Lúng túng kiểm soát công nghệ lạc hậu

Sở Khoa học và Công nghệ các địa phương tới đây sẽ được sử dụng dữ liệu liên thông trong xác định công nghệ của dự án đầu tư. Ảnh Minh Hoạ.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ (KHCN), hiện có 20 Sở KHCN tỉnh, thành phố đã cung cấp số liệu về 211 dự án đầu tư đã hết hoặc sẽ hết thời hạn hoạt động trong giai đoạn 2026-2030. Cụ thể: Thành phố Cần Thơ có 144 dự án, tỉnh Phú Thọ 33 dự án, tỉnh Hà Tĩnh 14 dự án, tỉnh Đồng Nai 11 dự án và tỉnh Lai Châu 09 dự án. Phần lớn các dự án này thuộc nhóm sản xuất công nghiệp, khai thác và chế biến khoáng sản, sử dụng dây chuyền công nghệ có quy mô tương đối lớn và có khả năng phát sinh nhu cầu gia hạn thời gian hoạt động. Như vậy, số lượng dự án dự kiến hết thời hạn hoạt động trong giai đoạn 2026–2030 tương đối lớn và có xu hướng gia tăng trong những năm tới.

Nhóm dự án có nguy cơ lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường tập trung ở các lĩnh vực khai thác khoáng sản, chế biến khoáng sản, dệt nhuộm, sản xuất vật liệu xây dựng, sản xuất nhựa, điện tử và công nghiệp hỗ trợ. Vì vậy, việc tổ chức xác định có ý nghĩa quan trọng trước khi xem xét gia hạn thời gian hoạt động của dự án đầu tư.

Đại diện Sở KHCN các tỉnh Đồng Lai, Phú Thọ, Lai Châu… phản ánh, một số quy định về kiểm soát công nghệ lạc hậu, công nghệ tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường chưa đầy đủ, đặc biệt là quy định liên quan đến hội đồng tư vấn khoa học và công nghệ và việc tham vấn tổ chức, chuyên gia độc lập. Bên cạnh đó, số lượng tổ chức giám định được chỉ định còn hạn chế và phân bố chưa đồng đều giữa các vùng miền, dẫn đến khó khăn trong tiếp cận dịch vụ giám định, làm tăng chi phí và thời gian thực hiện thủ tục đối với doanh nghiệp tại một số địa phương.

Ngoài ra, trình tự xác định công nghệ còn qua nhiều bước, trong khi chưa có cơ chế phân loại hồ sơ theo mức độ rủi ro hoặc thủ tục rút gọn đối với các trường hợp ít rủi ro, làm ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết hồ sơ gia hạn dự án đầu tư. Cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa cơ quan khoa học và công nghệ với cơ quan đầu tư, tài chính, ban quản lý khu công nghiệp, khu kinh tế và các cơ quan liên quan chưa được quy định đầy đủ. Các quy định hiện hành chưa đáp ứng kịp thời yêu cầu chuyển đổi số, khai thác dữ liệu điện tử và tái sử dụng thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu của cơ quan nhà nước.

Theo Thứ trưởng Bộ KHCN Hoàng Minh, nguyên nhân những khó khăn, vướng mắc chủ yếu xuất phát từ việc Quyết định số 29/2023/QĐ-TTg của Chính phủ chỉ tập trung quy định về hồ sơ, trình tự, thủ tục xác định công nghệ nhưng chưa quy định đầy đủ các nội dung phục vụ tổ chức thực hiện, như hoạt động của Hội đồng tư vấn khoa học và công nghệ, cơ chế tham vấn chuyên gia độc lập, phối hợp liên ngành và chia sẻ dữ liệu.

Bên cạnh đó, mạng lưới tổ chức giám định công nghệ còn hạn chế, chưa phân bố đồng đều giữa các địa phương; cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý, theo dõi các dự án đầu tư chưa được kết nối, chia sẻ thống nhất giữa các cơ quan quản lý nhà nước. Yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong quản lý nhà nước ngày càng cao, trong khi các quy định hiện hành chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.

Thứ trưởng Hoàng Minh cho biết, giải pháp vừa được Bộ KHCN gửi tới Chính phủ là việc đề nghị sửa đổi, bổ sung Quyết định số 29/2023/QĐ-TTg theo hướng đơn giản hóa quy định về hồ sơ, phương thức nộp và giải quyết thủ tục hành chính, đẩy mạnh thực hiện trên môi trường điện tử, giảm hồ sơ giấy và chi phí tuân thủ; Hoàn thiện quy định về Hội đồng tư vấn khoa học và công nghệ, làm rõ thành phần, nguyên tắc làm việc và trách nhiệm của từng thành viên nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch trong đánh giá; Cập nhật quy định về điều kiện, hồ sơ, trình tự, thủ tục chỉ định tổ chức giám định phù hợp với quy định mới của pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Cùng với đó, hoàn thiện quy định về đánh giá năng lực tổ chức giám định, quy định rõ nội dung, phương thức đánh giá và nguyên tắc xác minh hồ sơ, bảo đảm công khai, minh bạch, thống nhất và phù hợp với thực tiễn.

Bộ KHCN kiến nghị bổ sung quy định về trách nhiệm của Bộ KHCN trong việc xây dựng, quản lý, vận hành cơ sở dữ liệu quản lý hoạt động xác định công nghệ của dự án đầu tư và giám định máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ; tổ chức chia sẻ, kết nối liên thông dữ liệu với tổ chức giám định được chỉ định và phân quyền khai thác trực tiếp cho Sở KHCN cấp tỉnh phục vụ công tác quản lý, kiểm tra, giám sát trên địa bàn, đồng thời bổ sung trách nhiệm của tổ chức giám định trong việc cập nhật dữ liệu chứng thư giám định vào cơ sở dữ liệu nêu trên.