Học và thi nghiêm túc, trung thực

Điều này cần sự thay đổi từ nhận thức đến cách tổ chức thực hiện, bảo đảm kết quả giáo dục thực sự trở thành thước đo năng lực chứ không phải cuộc thi đua về điểm số... Báo Quân đội nhân dân giới thiệu cùng bạn đọc một số ý kiến xung quanh nội dung này.

*PGS, TS PHẠM QUANG LONG, nguyên Phó giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội:

Cần xóa tư duy kỳ thi chỉ để kiểm tra mức độ thuộc bài

Đề thi để đánh giá năng lực người học không nặng về kiểm tra tri thức đã học mà là từ nền tảng tri thức ấy phải vận dụng vào xử lý những vấn đề đặt ra (dù chỉ trong khuôn khổ một đề thi), qua đó nhằm khảo sát, đánh giá năng lực tư duy, nhận thức, phân tích, tổng hợp và sáng tạo của người học. Về cấp độ, nó cao hơn khả năng nhớ, thuộc sách giáo khoa, đề cao năng lực nhận thức, chủ động giải quyết vấn đề trong những tình huống cụ thể. Kỳ thi đo năng lực, đánh giá đúng năng lực của người thi là để tìm ra những người có năng lực tư duy tốt nhất chứ không phải để tìm ra người học thuộc bài và nhắc lại những gì đã học tốt nhất. Đây cũng là điểm khác biệt quan trọng nhất và cần hướng tới của bất kỳ nền giáo dục nào.

Để chuyển từ “thi lấy điểm” sang “thi để đánh giá đúng năng lực”, điều quan trọng nhất là phải thay đổi nhận thức về mục tiêu dạy và học. Dạy thế nào, học thế nào sẽ thi như thế. Thi cử chỉ là khâu cuối của quá trình này. Quan trọng nhất là dạy năng lực nhận thức, năng lực tư duy, nhận biết và có năng lực giải quyết vấn đề trong những tình huống cụ thể dù chỉ là trong chương trình của từng cấp học. Nói ngắn gọn là thiết kế chương trình thật cơ bản, hiện đại, phương pháp dạy, kiểm tra, đánh giá phải hướng đến nâng cao năng lực nhận thức, năng lực tư duy của người học và khả năng xử lý tình huống, giải quyết vấn đề. Làm được điều này, chất lượng giáo dục sẽ thay đổi.

Lễ khai giảng năm học 2024-2025 tại Trường THCS Dịch Vọng, nay là Trường THCS Cầu Giấy A (TP Hà Nội). Ảnh: VŨ PHONG 

*Cô giáo NGUYỄN THỊ HƯƠNG THỦY, Trường THPT Chuyên Chu Văn An (TP Hà Nội):

Để giáo dục không dừng lại ở thành tích

Từ những trải nghiệm trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy “kết quả thực chất” của quá trình giáo dục là làm cho người học phát huy được những năng lực đích thực của mình, hạnh phúc với năng lực ấy và có nhu cầu học tập suốt đời để sống tốt hơn cho mình và cho cuộc đời.

Muốn nuôi dưỡng tinh thần “hiếu học” thay vì “hiếu danh”, cần thay đổi toàn diện cả về nhận thức, thái độ, hành động của cả xã hội và bắt đầu từ mỗi cá nhân. Ví dụ, nếu bản thân cha mẹ luôn bị áp lực khoe con, coi thành tích của con là thước đo thành công thì việc học của con dễ bị định hướng theo thành tích, trong khi những năng lực, phẩm chất thực sự đáng quý của mỗi đứa trẻ lại chưa được nhìn nhận đúng mức. Bởi vậy, sự thay đổi không thể chỉ dừng ở phương pháp dạy học hay kiểm tra, đánh giá mà trước hết phải bắt đầu từ nhận thức của toàn xã hội. Chỉ khi nhận thức được thay đổi một cách toàn diện, những nỗ lực cải cách giáo dục, đổi mới dạy học, kiểm tra và đánh giá mà ngành giáo dục triển khai trong những năm gần đây mới có thể tạo ra kết quả thực chất. Chúng ta cũng không thể đặt toàn bộ áp lực thay đổi giáo dục lên một vài chủ thể. Điều cần thiết là xây dựng một triết lý giáo dục đủ rõ ràng để định hướng nhận thức và hành động của mỗi thành viên trong xã hội. Mỗi người đều cần hiểu và luôn nỗ lực vì một nền giáo dục thực chất. Khi ấy, chúng ta mới có thể hướng tới một xã hội học tập suốt đời, nơi việc được học tập, được hoàn thiện bản thân và sống có ích trở thành một niềm hạnh phúc.

*Ông VƯƠNG VĂN LÂM, nguyên Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Hoài Đức (TP Hà Nội):

Rõ trách nhiệm, chặt quy trình, giám sát độc lập, xử lý nghiêm

Muốn một kỳ thi thực sự công bằng, minh bạch, trước hết phải xây dựng được một cơ chế mà ở đó không cá nhân hay một bộ phận nào có thể tự mình chi phối toàn bộ quá trình tổ chức thi. Sự nghiêm túc của thí sinh rất quan trọng, nhưng trách nhiệm lớn hơn thuộc về những người tổ chức, giám sát và quản lý kỳ thi.

Theo tôi, việc siết chặt công tác coi thi và giám sát phòng thi là quan trọng nhất. Vì đây là khâu trực tiếp quyết định thí sinh được thực hiện bài thi trong một môi trường công bằng, bình đẳng và không có sự can thiệp. Đề thi có tốt, chấm thi có nghiêm nhưng coi thi không chặt thì vẫn có thể làm sai lệch kết quả. Giải pháp cốt lõi để một kỳ thi thực sự công bằng, minh bạch là: Rõ trách nhiệm-chặt quy trình-giám sát độc lập-xử lý nghiêm. Không để một cá nhân nào có thể "can thiệp" vào các khâu hay có thể tự quyết toàn bộ quy trình thi. Nhà trường chịu trách nhiệm chuẩn bị và quản lý thí sinh; hội đồng thi thực hiện đúng quy chế, phân công nhiệm vụ rõ người, rõ việc và kiểm soát chéo; cơ quan quản lý tăng cường thanh tra, giám sát đột xuất, ứng dụng công nghệ và kiểm tra dữ liệu. Đặc biệt, mọi vi phạm phải được lập hồ sơ, xử lý đúng quy định, không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Khi trách nhiệm được gắn với từng cá nhân và mỗi khâu đều có cơ chế kiểm soát độc lập, kỳ thi mới thực sự công bằng, minh bạch. Làm được như vậy sẽ tạo ra một kỳ thi mà không ai muốn gian lận, không thể dễ gian lận và nếu gian lận thì chắc chắn bị phát hiện, xử lý.

*Thầy giáo VŨ THANH HÒA, Trường THPT Thăng Long (phường Bạch Mai, TP Hà Nội):

Đánh giá đúng năng lực học sinh

Theo tôi, học vừa là nhu cầu tự thân, vừa là nhiệm vụ và trách nhiệm của học sinh. Tuy nhiên, việc phải học, thi những môn chưa phù hợp với năng lực, định hướng có thể khiến một số em học đối phó, chạy theo điểm số. Cùng với đó, áp lực tuyển sinh, nhiều kỳ thi, chứng chỉ, kỳ vọng của cha mẹ học sinh và thành tích của nhà trường ngày càng lớn, khiến nhiều nơi xảy ra tình trạng điểm học bạ cao nhưng chưa phản ánh đúng năng lực thực chất của học sinh.

Để khắc phục những hạn chế trong học tập và thi cử, trước hết cần thực sự nghiêm túc đối với việc kiểm tra và đánh giá. Chương trình giáo dục phổ thông hiện nay đã chú trọng phát triển năng lực học sinh, không chỉ về kiến thức mà còn cả kỹ năng và thái độ. Vì vậy, việc kiểm tra, thi cử cũng cần được tổ chức sao cho đánh giá đúng những năng lực mà chương trình hướng tới. Theo tôi, cần tăng cường cơ chế giám sát, thanh tra chéo một cách nghiêm túc, với sự tham gia của các trường đại học và các lực lượng có chuyên môn. Việc này sẽ góp phần bảo đảm tính công bằng, công khai, chặt chẽ trong tổ chức thi, đồng thời nâng cao trách nhiệm của những người trực tiếp coi và chấm thi. Bên cạnh đó, cần đánh giá lại việc sử dụng kết quả học bạ. Học bạ phản ánh cả quá trình học tập của học sinh, nhưng hiện việc kiểm soát toàn bộ quá trình kiểm tra, chấm điểm và đánh giá ở các cơ sở giáo dục còn chưa đồng nhất. Vì vậy, xét học bạ nên được cân nhắc chủ yếu trong việc xét công nhận tốt nghiệp, thay vì sử dụng như một hình thức tuyển sinh.