Khoác áo mới cho thức quà Việt

Lụa Mã Châu được nhiều nhà thiết kế lựa chọn hiện nay. Ảnh: L.T.K

Kho báu của công nghiệp sáng tạo

Là sản phẩm thủ công mang bản sắc của Hội An, đèn lồng phố cổ tiếp tục có hành trình rạng rỡ khi trở thành sản phẩm bán chạy trên các sàn thương mại điện tử, đặc biệt tại Mỹ. Được xem như “chỉ dẫn địa lý” của Hội An, đèn lồng mang đầy đủ câu chuyện từ lịch sử, văn hóa đến đời sống của cư dân phố cổ để kể cho người sở hữu.

Từ thư tịch cổ, hàng trăm năm trước, lồng đèn đã được sử dụng rộng rãi ở phố Hội. Nghiên cứu từ Trung tâm Quản lý và bảo tồn di tích Hội An cho rằng, đèn lồng Hội An đã có sự tiếp biến để trở thành sản phẩm bản địa đại diện cho vùng đất thương cảng.

Nếu ngày xưa, người Việt chuyên làm các loại lồng đèn truyền thống bằng khung tre, dán giấy hình bánh ú, ông sao, cá chép; người Hoa, người Minh Hương chuyên làm các loại đèn khung gỗ, đèn kéo quân, trang trí các chữ Hán, các đồ án mang ý nghĩa cát tường hoặc tên các dòng họ, hiệu buôn, hội quán thì người Pháp đã để lại tại Hội An một số lồng đèn bằng sứ, nhôm, thân bằng kính màu. Chính kinh nghiệm, kỹ thuật từ nhiều phong cách… tạo điều kiện để nghề làm đèn lồng Hội An phát triển.

Và nếu Nghệ nhân ưu tú Huỳnh Văn Ba là người mở đường để nghề làm đèn lồng phố Hội trở mình, góp phần vào diện mạo du lịch của đô thị di sản thì hiện tại, rất nhiều nghệ nhân, thợ trẻ cùng tài hoa của mình đã đưa sản phẩm thủ công này tiệm cận hơn với đời sống năng động. Dé Latana - đèn lồng mang thương hiệu của Võ Đình Hoàng chính là mặt hàng thủ công mỹ nghệ đầu tiên của Hội An được đóng bao bì và có mã vạch hàng hóa đạt chuẩn chương trình OCOP, xuất đi nước ngoài.

Thương hiệu đèn lồng này của Võ Đình Hoàng đi theo hướng làm dịch vụ trọn gói từ khâu thiết kế, sản xuất đến lắp đặt các sản phẩm đèn cho khách hàng khiến đây gần như là xưởng sản xuất đèn lồng đa dạng nhất tại Hội An với các sản phẩm trang trí nội thất, bao gồm đèn lồng Hội An truyền thống, đèn lồng lụa, đèn bàn, đèn trần...

Những chiếc đèn lồng Hội An được đón nhận trên các sàn thương mại điện tử tại Mỹ chính là cơ hội để giới thiệu di sản văn hóa Việt Nam đến với thế giới. Điều này cũng khẳng định sức hấp dẫn toàn cầu của nghề thủ công truyền thống khi sản phẩm trở thành cầu nối văn hóa giữa các xứ sở.

Và đèn lồng chỉ là một trong số hàng chục sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ địa phương được mệnh danh là “thành phố sáng tạo” của thế giới. Năm 2023, khi Hội An trở thành 1 trong 4 thành viên của Việt Nam gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO ở lĩnh vực thủ công và nghệ thuật dân gian, các làng nghề truyền thống lại tiếp tục được quan tâm mạnh mẽ để hoàn thiện chuỗi giá trị làng nghề.

Dấu ấn lịch sử rõ nét, gắn cùng vị thế thương cảng với những cuộc giao thương cùng cuộc dịch chuyển văn hóa kéo dài hàng thế kỷ, Hội An trở thành không gian thử nghiệm tự nhiên cho câu chuyện công nghiệp văn hóa ở các làng nghề truyền thống.

Từ không gian làng nghề, những câu chuyện sáng tạo được bật ra và trở thành lối mở cho câu chuyện phục hưng. Mở rộng biên độ, để thấy câu chuyện từ Hội An cũng chính là hướng đi để các làng nghề khắp nơi chọn trong cuộc phát triển công nghiệp văn hóa hiện nay.

Những người kể chuyện

Những người trẻ về làng ngày một nhiều hơn. Những nghệ sĩ khắp nơi chọn làng nghề để làm dự án.

Không gian làm nghề truyền thống được sử dụng trong các dự án quảng bá du lịch Đà Nẵng. Ảnh: Doãn Quang

Bằng một cách nào đó, lòng yêu xứ sở được kể bằng ngôn ngữ nghệ thuật truyền thống, qua sự kết nối của những chuyện nghề trăm năm. Ngược dòng sông mẹ để đến xứ sở tằm tang, để thấy có những làng nghề sống dậy từ chính mưu cầu của người được dưỡng nuôi từ làng.

Trần Thị Yến - người “bắt” tơ tằm giăng lại vàng son, đang từng ngày làm bừng thức danh xưng lụa Mã Châu với những câu chuyện sáng tạo độc đáo. Tròn 10 năm sau lần gõ cửa nhà thiết kế Lê Thanh Hòa để kể về câu chuyện tơ lụa Mã Châu, sự hiện diện của lụa Mã Châu ở các tuần lễ thời trang trong nước và quốc tế ngày một dày hơn.

Nhiều hơn các nhà thiết kế nhận diện được sự vô giá của tơ lụa Việt.

Với riêng Mã Châu, đặc tính cùng câu chuyện lịch sử gần 600 năm của làng nghề đủ sức thu hút những người luôn tôn trọng các giá trị thuần Việt. Họ đã chắp cánh để định danh và định vị những sản phẩm truyền thống - cũng là di sản của đời sống Việt.

Không thay thế nghệ nhân già của làng cùng vốn liếng vô giá họ sở hữu, những người trẻ trở về đứng cạnh họ, để cùng kể câu chuyện của làng nghề theo một hướng khác. Họ mang theo tư duy thiết kế hiện đại, khả năng kể chuyện văn hóa bằng ngôn ngữ mới, kỹ năng xây dựng thương hiệu và sự nhạy bén với nền tảng số, để làng nghề ngoạn mục phục hưng.

Cùng tư duy phải hòa vào dòng chảy du lịch, những người trẻ của làng gốm Thanh Hà (Hội An) đã góp phần để không gian này được gọi tên là “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất” (Giải thưởng Du lịch Việt Nam năm 2025).

Để thêm lần nữa, câu chuyện của mạch nguồn gốm Việt cùng những nỗ lực bảo tồn được nhận chân. Là Nguyễn Văn Nguyên - chủ nhân của Công viên gốm Đất Nung; là Nguyễn Viết Lâm với sự hồi cố của dòng gốm men xưa Thanh Hà; là những bàn tay cùng góp lại để Thanh Hà trở thành nơi “trải nghiệm văn hóa”.

Trăm năm dịch chuyển, những làng nghề vẫn ở đó như một bảo chứng về sự trường tồn của những giá trị lịch sử. Cùng vốn liếng của tiền nhân, làn sóng người Việt di cư mạnh mẽ đến xứ Quảng vào thế kỷ 16 đã làm cho đất này vốn đã trù phú, giàu có về các loại ngành nghề nông – lâm – thủy hải sản trở nên phong phú hơn bởi sự tiếp biến, hình thành các nghề thủ công…

Căn tính văn hóa mỗi vùng đất thể hiện rõ nhất ở những làng nghề còn lại với thời gian.

Giữ lại những ngôi làng cùng ngành nghề truyền thống, dẫu bằng phương thức nào, chính là giữ lấy căn cốt, nguồn cội của người Việt. Nguồn cội cũng là ý hướng để người trẻ - những người kể chuyện của làng nghề hiện nay đi xa hơn trong cuộc phát triển công nghiệp văn hóa cùng thế giới.

XUÂN HIỀN