Làng nghề, chuyện bảo tồn và hội nhập

Nghệ nhân viếng hương tại nhà thờ tổ các làng nghề xứ Quảng (khối phố Đông Khương 1, phường Điện Bàn). Ảnh: QUANG VIỆT

Thành tựu và thách thức

Làng nghề trên địa bàn Đà Nẵng được hình thành từ hàng trăm năm trước theo bước chân lập làng, định cư của cha ông thuở mở cõi. Làng nghề trên địa bàn định hình bởi những sản phẩm tinh xảo, giàu truyền thống văn hóa như đá mỹ nghệ Non Nước (phường Ngũ Hành Sơn), gốm Thanh Hà (phường Hội An Tây), mộc Kim Bồng (phường Hội An), đúc đồng Phước Kiều (phường Điện Bàn), mộc Văn Hà (xã Tây Hồ), mây tre (phường Hội An Đông)…

Làng nghề xứ Quảng mang theo những đặc trưng văn hóa của vùng đất. Qua trao truyền, gìn giữ, tiếp nối, các thế hệ nghệ nhân của làng nghề vun đắp những giá trị bản sắc từ phong tục, tập quán, tín ngưỡng đến các nghi lễ truyền thống.

Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Văn Tiếp, Phó Chủ tịch Hiệp hội làng nghề Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội làng nghề Đà Nẵng cho rằng, năm 2025 ghi nhận sự chuyển mình mạnh mẽ của các làng nghề trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, cả về “lượng” và “chất”. Các làng nghề không chỉ tham gia tích cực mà còn gặt hái được những thành quả cụ thể, khẳng định vị thế của sản phẩm thủ công mỹ nghệ thành phố trên bản đồ quốc gia.

Tại cuộc thi sản phẩm nông nghiệp nông thôn tiêu biểu các cấp, hàng loạt thành viên của các làng nghề đã xuất sắc giành giải A, chứng minh cải tiến vượt bậc về mẫu mã và chất lượng. Đặc biệt, tại cuộc thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ quốc gia do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức, sản phẩm của các làng nghề Đà Nẵng đoạt giải Nhì toàn quốc. Đây là minh chứng rõ nét cho thấy tay nghề của các nghệ nhân rất tinh xảo, không thua kém nghệ nhân ở bất kỳ vùng miền nào.

Về xúc tiến thương mại, thành viên các làng nghề tham gia hội chợ Mùa Thu tại Hà Nội, mang những sản phẩm tinh hoa nhất của thành phố giới thiệu đến người tiêu dùng cả nước, mở ra nhiều cơ hội hợp tác làm ăn, khơi thông thêm thị trường cho hàng hóa.

“Năm 2025, chúng ta vui mừng có thêm 6 thành viên được Hiệp hội Làng nghề Việt Nam phong tặng danh hiệu nghệ nhân, và 6 nghệ nhân được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú, nâng tổng số nghệ nhân của làng nghề Đà Nẵng lên con số 50. Đây là tài sản vô cùng quý giá của chúng ta”, Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Văn Tiếp nói.

Làng nghề chiếu cói Kim Bồng trở thành điểm du lịch ở phường Hội An. Ảnh: QUANG VIỆT

Theo Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Văn Tiếp, Hiệp hội làng nghề Đà Nẵng ra đời, quy tụ các đại diện đến từ làng nghề trên địa bàn thành phố là dấu ấn quan trọng, thực hiện sứ mệnh là ngôi nhà chung, cầu nối để các làng nghề thủ công mỹ nghệ thực sự trở thành sinh kế bền vững, đặc biệt cho bà con vùng nông thôn, miền núi.

Tuy vậy, nhìn thẳng vào thực tế, các làng nghề trên địa bàn thành phố đang đối diện với nhiều thách thức lớn. Đó là nhân lực trẻ thờ ơ, không gắn bó sống còn với làng nghề truyền thống, có khuynh hướng thoát ra ngoài làng nghề truyền thống.

Sản xuất của không ít làng nghề còn mang tính manh mún, chưa đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường, chưa thể xuất khẩu hàng hóa.

Đáng lo nhất là sản phẩm thủ công mỹ nghệ tinh xảo của làng nghề xứ Quảng mặc dù có thương hiệu nhưng giá trị thương mại mang lại quá thấp do ép giá của đầu nậu, thương lái.

Bảo tồn và phát triển

Hoạt động của các làng nghề ngày càng khẳng định giá trị, ý nghĩa trong gìn giữ, lan tỏa bức tranh văn hóa Việt. Chính phủ đã ban hành Nghị định số 52/2018/NĐ-CP và Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 801/QĐ-TTg là những quyết sách chiến lược tạo hành lang pháp lý quan trọng và tạo động lực to lớn để hỗ trợ làng nghề, các ngành nghề phát triển bền vững.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Nam Hưng cho rằng, qua 7 năm triển khai thực hiện trên địa bàn thành phố, các chính sách đã đi vào đời sống. Nhiều làng nghề được phục hồi. Sản phẩm thủ công mỹ nghệ ngày càng đa dạng, sáng tạo, khẳng định vị thế, thương hiệu trên thị trường trong nước và quốc tế.

Đặc biệt, ghi nhận ở các làng nghề, nhiều mô hình liên kết sản xuất kết hợp với du lịch được hình thành, phát triển.

“Các làng nghề, ngành nghề đã thực sự góp phần vào phát triển kinh tế nông thôn, xây dựng nông thôn mới. Các địa phương, cơ quan chức năng cần nhận diện những thách thức và thời cơ trong hoạt động của làng nghề với bối cảnh hội nhập để có giải pháp bảo tồn, phát triển làng nghề thật sự bền vững”, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Nam Hưng nói.

Sản phẩm của làng nghề mây tre phường Hội An Đông. Ảnh: QUANG VIỆT

Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Văn Tiếp cho biết, thúc đẩy phát triển bền vững làng nghề trên địa bàn thành phố là nhiệm vụ sống còn của Hiệp hội làng nghề Đà Nẵng. Có 4 nhiệm vụ cốt lõi để thực hiện: Trước hết là thiết lập “đầu ra” bền vững cho sản phẩm làng nghề.

Theo đó, xúc tiến thành lập trung tâm trưng bày và tiêu thụ sản phẩm quy mô cấp vùng tại làng Mộc Đông Khương (phường Điện Bàn). Trung tâm này sẽ hoạt động theo mô hình hiện đại, vừa tổ chức các phiên chợ cuối tuần, chợ phiên làng nghề để hút khách du lịch và giao thương; vừa xây dựng sàn giao dịch trực tuyến, đưa sản phẩm của các xã vùng sâu, vùng xa tiếp cận khách hàng toàn cầu, xóa bỏ rào cản địa lý.

Ông Tiếp nói, trên hết phải chuyên nghiệp hóa quy trình sản xuất. Hiệp hội thành lập các tổ công tác chuyên trách đi sâu vào thực tế để thu hút lao động trẻ, đào tạo theo kiểu “cầm tay chỉ việc”, chuẩn hóa quy trình sản xuất. Hướng dẫn các làng nghề đi vào nền nếp bằng cách sản xuất tuân thủ các tiêu chuẩn ISO, OCOP.

Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Văn Tiếp cho rằng, giải pháp quan trọng để thúc đẩy phát triển làng nghề là tôn vinh để bảo tồn. Hiệp hội làng nghề Đà Nẵng tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Hiệp hội làng nghề Việt Nam đẩy mạnh công tác xét tặng danh hiệu. Sự ghi nhận danh hiệu nghệ nhân vừa là niềm tự hào cá nhân vừa là “liều thuốc tinh thần” để giữ lửa làng nghề và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ.

“Làng nghề muốn trụ vững cần phải bảo hộ nhãn hiệu. Chúng ta kiên định quan điểm chỉ khi có thương hiệu, sản phẩm làng nghề mới được đón nhận trên thị trường. Nhiệm vụ then chốt là đưa làng nghề thành điểm đến du lịch; xác định du lịch là “đòn bẩy” tiêu thụ sản phẩm làng nghề tại chỗ hiệu quả. Chúng ta sẽ phối hợp các đơn vị lữ hành thiết kế những tour chuyên sâu đưa du khách đến không chỉ để xem, mà để trải nghiệm làm nghề, nghe câu chuyện văn hóa và mua sắm”, Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Văn Tiếp chia sẻ.

QUANG VIỆT