Nhiều sóng gió sau tuần trăng mật chờ giới Big Tech Mỹ

Các Big Tech đang trèo quá cao trong 2025

Tuy nhiên, mọi liên minh đều có cái giá của nó. Cái bắt tay giữa quyền lực chính trị Nhà Trắng và sức mạnh công nghệ Thung lũng Silicon đang tạo ra những vết rạn nứt sâu sắc ngay trong lòng đảng Cộng hòa và gieo rắc những mầm mống bất ổn cho xã hội Mỹ. Từ sự phẫn nộ của các thống đốc tiểu bang về quyền tự quyết, đến nỗi đau của các bậc phụ huynh mất con vì mạng xã hội, và cả sự nổi giận của những cộng đồng dân cư bị các trung tâm dữ liệu "uống cạn" nguồn nước.

"Nội chiến" phe Bảo thủ: Khi Big Tech được chọn làm kẻ chiến thắng

Mặc dù mang lại lợi ích kinh tế vĩ mô to lớn, liên minh giữa ông Trump và Big Tech đang gây ra một cuộc nội chiến tư tưởng chưa từng có trong phong trào bảo thủ. Sự mâu thuẫn cốt lõi nằm ở chỗ: Cơ sở cử tri nòng cốt của ông Trump, những người dân túy, người lao động và các nhà bảo thủ truyền thống – thường có cái nhìn ác cảm sâu sắc với các tập đoàn công nghệ lớn. Họ coi Big Tech là những kẻ kiểm duyệt tiếng nói bảo thủ, tích tụ quyền lực độc quyền và đe dọa các giá trị gia đình.

Isabel Sunderland, chuyên gia chính sách công nghệ tại Issue One – một nhóm vận động phi đảng phái, nhận định chua chát: "Đảng bảo thủ lẽ ra phải đại diện cho thị trường tự do chứ không phải chính phủ đứng ra chọn kẻ thắng người thua. Tuy nhiên, những gì chúng ta thấy ở chính quyền Trump là một chính quyền đã chọn phe ngành công nghệ để chiến thắng, theo những cách trái ngược hoàn toàn với chính cơ sở cử tri của ông ấy".

Các nhân vật theo chủ nghĩa dân túy như Steve Bannon, cựu cố vấn chiến lược của ông Trump, đã lên tiếng chỉ trích gay gắt việc để các tỷ phú công nghệ lộng hành trong chính quyền. Wes Hodges, người đứng đầu bộ phận chính sách công nghệ tại Heritage Foundation – thành trì tư tưởng của đảng Cộng hòa – khẳng định: "Big Tech không phải là đồng minh tự nhiên của liên minh chúng ta. Nhiệm vụ của chúng tôi là giữ gìn ký ức về việc Big Tech và sự tập trung quyền lực độc hại của họ là mối đe dọa đối với những người bảo thủ".

Sự chia rẽ này bùng nổ mạnh mẽ nhất qua vấn đề quyền của các tiểu bang (States' Rights) – một nguyên tắc hiến định thiêng liêng của phe Cộng hòa. Sắc lệnh hành pháp của ông Trump cấm các tiểu bang tự đặt ra luật kiểm soát AI đã vấp phải sự phản đối dữ dội. Thống đốc Florida Ron DeSantis, một ngôi sao sáng của đảng Cộng hòa, đã công khai chỉ trích: "Chúng tôi có quyền làm điều này". Hạ nghị sĩ Marjorie Taylor Greene, đồng minh thân cận của ông Trump, cũng cảnh báo trên mạng xã hội: "Các tiểu bang phải giữ quyền điều chỉnh và làm luật về AI... Chủ nghĩa liên bang phải được bảo tồn".

Các số liệu thăm dò cho thấy sự lệch pha nguy hiểm. Một cuộc khảo sát vào tháng 11 của Viện Nghiên cứu Gia đình (Institute for Family Studies) chỉ ra rằng 57% cử tri Mỹ – bao gồm 43% những người bầu cho ông Trump – phản đối việc liên bang ngăn chặn luật AI của tiểu bang. Ông Trump đang đánh cược vốn liếng chính trị vào một liên minh có thể khiến ông mất điểm trước chính những người đã đưa ông vào Nhà Trắng.

Bóng ma môi trường và nỗi đau bị bỏ quên của các bậc phụ huynh

Đằng sau những bản báo cáo tài chính rực rỡ của Nvidia hay Amazon là những tác động thực tế, đau đớn mà người dân thường đang phải gánh chịu. Sự bùng nổ không kiểm soát của hạ tầng AI, được bảo trợ bởi chính sách "xây dựng nhanh" của ông Trump, đang tạo ra những xung đột xã hội gay gắt.

Vấn đề nhức nhối đầu tiên là tài nguyên và chi phí sinh hoạt. Các trung tâm dữ liệu khổng lồ không chỉ là những nhà kho chứa máy chủ; chúng là những "con quái vật" nuốt chửng điện năng và nước sạch. Tại nhiều địa phương, sự xuất hiện của chúng đã đẩy hóa đơn tiền điện của người dân tăng vọt và làm cạn kiệt nguồn nước. Tại Georgia, sự phẫn nộ về chi phí sinh hoạt đã giúp hai ứng viên Đảng Dân chủ giành chiến thắng bất ngờ trong cuộc đua vào cơ quan điều tiết điện lực bang.

Tại Port Washington, Wisconsin, ba cư dân đã bị bắt khi biểu tình chống lại dự án trung tâm dữ liệu 15 tỷ USD của OpenAI và Oracle. Michael Beaster, một cư dân địa phương, lo sợ dự án này sẽ "hút cạn" nguồn nước ngọt và để lại gánh nặng thuế cho cộng đồng, trong khi lợi nhuận chảy về túi các tỷ phú Thung lũng Silicon.

Nhưng cái giá đắt nhất không đo bằng tiền điện, mà bằng tính mạng của thế hệ tương lai. Khi Nhà Trắng quá thân thiết với các ông trùm công nghệ, những lo ngại về tác động của AI và mạng xã hội đối với trẻ em bị gạt sang bên lề. Các vụ kiện từ phụ huynh có con tự tử vì chatbot AI hay nghiện mạng xã hội đang bị lu mờ bởi các bữa tiệc tối hào nhoáng tại Nhà Trắng.

Lori Schott, một đảng viên Cộng hòa trọn đời ở Colorado, là đại diện cho nỗi đau này. Con gái bà, Annalee, đã tự tử ở tuổi 18 sau khi vật lộn với những nội dung độc hại trên mạng xã hội. Bà Schott cùng các phụ huynh khác đã nỗ lực vận động hành lang cho các đạo luật an toàn trẻ em, nhưng họ vấp phải sự thờ ơ từ một chính quyền đang bận rộn tháo gỡ rào cản cho Big Tech.

Evan Swarztrauber - từ Quỹ Đổi mới Mỹ - nhận định: "Sẽ không có gì mâu thuẫn khi nói rằng chúng ta ủng hộ AI của Mỹ và cũng cần bảo vệ trẻ em". Tuy nhiên, thực tế chính sách hiện tại cho thấy sự ưu tiên lệch lạc.

Bà Schott cảnh báo: "Lá phiếu của chúng tôi sẽ phản ánh một đảng đặt sự an toàn của trẻ em lên hàng đầu". Lời tuyên bố này, cùng với những cuộc biểu tình vì môi trường và sự chia rẽ nội bộ đảng, là những dấu hiệu báo trước cơn bão chính trị sắp tới.

Liên minh với Big Tech có thể giúp kinh tế Mỹ thăng hoa trong ngắn hạn, nhưng nó đang đặt nền móng cho những thách thức xã hội to lớn có khả năng định đoạt kết quả của cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào năm tới.

Bùi Tú