Mạ Grợ – Tết cầu may, cầu phúc của người Khơ Mú

Đầu năm mới, sau lễ cúng bản, mỗi gia đình người Khơ Mú làm lễ cúng tổ tiên để xin gieo hạt, lên nương cùng “hồn mẹ lúa”, cầu mong mùa màng bội thu. Khi vụ mùa kết thúc, vào khoảng tháng 11–12 âm lịch, các gia đình chọn ngày đẹp trong tháng (kiêng đúng ngày mất của cha mẹ) để tổ chức Mạ Grợ.

Trong dịp này, con cháu dâng lễ vật lên bàn thờ tổ tiên, mời ông bà về ăn Tết cùng gia đình, thể hiện lòng hiếu kính và biết ơn. Lễ vật tuy mộc mạc nhưng mang ý nghĩa biểu trưng sâu sắc, gồm các loại củ, quả quen thuộc như khoai lang, khoai sọ, củ mài, bầu, bí xanh, bí đỏ… tất cả được luộc chín để dâng cúng.

Mâm cúng đủ đầy sản vật núi rừng được bà con chuẩn bị dâng lên tổ tiên, thần linh trong lễ Mạgrợ của đồng bào Khơ Mú.

Người chủ trì lễ cầu may cầu phúc thực hiện nghi thức cắt tiết gà

Ông Mè Duy Chinh, người Khơ Mú ở bản Thàn, xã Yên Châu, tỉnh Sơn La cho biết: Lễ mừng cơm mới đã có từ khi lập bản, lập mường và được tổ chức mỗi năm một lần. Đây là nghi lễ báo công, dâng lên tổ tiên những sản vật sau một năm lao động sản xuất; cầu mong tổ tiên phù hộ cho các thành viên trong gia đình khỏe mạnh, tiễn những điều không may của năm cũ, đón năm mới với mùa màng tươi tốt, làm ăn phát đạt, gia đình ấm no, hạnh phúc.

Thầy cúng thực hiện nghi thức cúng tại lễ Mạ Grợ.

Lễ cầu may, cầu phúc được tổ chức trong phạm vi từng gia đình, có sự tham gia của họ hàng và bà con trong bản. Tuy nhiên, nghi lễ chỉ tiến hành ở những gia đình đã lập bàn thờ tổ tiên, tức khi cha mẹ đã qua đời. Với những gia đình có nhiều con trai, tất cả các con trai đều có trách nhiệm tổ chức. Chủ nhà là người làm chủ lễ; nếu chủ nhà qua đời, con trai cả sẽ đảm nhiệm vai trò này.

Sau khi xong phần lễ bà con vui vẻ bên chum rượu cần, chúc nhau những điều tốt đẹp, bình an, may mắn

Theo ông Mè Duy Chinh, mâm cúng không thể thiếu các món như khoai sọ, sâu tre, dế mèn, rau nộm, thịt gác bếp, mọ gà, canh mùng nấu cá, gà luộc… Những món ăn này gắn với điều kiện sinh hoạt trước đây, chủ yếu lấy từ nương rẫy, núi rừng.

Nghi lễ gồm nhiều bước. Trước hết là cúng cầu may, cầu phúc cho gia đình. Con trai cả bắt một con gà trống, trao dao cho chủ nhà. Sau khi rửa sạch dao và mỏ gà, chủ nhà lấy tiết gà, tay cầm đôi cánh và đầu gà, khấn tổ tiên phù hộ cho con cháu khỏe mạnh, bình an. Tiếp đó là nghi thức mời tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu; lễ cầu hồn, cầu vía cho các thành viên trong gia đình; cuối cùng là nghi thức mời tổ tiên ăn Tết và cúng tiễn.

Nghi thức bôi tiết gà vào chân từng người tham gia nghi lễ

Chị Lừ Thị Lan, ở bản Thàn, xã Yên Châu chia sẻ: Con cháu mong muốn hằng năm được dự Lễ cầu may, cầu phúc để tạ ơn thần linh đã phù hộ cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, gia đình sum vầy; đồng thời tiếp tục duy trì nghi lễ truyền thống.

Chị em phụ nữ Khơ Mú ngôi quây quần quanh mâm cúng lễ trong trang phục truyền thống

Đoàn kết trong điệu múa truyền thống dân tộc Khơ Mú, với ước vọng về cuộc sống no ấm, hạnh phúc

Sau phần lễ trang nghiêm là phần hội với rượu cần, tiếng trống, tiếng chiêng và các điệu múa, tiếng hát truyền thống. Không khí vui tươi kéo dài đến khuya, trở thành dịp gắn kết cộng đồng. Qua đó, những giá trị văn hóa đặc sắc của người Khơ Mú tiếp tục được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ.

Tòng Đức Anh/VOV-Tây Bắc