câu chuyện không trôi về phía thành tích hay cảm xúc nhất thời, tạo đường đi cho người xem giữa các bức tranh. Với chuỗi 25 chân dung, nhịp điệu trưng bày là yếu tố quan trọng. Nếu treo theo logic số lượng, người xem dễ mệt. Nếu tạo được nhịp thưa dày hợp lý, người xem sẽ có khoảng dừng, có cơ hội đứng lâu trước một ánh mắt, rồi bước tiếp như lật một trang nhật ký.

Nước màu là lựa chọn vừa mềm vừa khó. Mềm vì nó trong, dịu, có khả năng giữ lại những chấn động tinh tế mà sơn dầu hay acrylic đôi khi làm quá tay. Khó vì nước màu không cho phép người vẽ che giấu. Một nét quá tay có thể làm đổi cảm xúc, một lần do dự có thể làm trôi thần thái. Nước màu đòi hỏi sự tin cậy vào nhịp tay, đồng thời chấp nhận phần loang như một phần sự thật. Khi đưa nước màu vào chân dung, Thư không chỉ chọn một chất liệu, mà chọn một thái độ: kể chuyện bằng sự tiết chế.

Phan Anh Thư từng lại giương mặt đáng chú ý trên đấu trường nhan sắc Mis World

Đi qua 25 gương mặt, người xem sẽ thấy triển lãm không nhằm khoe kỹ thuật theo kiểu phô diễn. Thư nói về hành trình thu gom những bài học, giá trị, đôi khi là niềm vui nỗi buồn, từ thầy, bạn, tiền bối, người thân, và cả những người vô danh chỉ tình cờ gặp thoáng chốc. Nếu đặt câu chuyện ấy vào đời sống đô thị, ta sẽ hiểu: tuổi 25 của nhiều người không được làm nên bởi một biến cố lớn, mà bởi vô số cuộc gặp nhỏ. Mỗi cuộc gặp để lại một điều. Có cuộc gặp để lại sự nâng đỡ. Có cuộc gặp để lại một vết xước. Có cuộc gặp chỉ để nhắc rằng mình vẫn còn phải học cách sống với chính mình.

Một tác phẩm của Phan Anh Thư

Điểm đáng chú ý nhất của Em 25 nằm ở lớp nghĩa “tự họa”. Thư thừa nhận rằng càng vẽ nhiều cuộc đời, cô càng nhận ra những vóc hình và thần thái cuối cùng lại trở thành những biến thể của chính mình. Ở đây, chân dung không còn là “vẽ người khác” theo nghĩa đơn giản, mà là đối thoại. Khi người vẽ thấy mình trong từng gương mặt, bức tranh không chỉ ghi lại một nhân vật, mà ghi lại một trạng thái nội tâm của chính tác giả. Người xem có thể không biết nhân vật là ai, nhưng vẫn cảm được một thứ quen: cảm giác mình từng đi qua những ánh mắt như thế, từng mang những lặng im như thế, từng có giai đoạn câu trả lời chưa kịp xuất hiện.

Phan Anh Thư với người mẫu ngoài đời thực

Em 25 cũng cho thấy một chuyển động trong giọng điệu. Từ nền cảm xúc “thênh thang” từng được nhắc tới ở giai đoạn trước, Thư đưa thêm vào tác phẩm những suy tư về thời cuộc và nhân sinh. “Thời cuộc” ở đây không nhất thiết là bình luận ồn ào hay tuyên ngôn lớn. Nó có thể là cảm giác thế giới trở nên nặng hơn khi người ta bước qua tuổi 20: những biến động, những đứt gãy, những câu hỏi về niềm tin, về đúng sai, về cách sống cùng nhau. Hội họa không cần trả lời trọn vẹn. Hội họa chỉ cần giữ lại rung động, giữ lại vệt cảm xúc chưa kịp gọi tên, để người xem tự đối thoại với chính mình.

Phan Anh Thư đang thực hành nghệ thuật

Đời sống mỹ thuật TP.HCM vốn đa dạng về khuynh hướng và ngôn ngữ biểu đạt, đồng thời luôn có sự giao thoa giữa các thế hệ nghệ sĩ. Trong bức tranh chung đó, Phan Anh Thư chọn Em 25 như một chặng chuyển tiếp, nhẹ nhàng đặt lại câu hỏi về chính mình trong hành trình nghệ thuật. Triển lãm không được xây dựng như một tuyên bố tuổi tác, cũng không tìm cách tạo dấu ấn bằng những khẳng định lớn. Thay vào đó, Em 25 hiện diện bằng một cấu trúc làm việc rõ ràng: chuỗi chân dung được thực hiện bằng chất liệu nước màu, nơi mỗi gương mặt là một cuộc gặp, một lát cắt cảm xúc, một cách soi chiếu nội tâm của người vẽ thông qua người khác.

Phan Anh Thư tham gia một dự án thiện nguyện tại vùng cao

Điều Em 25 để lại không nằm ở việc nó muốn nói điều gì, mà ở cách nó được thực hành. Việc lựa chọn chân dung buộc người vẽ phải đối diện trực tiếp với ánh nhìn, với sự hiện diện cụ thể của con người, thay vì ẩn mình sau những khái niệm trừu tượng. Nước màu, với tính chất khó che giấu và khó sửa sai, đòi hỏi sự tiết chế và tập trung, khiến mỗi lựa chọn đều trở nên thận trọng. Vì vậy Em 25, Phan Anh Thư không đặt mục tiêu tạo hiệu ứng tức thời, mà chọn cách giới thiệu một trạng thái làm nghề ở thời điểm hiện tại. Triển lãm vì thế được chờ đợi như một bước đi chín chắn của một nghệ sĩ trẻ đang kiên trì định hình con đường của mình trong đời sống mỹ thuật đương đại.

Xem tranh của Phan Anh Thư (trượt lui tới để xem nhiều tranh hơn):

Tiểu Vũ