Người góp phần gìn giữ, phát huy nghệ thuật hát xẩm

Bà Phạm Thị Kim Ngân (người cầm trống) truyền nghề cho các học viên. Ảnh: Trường Giang

Trong ngôi nhànhỏ, những tấm huy chương (huy chương Vàng, huy chương Bạc tại liên hoan nghệthuật quần chúng tỉnh Ninh Bình năm 2013, 2016), giấy chứng nhận đạt giải A, Btại các kỳ liên hoan nghệ thuật quần chúng cấp tỉnh, cấp quốc gia, giấy khen,bằng khen của UBND tỉnh, huyện giành cho bà và CLB hát xẩm Kim Ngân được treotrang trọng. Pha trà mời khách, bà Kim Ngân cười tươi: Đó là thành quả từ niềmđam mê hát xẩm của không chỉ riêng tôi mà còn là sự đóng góp tâm sức của cácthành viên trong CLB. Cũng theo bà Ngân “duyên” gắn bó với hát xẩm của bà bắtnguồn từ việc tình cờ gặp và quen thân với chị Nguyễn Thị Mận- con gái cố nghệnhân Hà Thị Cầu. Vốn là người rất “say” với những làn điệu xẩm nên khi đượcnghe cụ Cầu hát, bà Ngân như bị “hút hồn” qua từng lời ca, tiếng đàn nhị củacụ. Thế là những lúc rảnh, bà lại đạp xe từ nhà (Yên Nhân) lên Yên Phong để tìmgặp và nhờ cụ Cầu truyền đạt các làn điệu, bài hát xẩm. Bà Ngân nhớ lại: Cụ Câùhát rất hay và có lối biểu diễn phiêu lãng. Tôi vẫn nhớ như in hình ảnh của cụvới cây đàn nhị, miệng nhai trầu bỏm bẻm và mỗi khi cụ cất lên lời ca thì ngươìnghe không thể phiêu lãng theo từng nhịp đàn, phách. Thấy tôi ham học, cụ Câùchỉ bảo rất nhiệt tình, cụ từng nói đại ý: hát xẩm chẳng thể làm cho mình giàucó lên, nhưng nó sẽ khiến con người ta cảm thấy tâm hồn mình luôn được giảitỏa... Có lẽ vì vậy mà ngay cả đến khi trở thành người nổi tiếng, được phongtặng Nghệ nhân và được mệnh danh là “báuvật nhân văn sống”, cụ Cầu và gia đình vẫn có cuộc sống bình dị, giản đơn...

“Thả” cho chúngtôi nghe vài giai điệu xẩm thập ân qua bài “Nghĩa mẹ sinh thành”, bà Ngân chiasẻ: Hát xẩm rất khó, bởi lẽ nó đòi hỏi ngoài năng khiếu về thanh nhạc cần có sựtrải nghiệm để thấm được những ngón rung, nhấn của đàn nhị mỗi khi hòa cùngnhịp trống, phách- ấy là khi người nghệ sĩ thực sự cảm nhận được hết cái “hồncủa xẩm” và “phiêu” cùng xẩm. Sức hấp dẫn của hát xẩm chính là khả năng sángtạo của những người nghệ sĩ. Hôm nay đây, khi nghe bà Phạm Thị Kim Ngân hát,người ta có thể mường tượng ra một kiếp người phiêu bạt, đầy sóng gió, thấy nôĩbuồn da diết, lòng thương nhớ cha mẹ vô hạn khi nghe giai điệu xẩm thập ân vàcảm nhận lòng yêu nước sâu sắc khi thưởng thức bài hát “Con ơi theo Đảng trọnđời”.

Điều đáng quý ởbà Phạm Thị Kim Ngân, đó là khi hát xẩm có nguy cơ mai một thì bà lại là mộttrong số ít người tâm huyết đã bằng cách riêng của mình để truyền nghề cho thếhệ trẻ. Hơn 3 năm qua, bà Ngân đã cùng các cộng sự truyền đạt kỹ năng hát xẩmcho trên 100 người. Hiện tại, bà đang hướng dẫn cho 9 học sinh Trường THCS YênNhân và các lớp học đều được bà dạy miễn phí. Trong số các học sinh do bà Ngânhướng dẫn, nhiều em đã xuất sắc giành giải cao tại các hội diễn văn nghệ quầnchúng do tỉnh tổ chức như: em Mai Ngọc Oanh, giành giải quán quân tại Liên hoantiếng hát hoa phượng đỏ tỉnh Ninh Bình, năm 2019; em Phạm Như Quỳnh giành Huychương bạc cuộc thi đàn hát dân ca tỉnh Ninh Bình năm 2017... Nói về công việctruyền nghề, bà Ngân cười vui: Mới đầu, khi nhận lời đề nghị của các đồng chílãnh đạo huyện về việc truyền nghề cho các học viên, tôi rất băn khoăn và lolắng vì sợ họ thấy khó mà bỏ. Nhưng chỉ một thời gian ngắn học tập, nhiều họcviên đã nắm bắt được những kỹ thuật xử lý thanh điệu cơ bản và hát được xẩm.Với tôi, học viên biết đến xẩm, yêu xẩm... đó là thành công lớn.

Cũng chính vì yêuxẩm nên mặc dù công việc nhà nông khá bận rộn nhưng chưa bao giờ cản được niềmđam mê ca hát của bà Ngân. ở bất cứ nơi đâu và bất cứ khi nào khán giả muốnnghe những giai điệu xẩm, bà và các thành viên CLB hát xẩm Kim Ngân đều sẵnsàng phục vụ. Những người đến với CLB hát xẩm Kim Ngân đều có chung niềm đam mêđặc biệt với bộ môn nghệ thuật này và kinh phí duy trì hoạt động của CLB do cácthành viên tự nguyện đóng góp. Riêng cá nhân bà Ngân, giờ đây, mặc dù đã nắmchắc kỹ thuật những làn điệu cơ bản của xẩm, sử dụng khá sành những nhạc cụ nhưtrống, sênh... nhưng hàng ngày bà vẫn say mê luyện tập từng làn điệu. Theo bàNgân, mỗi lần được truyền nghề cho các học trò cũng là lúc bà được chau chuốt,mài giũa từng ca từ, giai điệu và được chia sẻ niềm say mê hát xẩm với mọingười, đó là niềm vui, hạnh phúc. Chính niềm đam mê hát xẩm của bà Ngân và cácthành viên trong CLB hát xẩm Kim Ngân đã và đang truyền cảm hứng cho nhiêùngười, góp phần bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị của loại hình nghệ thuậtdân gian đặc sắc này.

Mai Lan