Luật Phòng bệnh: Chuyển trọng tâm từ khám bệnh sang phòng bệnh

Giới thiệu Luật Phòng bệnh tại họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước về các luật vừa được Quốc hội Khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ Mười mới đây, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh, Luật Phòng bệnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể chế hóa kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân trong tình hình mới; đánh dấu bước chuyển trong tư duy từ “tập trung khám bệnh” sang “chủ động phòng bệnh”.

Nâng cao sức khỏe Nhân dân, đổi mới toàn diện hệ thống y tế

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho biết, việc ban hành Luật Phòng bệnh xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của thực tiễn, trước hết nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XII và Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, đổi mới toàn diện hệ thống y tế.

Bên cạnh đó, việc ban hành Luật còn nhằm góp phần giải quyết các thách thức từ mô hình bệnh tật thay đổi nhanh chóng, phức tạp, với sự xuất hiện của nhiều bệnh truyền nhiễm mới, các bệnh truyền nhiễm tái nổi, đồng thời tỷ lệ bệnh không lây nhiễm và rối loạn tâm thần ngày càng gia tăng. Những thách thức do biến đổi khí hậu, nguy cơ dịch bệnh quy mô lớn và những bài học sâu sắc từ đại dịch Covid-19, đặt ra yêu cầu cấp bách phải nâng cao năng lực y tế dự phòng, tăng cường phòng bệnh một cách chủ động, bền vững.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương phát biểu tại cuộc họp báo . Ảnh: T. Chi

Luật Phòng bệnh gồm 6 chương, 46 điều, được xây dựng trên cơ sở kế thừa, sửa đổi, bổ sung và phát triển các quy định còn phù hợp của Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm. Luật kế thừa 5 điều liên quan đến phạm vi điều chỉnh, giải thích từ ngữ và chế độ dự trữ quốc gia về thuốc, vaccine, sinh phẩm y tế; sửa đổi 38 điều về các quy định chung và biện pháp phòng, chống bệnh truyền nhiễm như giám sát an toàn sinh học, sử dụng vaccine, kiểm dịch y tế biên giới, khai báo và báo cáo dịch, các biện pháp bảo vệ cá nhân, tổ chức cách ly y tế.

Luật bổ sung mới 17 điều quan trọng về an ninh sinh học trong xét nghiệm, phát triển dịch vụ phòng bệnh, nghiên cứu - ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phòng bệnh; phòng, chống bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần và dinh dưỡng trong phòng bệnh.

Hướng tới xây dựng hệ thống y tế bền vững, công bằng, hiệu quả

Nêu những điểm mới đột phá của Luật Phòng bệnh, Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết, Luật khẳng định phòng bệnh chủ động là chính, lấy người dân làm trung tâm, chú trọng chăm sóc sức khỏe toàn diện theo vòng đời. Phạm vi điều chỉnh được mở rộng, không chỉ tập trung vào bệnh truyền nhiễm mà bao quát đầy đủ các vấn đề sức khỏe cộng đồng đang nổi lên hiện nay.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương và Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Nguyễn Thị Thúy Ngần tham dự họp báo. Ảnh: T. Chi

Luật cũng thiết lập cơ chế tài chính bền vững cho phòng bệnh, trong đó ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí thường xuyên và chi đầu tư cho y tế dự phòng; đồng thời, thành lập Quỹ phòng bệnh nhằm tạo nguồn lực ổn định, lâu dài cho các hoạt động phòng bệnh. Quyền lợi của người dân được nâng cao rõ rệt, với các chính sách chăm sóc sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho nhóm đối tượng ưu tiên, bảo đảm công bằng trong tiếp cận vaccine, sinh phẩm y tế, đặc biệt chú trọng dinh dưỡng trong 1.000 ngày đầu đời.

Luật dành nhiều ưu đãi cho nhân lực làm công tác phòng bệnh, nhất là tại tuyến y tế cơ sở và y tế dự phòng; khuyến khích khu vực ngoài công lập tham gia cung ứng dịch vụ phòng bệnh; cho phép cơ sở y tế dự phòng được quyết định mức thu nhập tăng thêm từ nguồn thu hợp pháp.

Theo quy định của Luật, Nhà nước có chính sách ưu đãi đặc thù, vượt trội đối với nhân viên y tế trực tiếp làm chuyên môn y tế cấp xã, cơ sở y tế dự phòng; phát triển nhân lực y tế dự phòng bảo đảm đủ năng lực tổ chức triển khai các hoạt động phòng bệnh, chú trọng đối với khu vực biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Luật cũng quy định rõ, Nhà nước có chính sách kiện toàn, nâng cao hệ thống y tế dự phòng theo hướng hiện đại; có chính sách đẩy mạnh phong trào toàn dân chủ động phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe, thực hiện lối sống lành mạnh, xây dựng văn hóa sức khỏe trong Nhân dân; khuyến khích cộng đồng, gia đình, cá nhân chủ động, tích cực cập nhật kiến thức để phòng bệnh, tiếp cận sử dụng dịch vụ phòng bệnh.

Luật Phòng bệnh có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương cho biết, Bộ Y tế đang khẩn trương phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng, hoàn thiện các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật; đồng thời đẩy mạnh công tác truyền thông để người dân, gia đình hiểu rõ quyền lợi và trách nhiệm trong việc chủ động phòng bệnh.

Với tinh thần “phòng bệnh hơn chữa bệnh”, Luật Phòng bệnh thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Quốc hội và Chính phủ đối với sức khỏe Nhân dân, hướng tới xây dựng một hệ thống y tế bền vững, công bằng và hiệu quả, lấy sức khỏe của Nhân dân làm thước đo thành công.

Nhật An