Làng gốm Thanh Hà vào mùa làm linh vật ngựa

Ông Nguyễn Viết Lâm với tượng ngựa vừa nặn xong của mình. Ảnh: VĨNH LỘC

Gần một tháng qua, ông Nguyễn Viết Lâm (chủ cơ sở gốm Sơn Thúy) dường như không có ngày nghỉ. Tại xưởng sản xuất nằm bên bờ sông Thu Bồn, những hình tượng ngựa đang được nhào nặn, tỉa chuốt tỉ mỉ, xếp hàng dài trên nền nhà. Đơn hàng 100 linh vật ông Lâm nhận từ đối tác Hà Nội đã cận kề ngày bàn giao, dù ông đã nỗ lực hoàn thiện được hơn một nửa khối lượng công việc.

“Theo hợp đồng, tôi phải hoàn tất trước tháng Chạp. Đây không chỉ là việc kinh doanh mà còn là uy tín của cơ sở, nhằm khẳng định nghệ nhân làng gốm Thanh Hà có thể chế tác những sản phẩm độ khó cao trong thời gian ngắn nhất”, ông Lâm chia sẻ. Ông cho biết thêm, mẫu linh vật này từng được khách hàng đặt ở nhiều nơi nhưng đều bị từ chối vì quá khó, kể cả tại làng gốm Bát Tràng (Hà Nội).

Tượng ngựa trong tư thế "Mã đáo thành công" của nghệ nhân Nguyễn Viết Lâm chuẩn bị giao cho khách hàng. Ảnh: VĨNH LỘC

Mẫu gốc khách hàng cung cấp là tượng ngựa bằng nhựa trong tư thế “Mã đáo thành công”. Từ đây, ông Lâm đã nghiên cứu, phác thảo lại hình tượng sao cho phù hợp với chất liệu gốm, vừa đảm bảo kỹ thuật, vừa giữ được thần thái mạnh mẽ, sinh động. Mỗi con ngựa hoàn thiện có chiều dài và chiều cao khoảng 20cm, mang dáng vẻ oai phong với hai chân sau trụ vững trên bệ, hai chân trước chồm cao như đang phi nước đại.

Theo ông Lâm, riêng công đoạn tạo hình mất khoảng 4 giờ, làm bệ đỡ thêm 2 giờ. Tuy nhiên, nếu tính cả thời gian phơi khô, chỉnh dáng và nung ở nhiệt độ 1.270 độ C, tổng thời gian để hoàn thiện một sản phẩm lên đến hơn 30 giờ đồng hồ. Giá thành mỗi con ngựa sau khi xuất xưởng dao động khoảng 500.000 đồng.

“Cái khó nhất khi làm tượng ngựa là xử lý để hai chân sau đủ lực trụ vững. Nếu không khéo, khi vào lò nung gặp nhiệt độ cao, chân ngựa rất dễ bị cong hoặc sụm xuống. Bên cạnh đó, ngựa là loài vật có hệ cơ bắp cuồn cuộn, nên người thợ phải lột tả được các khối cơ từ chân, vai đến cổ thì tác phẩm mới có hồn, thể hiện đúng tinh thần ‘mã đáo thành công’”, ông Lâm dẫn giải.

Du khách xem nghệ nhân làng gốm Thanh Hà nặn tượng linh vật ngựa. Ảnh: VĨNH LỘC

Được đánh giá là một trong những nghệ nhân trẻ tài năng của làng gốm Thanh Hà, ông Nguyễn Viết Lâm thường xuyên đảm nhận những mẫu chế tác có độ khó cao. Sau khi hoàn tất đơn hàng cho đối tác Hà Nội, ông tiếp tục bắt tay vào thực hiện 2 linh vật ngựa phục vụ trang trí tại địa phương dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ, góp phần tạo điểm nhấn văn hóa cho người dân và du khách tham quan, chụp ảnh.

Không riêng cơ sở ông Lâm, không khí lao động tại nhiều hộ sản xuất trong làng cũng đang vô cùng hối hả. Ông Lê Văn Nhật, chủ cơ sở gốm Lê Văn Nhật, cho biết từ đầu tháng 11 âm lịch, khi tiết trời nắng ráo thuận lợi cho việc phơi gốm, gia đình đã bắt đầu nặn tượng ngựa với đủ kích cỡ: từ ngựa tò he nhỏ nhắn cho du khách đến các cặp ngựa lớn trưng bày Tết. “Cuối năm là vụ mùa quan trọng nhất. Chỉ cần chậm vài ngày là lỡ nhịp Tết nên ai nấy đều phải tranh thủ”, ông Nhật nói.

Ông Lê Văn Nhật đang trau chuốt một mẫu tượng ngựa con. Ảnh: VĨNH LỘC

Năm nay, ông Lê Văn Nhật cũng được chính quyền phường tin tưởng giao thực hiện cặp linh vật ngựa trưng bày Tết. Những ngày này, ông cùng nghệ nhân Lê Đình Quang miệt mài tạo phôi, tút tỉa từng chi tiết nhỏ như bờm, móng và ánh mắt. Cặp linh vật do ông Nhật thực hiện được tạo hình trong tư thế nằm ôm túi tiền, mang theo ước vọng về một năm mới sung túc, tài lộc dồi dào. Dự kiến khoảng 20 ngày tới, tác phẩm sẽ hoàn thiện để đưa vào lò nung. “Ngoài ý tưởng mới lạ, khâu dựng phôi ban đầu là thách thức lớn nhất. Phôi lệch thì coi như cả quá trình sau đều hỏng”, ông Nhật phân tích.

Theo các nghệ nhân, việc chế tác linh vật ngựa không chỉ đòi hỏi tay nghề điêu luyện mà còn yêu cầu sự am hiểu sâu sắc về văn hóa, phong thủy và thẩm mỹ truyền thống. Mỗi dáng ngựa, mỗi chi tiết đều gửi gắm khát vọng về sức khỏe, tài lộc và sự hanh thông trong năm mới. Chính vì vậy, thợ gốm Thanh Hà luôn cẩn trọng tối đa trong từng công đoạn để đạt đến sự hoàn hảo về cả kỹ thuật lẫn thần thái cho tác phẩm.

Hai linh vật ngựa này sau khi hoàn thành sẽ được trưng bày tại làng gốm Thanh Hà phục vụ người dân và du khách tham quan. Ảnh: VĨNH LỘC

Làng gốm Thanh Hà với lịch sử gần 500 năm vốn nổi tiếng khắp vùng với các dòng gốm gia dụng, gốm trang trí và đồ lưu niệm. Những năm gần đây, việc chế tác linh vật theo con giáp đã trở thành nét văn hóa đặc trưng và hướng đi mới, giúp làng nghề vừa bảo tồn bản sắc truyền thống, vừa thích ứng linh hoạt với nhu cầu thị trường. Nhịp sống tất bật những ngày cuối năm không chỉ phản ánh sự hối hả của lao động, mà còn minh chứng cho sức sống bền bỉ của một làng nghề vẫn đang trường tồn như dòng sông Thu Bồn lặng lẽ trôi qua bao thăng trầm.

VĨNH LỘC