Những yếu tố đang đẩy Gaza vào bế tắc mới

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu thăm Sư đoàn 36 của IDF tại khu vực biên giới phía Bắc. Ảnh: TTXVN phát

Theo Tân Hoa xã, đây là lần đầu tiên Israel công khai phản đối khuôn khổ hòa bình tại Gaza do Hội đồng Hòa bình đề xuất, cho thấy những khác biệt lớn giữa Israel và Hamas về trình tự và các điều kiện để chấm dứt giao tranh.

Ông Netanyahu tuyên bố Israel không chấp nhận văn kiện 15 điểm, đồng thời cho rằng bất kỳ hoạt động rút quân nào của Israel chỉ có thể diễn ra sau khi Hamas được giải giáp thực sự. “Khi nói giải giáp Hamas, tôi muốn nhắc đến đến vũ khí hạng nặng, vũ khí hạng nhẹ, tất cả các loại vũ khí”, ông Netanyahu phát biểu tại cuộc họp nội các hàng tuần.

Nội dung chính của kế hoạch

Cảnh đổ nát sau cuộc không kích của Israel tại Gaza. Ảnh: THX/TTXVN

Lộ trình 15 điểm được đại diện cấp cao phụ trách vấn đề Gaza Nickolay Mladenov thuộc Hội đồng Hòa bình soạn thảo vào tháng 5. Tổng thống Mỹ Donald Trump chính thức công bố kế hoạch này vào cuối tháng 7. Khi đó, ông Trump cho biết hội đồng đã đạt được thỏa thuận về việc giải giáp hoàn toàn Hamas cùng các nhóm vũ trang khác tại Gaza.

Theo khuôn khổ kế hoạch, Hamas sẽ từ bỏ vũ khí, trong khi lực lượng Israel dần rút khỏi Gaza và được thay thế bằng Lực lượng Ổn định Quốc tế hoạt động phối hợp với cơ cấu cảnh sát Palestine đã được cải tổ.

Theo các quan chức Ai Cập tham gia làm trung gian cho kế hoạch và các giai đoạn triển khai tiếp theo, kế hoạch này cũng bao gồm việc đảm bảo tiếp cận viện trợ nhân đạo, nỗ lực tái thiết và thành lập cơ quan lâm thời để quản lý Dải Gaza, với mục tiêu cuối cùng là tạo điều kiện để Chính quyền Palestine tiếp quản lại trách nhiệm ở Gaza và Bờ Tây.

Một ngày sau thông báo của ông Trump, Hamas cho biết họ đã chấp thuận phiên bản mới nhất của kế hoạch sau quá trình đàm phán, nhưng đặt ra một số điều kiện liên quan đến vấn đề vũ khí, bao gồm việc chấm dứt hoàn toàn "hành động gây hấn", Israel rút quân khỏi vùng lãnh thổ này và đạt được tiến triển trong công tác tái thiết.

Đâu là nút thắt lớn nhất?

Lữ đoàn Al-Qassam, cánh quân sự của Hamas, tại Gaza. Ảnh: THX/TTXVN

Bế tắc chủ yếu bắt nguồn từ bất đồng cốt lõi: bên nào phải hành động trước, Hamas giải giáp hay Israel rút quân khỏi Gaza?

Tel Aviv yêu cầu Hamas phải giao nộp toàn bộ vũ khí trước khi quân đội Israel rút khỏi Gaza. Tel Aviv lập luận rằng nếu đạt được thỏa thuận ngừng bắn nhưng không loại bỏ hoàn toàn năng lực quân sự của Hamas thì mối đe dọa an ninh vẫn chưa được giải quyết.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nói: "Phía họ đưa ra những đề xuất mà chúng tôi có thể chấp nhận, nhưng cũng có những đề xuất không thể chấp nhận và chúng tôi biết cách giữ vững lập trường về những vấn đề này". Nhà lãnh đạo Israel đồng thời nhấn mạnh sẽ tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công tại Gaza nhằm "ngăn chặn mối đe dọa".

Tuy nhiên, Hamas đã bác bỏ việc đơn phương giải giáp trước khi Israel chấm dứt hoạt động quân sự và rút khỏi Gaza. Nhóm này cho rằng mọi cuộc thảo luận về vấn đề vũ khí phải là một phần của thỏa thuận chính trị toàn diện hơn, đồng thời gắn với những bảo đảm về công cuộc tái thiết và quyền lợi của người Palestine.

Hướng đi tiếp theo cho kế hoạch

Tranh cãi xung quanh kế hoạch Gaza diễn ra trong bối cảnh tương lai của dải đất này vẫn chưa rõ ràng sau nhiều tháng xung đột. Sau tuyên bố của Thủ tướng Netanyahu, Hamas tái khẳng định cam kết với kế hoạch và kêu gọi các bên liên quan hỗ trợ triển khai thỏa thuận.

Các nhà phân tích cho rằng việc ông Netanyahu bác bỏ kế hoạch hòa bình phản ánh những toan tính chính trị trong nước. Ngoại trưởng Palestine Varsen Aghabekian Shahin cáo buộc ông Netanyahu tìm cách trì hoãn thỏa thuận về Gaza cho đến sau cuộc bầu cử tháng 10 của nước này, đồng thời cho rằng nhà lãnh đạo Israel “không muốn đạt được thỏa thuận”.

Về phần Hamas, thành viên văn phòng chính trị của lực lượng này - ông Basem Naim viết trên mạng xã hội X về kỳ vọng các bên trung gian cùng Mỹ sẽ ngăn chính phủ ông Netanyahu cản trở tiến trình vì “những lý do chính trị nội bộ và bầu cử”.

Ai Cập, bên trung gian chủ chốt trong các cuộc đàm phán ngừng bắn tại Gaza, cũng kêu gọi các bên tôn trọng cam kết và tránh những hành động có thể làm phương hại đến tiến trình này. Ngoại trưởng Ai Cập Badr Abdelatty nhấn mạnh sự cần thiết phải thực hiện các điều khoản đã được thống nhất, bao gồm việc duy trì tiếp cận nhân đạo, Israel rút toàn bộ lực lượng khỏi Gaza và các thỏa thuận về Lực lượng Ổn định Quốc tế.

Ông Netanyahu cũng tái khẳng định rằng “chừng nào tôi còn là Thủ tướng, nhà nước Palestine sẽ không được thành lập”. Quan điểm này dường như mâu thuẫn với mục tiêu của kế hoạch là tạo điều kiện cho "lộ trình khả thi" hướng tới quyền tự quyết và tư cách nhà nước của người Palestine.

Bất chấp những yếu tố bất định, các cuộc đàm phán vẫn tiếp diễn. Ông Netanyahu xác nhận Israel vẫn đang thảo luận về văn bản này với Mỹ và một số đề xuất trong đó là những điều mà Tel Aviv có thể chấp nhận được.

Theo cơ quan y tế tại Gaza, kể từ khi lệnh ngừng bắn giữa Hamas và Israel có hiệu lực vào tháng 10/2025, các cuộc tấn công của Israel đã khiến hơn 1.250 người thiệt mạng và hơn 4.100 người khác bị thương tại dải đất này.