IELTS có đang 'thất thế'?

IELTS là hệ thống kiểm tra Anh ngữ Quốc tế với 4 kỹ năng Nghe, Nói, Đọc và Viết. Ảnh: IDP.

Trong những năm gần đây, chứng chỉ tiếng Anh quốc tế như IELTS trở thành lợi thế lớn trong xét tuyển đại học tại Việt Nam. Tuy nhiên, bước sang mùa tuyển sinh 2026, lợi thế này đang dần thu hẹp.

IELTS từng là "tấm vé vàng" trong tuyển sinh

IELTS là chứng chỉ năng lực tiếng Anh phổ biến nhất thế giới. Bài thi này đánh giá bốn kỹ năng Nghe, Nói, Đọc, Viết của thí sinh trên thang 9 điểm.

Năm 2015, lần đầu tiên, Bộ GD&ĐT cho phép miễn thi và tính điểm 10 môn Ngoại ngữ trong xét tốt nghiệp nếu thí sinh có chứng chỉ IELTS từ 3.5 hoặc tương đương. Một năm sau, mức IELTS tối thiểu được nâng lên thành 4.0.

Trong xét tuyển đại học, chứng chỉ ngoại ngữ này bắt đầu được các trường đại học ở Việt Nam đưa vào làm một trong những tiêu chí xét tuyển từ năm 2016, tiên phong là Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM, Đại học Kinh tế Quốc dân.

Đến nay, sau gần 10 năm, từ chỗ chỉ các trường kinh tế top đầu, trường đào tạo ngôn ngữ, nhiều trường thuộc khối y dược, sư phạm, kỹ thuật, quân đội, công an cũng đưa chứng chỉ IELTS vào xét tuyển.

Các trường có thể xét tuyển thẳng, ưu tiên xét tuyển thí sinh có IELTS, quy đổi điểm IELTS sang điểm môn Tiếng Anh hoặc cộng điểm thưởng.

Với quy đổi điểm, mỗi trường lại có một cách quy đổi riêng. Ví dụ, cùng mức 5.5, có trường tính là 7 điểm, nhưng có trường lại tính 9 điểm. Một số trường quy đổi mọi mức điểm IELTS thành một số điểm chung. Ví dụ, thí sinh có IELTS 5.5 hoặc 8.5 đều được quy đổi chung một mức 10 điểm.

Với điểm thưởng, năm 2025, các trường có thể cộng 0,5-3 điểm cho thí sinh có chứng chỉ này. Thậm chí, một số trường tính hai lần điểm cho thí sinh có IELTS, nghĩa là vừa quy đổi, vừa cộng điểm khuyến khích.

Với những lợi thế trên, từ một chứng chỉ thường chỉ dùng trong quá trình làm hồ sơ du học, đi làm, IELTS dần trở thành chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế được nhiều học sinh tại Việt Nam săn đón. Năm ngoái, nhiều trường ghi nhận hàng chục nghìn em có IELTS, tăng 1,5-4 lần so với vài năm trước.

Thí sinh Hà Nội trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025. Ảnh: Đinh Hà.

Dự kiến thu hẹp vai trò

Tại dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026, Bộ GD&ĐT đưa ra ba dự kiến mới có liên quan đến IELTS.

Thứ nhất, Bộ GD&ĐT dự kiến giảm mức điểm cộng đối với chứng chỉ IELTS.

Cụ thể, điểm cộng trong xét tuyển bao gồm: Điểm thưởng đối với thí sinh đạt giải học sinh giỏi quốc gia, Olympic quốc tế (nhưng không dùng để xét tuyển thẳng); điểm xét thưởng đối với thí sinh có thành tích hoặc có năng khiếu đặc biệt; điểm khuyến khích đối với thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ hoặc có chứng chỉ quốc tế (nếu có). Tổng điểm cộng tối đa 3/30.

Đáng chú ý, điểm thành phần của từng điểm cộng (điểm thưởng, điểm xét thưởng, điểm khuyến khích) chỉ tối đa 1,5 điểm theo thang điểm 30. Như vậy, thí sinh có IELTS chỉ được cộng tối đa 1,5 điểm, thay vì tối đa 3 điểm như năm trước.

Thứ hai, các trường được quy đổi kết quả chứng chỉ ngoại ngữ thành điểm môn ngoại ngữ theo thang điểm 10 để đưa vào tổ hợp xét tuyển. Nguyên tắc là trọng số tính điểm xét môn ngoại ngữ không vượt quá 10/30 điểm.

Tuy nhiên, Bộ GD&ĐT bổ sung quy định bảng quy đổi kết quả chứng chỉ ngoại ngữ và điểm xét môn ngoại ngữ phải có tối thiểu 5 mức chênh lệch, ứng với thang điểm của chứng chỉ sử dụng.

Ví dụ, IELTS 5.0 quy đổi thành 8 điểm, IELTS 5.5 quy đổi thành 8,5 điểm, IELTS 6.0 thành 9 điểm, IELTS 6.5 thành 9,5 điểm, IELTS 7.0 trở lên tương đương 10 điểm.

Thứ ba, Bộ GD&ĐT lưu ý chứng chỉ ngoại ngữ chỉ được dùng quy đổi điểm hoặc sử dụng cho điểm thưởng. Việc này chấm dứt tình trạng một thành tích được tính điểm hai lần.

Trao đổi với Tri Thức - Znews, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ GD&ĐT, đánh giá trong giai đoạn hội nhập quốc tế, ngoại ngữ vẫn là một công cụ quan trọng trong học tập và mở ra cơ hội nghề nghiệp sau tốt nghiệp. Do đó, việc duy trì xét tuyển bằng chứng chỉ ngoại ngữ trong tuyển sinh đại học là yêu cầu khách quan.

Ở dự thảo quy chế mới, điểm cộng được điều chỉnh theo hướng khai thác được năng lực ngoại ngữ của thí sinh và bảo đảm nguyên tắc công bằng trong xét tuyển.

Thực tế, nếu so với điểm ưu tiên xét tuyển (khu vực, đối tượng chính sách), mức cộng tối đa 1,5 điểm không hề kém ưu thế. Bởi lẽ, mức điểm cộng ưu tiên áp dụng cho khu vực 1 là 0,75, khu vực 2 nông thôn là 0,5 và khu vực 2 là 0,25. Với đối tượng chính sách, mức ưu tiên chia thành hai nấc là 1 và 2 điểm.

Tuy nhiên, điểm ưu tiên đối với thí sinh đạt tổng điểm từ 22,5 trở lên sẽ giảm dần, trong khi điểm cộng IELTS thì không.

Như vậy, IELTS chỉ giảm lợi so với năm trước để tạo công bằng hơn cho trong tuyển sinh chứ không mất "vị thế". Hàng loạt trường đại học vẫn tiếp tục chấp nhận IELTS theo nhiều hình thức khác nhau và thí sinh vẫn được cộng hoặc quy đổi sang điểm môn Tiếng Anh như những năm trước.

Phương Lam