Nâng tầm chế biến nông sản Thủ đô

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, đến nay, toàn thành phố có 11.510 cơ sở sản xuất, kinh doanh nông, lâm, thủy sản, trong đó hơn 1.700 cơ sở chế biến. Đáng chú ý, 98,5% số cơ sở này có quy mô vừa và nhỏ, phân tán ở nhiều địa bàn, năng lực đầu tư còn hạn chế. Ba loại hình chế biến chính gồm doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ gia đình, nhưng sự phân bổ không đồng đều. Trong đó, các hộ chế biến chiếm tới 61,6%, doanh nghiệp chiếm 35,9%, còn hợp tác xã chỉ chiếm 2,5%.

Một thực tế đáng lưu ý là phần lớn nông sản của Hà Nội sau thu hoạch vẫn được tiêu thụ dưới dạng tươi sống, chưa qua sơ chế hoặc chế biến sâu. Điều này làm cho giá trị gia tăng thấp, sản phẩm khó cạnh tranh với nông sản chế biến của các địa phương khác. Hiện sản lượng nông, lâm, thủy sản chế biến mới chỉ đáp ứng khoảng 30% nhu cầu, phần lớn nguồn cung vẫn phải nhập từ các địa phương khác.

Trưởng phòng Chất lượng và phát triển thị trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Nguyễn Thị Thu Hằng cho biết, nguyên nhân là do công nghệ chế biến còn hạn chế, trong đó 77% cơ sở chế biến đang sử dụng thiết bị bán tự động; trong khi 10% vẫn hoạt động theo phương thức thủ công. Dù một số doanh nghiệp đã mạnh dạn đầu tư công nghệ, nhưng số này vẫn còn ít: Chỉ 20% doanh nghiệp áp dụng các chương trình quản lý chất lượng tiên tiến như GMP, ISO 22000 hay HACCP.

Điểm yếu nữa của ngành chế biến nông sản Thủ đô là công suất hoạt động trung bình chỉ đạt 36%, phản ánh việc thiếu nguồn nguyên liệu ổn định và hạn chế trong liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ. Thành phố cũng chưa có những doanh nghiệp quy mô lớn đóng vai trò “đầu tàu” trong đổi mới công nghệ, liên kết chuỗi hay mở rộng thị trường, khiến ngành chế biến nông sản khó hình thành hệ sinh thái phát triển bền vững. Trong khi đó, thị trường lại đang xuất hiện nhu cầu mới mà ngành chế biến hoàn toàn có thể nắm bắt. Những năm gần đây, thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm ăn liền ngày càng được người tiêu dùng tại đô thị ưa chuộng nhờ ưu điểm tiện lợi, chất lượng bảo đảm và giá cả hợp lý.

Xu hướng tiêu dùng này mở ra cơ hội lớn để ngành chế biến nông sản của Thủ đô tăng trưởng, đặc biệt là các sản phẩm giá trị gia tăng cao như rau, củ cắt gọt, trái cây sấy, thịt chế biến, thủy sản đóng gói hoặc đồ ăn nhanh. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội, các doanh nghiệp cần giải quyết những điểm nghẽn cốt lõi: Nâng cấp công nghệ, chuẩn hóa quy trình quản lý chất lượng, mở rộng quy mô sản xuất và liên kết chặt chẽ với vùng nguyên liệu.

Giám đốc Công ty cổ phần Thực phẩm an toàn Tâm Thành (phường Phú Diễn) Nguyễn Thị Vân Anh cho rằng, các sở, ngành cần có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn, đất đai, ưu đãi thuế, cùng các chương trình xúc tiến thương mại nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ. Việc khuyến khích hình thành các chuỗi liên kết nông sản bền vững, với doanh nghiệp chế biến làm trung tâm, cũng là hướng đi quan trọng giúp bảo đảm đầu vào ổn định, nâng cao hiệu quả sản xuất và tăng năng lực cạnh tranh.

Quỳnh Ngọc