Người giữ đất rừng U Minh

Đến Ấp 26, xã Khánh Lâm, hỏi nhà ông Ba Liêm (Trần Thanh Liêm), tôi được người dân chỉ dẫn nhiệt tình: “Cứ thấy chỗ nào vườn cây trái um tùm, trước sân có cây cầu bê-tông nhỏ bắc qua con mương, đôi khi bày cái bàn bán trái cây vườn quê là tới nhà ổng”.

Buổi trưa mùa khô đứng gió, nắng miền Tây rót xuống mặt đất thứ ánh sáng chang chang đến chói mắt. Vậy mà phía sau căn nhà lợp tôn cũ kỹ, khu vườn lại xanh rì, mát rượi như một khoảng trời khác.

Niềm vui của ông Ba Liêm khi trồng thành công giống cây vốn được xem là khó trồng trên đất U Minh. Hiện khu vườn có khoảng 180 gốc sầu riêng đang cho trái vụ thứ hai.

Ông Ba Liêm đang lom khom bên gốc sầu riêng. Người đàn ông ngoài bảy mươi tuổi có dáng đi chậm, nhưng đôi tay vẫn rắn chắc của người quen cầm cuốc hơn cầm bút. Ông cắt tỉa mấy nhánh nhỏ, cạo lớp rong quanh gốc cây rồi ngẩng lên cười hiền: “Đất này hồi trước người ta chê dữ lắm. Phèn chua, mùa mưa thì ngập úng, mùa nắng thì khô rang, cỏ mọc còn khó”.

Nhìn màu xanh mướt mắt của khu vườn hôm nay, khó ai tin nơi này từng là vùng đất phèn khắc nghiệt, mùa hạn nước dưới kênh đỏ quạch màu phèn. Dưới tán cây vú sữa lão, gió lùa mát rượi, tôi cùng mấy thành viên HTX Trang trại Xanh ngồi nghe ông kể chuyện đời mình.

Tuổi thơ ông lớn lên giữa chiến tranh, giữa những cuộc chạy giặc và những đêm lội rừng tránh càn. Ông kể, hồi mười tuổi từng giấu khẩu súng lấy được của tên ác ôn dưới xuồng lá.

“Hồi đó tụi nhỏ miệt rừng chưa kịp lớn đã biết nghe tiếng trực thăng, nhìn dấu giày lính, biết lội rừng trong đêm”, ông nhớ lại, giọng chậm rãi.

Ông Ba Liêm - người lặng lẽ hồi sinh dáng hình U Minh xưa cho hôm nay và mai sau.

Hòa bình lập lại, ông đi làm cán bộ, trải qua nhiều vị trí công tác. Người ta nhớ ông qua những cây cầu quê, những căn nhà cho hộ khó khăn, những chuyến đi vận động cứu trợ sau thiên tai, bão lũ. Có thời gian ông cùng thanh niên xung phong phục hồi rừng cháy, ngủ giữa muỗi mòng, đỉa vắt và mùi tro khét còn âm trong đất.

Đến tuổi 60, khi khép lại chặng đường công tác trên cương vị nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ tỉnh Cà Mau, nhiều người nghĩ ông sẽ chọn cuộc sống an nhàn tuổi già. Nhưng không, sau bao năm xuôi ngược, người đảng viên lại trở về với đất U Minh để tiếp tục theo đuổi điều đau đáu nhất trong lòng: làm cho đất rừng U Minh hồi sinh.

Năm 2004, ông gom góp tiền dành dụm, mua lại mảnh đất rừng ở Xã Nguyễn Phích, nay là xã Khánh Lâm rồi bắt đầu lại như một lão nông tập sự. Với ý chí của người lính Cụ Hồ và sự bền bỉ của người nông dân miệt rừng, ông lặng lẽ gây dựng lại dáng hình U Minh xưa bên dòng Cái Tàu - nơi từng nổi tiếng với những vườn dâu vàng, cây trái sum suê trong ký ức bao người.

Những năm đầu là chuỗi ngày thất bại nối tiếp. Mưa thì ngập, nắng thì đất nứt khô. Hàng ngàn gốc mãng cầu, quýt cho trái vài vụ rồi chết trắng sau mùa nước lớn.

Buồn chứ, nhưng ông không bỏ cuộc.

Hiện khu vườn có hơn 200 gốc dâu gồm dâu Cái Tàu, dâu xanh và dâu xiêm. (Trong ảnh: Giống dâu Cái Tàu).

Ông bắt đầu lại từ những việc nhỏ nhất. Đất dưới ao được bơm lên đắp bờ liếp thật cao. Có ao đào sâu tới 2,5-4 m để trữ nước ngọt. Trên bờ, ông trồng chuối tạo độ ẩm; thân chuối được thả xuống ao lọc nước hoặc băm nhỏ làm phân cho đất. Rồi ông mang giống cây đặc sản từ nhiều nơi về trồng thử nghiệm.

Gần mười năm sau, điều mà nhiều người từng nghĩ không thể đã thành sự thật: đất bắt đầu “chịu cây”. Những gốc dâu, quýt, bưởi bén rễ. Sầu riêng - thứ cây vốn được xem là khó sống trên đất phèn - cũng bắt đầu cho trái.

Khu đất 7 héc ta ngày nào dần thành khu vườn xanh mướt, có ao cá, có rừng tràm theo quy định, có cả hệ sinh thái tự tạo. Nhưng điều ông vui nhất không phải chuyện thu nhập, mà là cảm giác đất đã “nghe lời mình”.

Tôi theo ông ra vườn. Ông đi chậm, thỉnh thoảng phải dừng lại thở vì mệt, do ông vừa phẫu thuật phổi. Con cháu nhiều lần khuyên nghỉ ngơi, để người khác làm thay. Ông chỉ cười và nói: “Còn đi được là tôi còn ra vườn”. Không phải vì mưu sinh, mà bởi ông tin đất này vẫn cần mình.

Khu vườn hiện có khoảng 500 gốc măng cụt, trong đó gần 100 gốc đã cho trái.

Từ khu vườn ấy, HTX Trang trại Xanh ra đời với hơn 30 thành viên, trải rộng khoảng 350 héc ta. Người dân cùng nhau giữ rừng, làm vườn, nuôi cá và mở hướng du lịch sinh thái giữa vùng đất từng bị xem là khắc nghiệt nhất miền Tây.

Những con đường đất ngày nào giờ bắt đầu có khách tìm đến. Người ta đến để hái trái, chèo xuồng, nghe chuyện rừng tràm và ở lại để cảm nhận sự bình yên rất riêng của đất U Minh.

Ông Ba Liêm tính nhẩm, nếu chăm sóc tốt, khu vườn có thể mang về nguồn thu khoảng 400-500 triệu đồng mỗi năm, chưa kể nguồn thu từ cây tràm.

Khu vườn của ông Ba Liêm nổi bật giữa vùng đất U Minh, với hệ thống ao trữ nước ngọt xung quanh cùng nhiều loại cây trái xanh tốt quanh năm.

Ông Trương Văn Đồng, thành viên HTX Trang trại Xanh, hóm hỉnh: “Ổng Ba Liêm yêu đất hơn hơn cả bản thân. Bệnh mới đỡ chút là chống gậy đi coi cây rồi. Tôi trẻ khỏe hơn mà còn theo không nổi. Nhờ ổng mà nhiều loại cây trái truyền thống như dâu Cái Tàu, măng cụt rồi cả sầu riêng, bơ… giờ sống khỏe trên đất U Minh này”.

Suốt đời mình, có lẽ ông Ba Liêm chưa từng nghĩ đó là thành tựu. Ông chỉ tin một điều giản dị: “Đất có thể nghèo, có thể nhiễm phèn bạc màu, nhưng đất chưa bao giờ phụ người biết nhẫn nại. Chỉ cần đủ lòng ở lại, quyết chí làm thì đất nào rồi cũng xanh lên”.

Chiều xuống rất nhanh trên đất rừng U Minh. Mặt trời đỏ au như hòn than rơi dần phía rặng tràm xa. Ông Ba Liêm đứng bên liếp sầu riêng, lặng nhìn khu vườn kéo dài đến tận mé rừng.

Du khách thích thú trải nghiệm hái dâu tại vườn ông Ba Liêm.

Xa xa, tiếng cười nói của khách tham quan vọng lại từ khu vườn trái cây. Có người vừa chụp ảnh vừa xuýt xoa: “Mai này nơi đây chắc thành miền quê đáng sống”.

Gió thổi nhẹ qua mái tóc bạc. Ông Ba Liêm vẫn giản dị trong chiếc áo cũ loang vết mủ chuối, đôi bàn tay chai sần của những năm tháng cầm cuốc, phát cỏ.

Ở khoảnh khắc ấy, thật khó để nghĩ ông từng là một cán bộ đi qua nhiều vị trí công tác. Người ta chỉ thấy một lão nông dành gần trọn đời mình để giữ đất, giữ rừng và hồi sinh dáng hình U Minh xưa cho hôm nay.

Bơ cũng được ông Ba Liêm trồng thành công trên vùng đất phèn U Minh với hơn 50 gốc đang sinh trưởng tốt.

Ông Ba Liêm khẽ cười. Nụ cười nhẹ tênh nhưng đủ để hiểu rằng ông không còn đi một mình trên hành trình ấy nữa. Mảnh đất từng bị xem là khắc nghiệt giờ đã có thêm nhiều người cùng làm, cùng sống và cùng hy vọng đón những mùa “trái ngọt”.

Ông bảo, đời mình gắn với đất, với rừng nên ngày nào không còn được lui cui ngoài vườn là ngày đó thấy thiếu một phần hơi thở quen thuộc. Sau cuộc phẫu thuật cắt 1/4 lá phổi, sức khỏe yếu đi nhiều, con cháu thương nên không cho ông làm nặng nữa. Khu vườn cũng vì vậy mà vơi trái giữa mùa nắng do thiếu bàn tay chăm nom của người đã dành gần cả đời để vun trồng.

Chú Ba Liêm là người nhiều năm tâm huyết với việc khôi phục vườn cây ăn trái U Minh xưa. Chú cũng là người tiên phong làm du lịch sinh thái ở địa phương, góp phần quảng bá nét đẹp miệt vườn, sông nước đặc trưng vùng đất U Minh. Không chỉ tạo điểm tham quan, mô hình còn mở ra hướng phát triển kinh tế gắn với bảo tồn giá trị truyền thống địa phương.

Bà Trần Hồng Ửng, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Khánh Lâm, chia sẻ.

Với ông Ba Liêm, mảnh đất này không chỉ là nơi trồng cây trái để nuôi sống gia đình, mà còn là nơi ông gửi gắm bao tâm huyết của một đời người. Từng hàng cây, con mương, bờ liếp đều thấm mồ hôi, sự nhẫn nại và tình yêu ông dành cho đất U Minh.

Khu vườn ấy cũng trở thành nơi để bà con tìm đến học hỏi, cùng nhau làm ăn, giữ rừng và gây dựng cuộc sống. Và có lẽ, điều còn “xanh” nhất giữa khu vườn ấy không nằm ở những tán cây sum suê hay mùa trái ngọt, mà nằm ở tấm lòng của người đảng viên cao niên đã dành gần trọn đời mình để sống nghĩa tình với đất và với người.