Hoàn thiện chính sách để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn

Heineken - doanh nghiệp luôn thúc đẩy các mô hình kinh tế tuần hoàn Ảnh: BĐN

Một số nội dung cần điều chỉnh để hoàn thiện Dự thảo Luật theo hướng minh bạch, khả thi, dễ thực hiện, giảm thủ tục hành chính không cần thiết, khuyến khích đổi mới sáng tạo và huy động hiệu quả nguồn lực xã hội cho công tác bảo vệ môi trường.

Dự thảo sửa Điều 72 theo hướng cho phép chất thải được tái sử dụng, tái chế hoặc sử dụng trực tiếp làm nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu; chất thải đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn của nguyên liệu hoặc sản phẩm được quản lý như hàng hóa là thay đổi rất cần thiết. Tuy nhiên, TS. Tống Xuân Chinh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Sữa Việt Nam phân tích về pháp lý, không thể quy định chung rằng mọi chất thải đều là tài nguyên. Một vật chất chỉ nên chấm dứt thuộc tính chất thải khi: Có mục đích sử dụng cụ thể; Có thị trường hoặc nhu cầu thực tế; Đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật; Có thể truy xuất nguồn gốc; Không gây tác động bất lợi đối với môi trường, sức khỏe. Do đó, đề nghị bổ sung vào Luật nguyên tắc về chấm dứt thuộc tính chất thải. Tiêu chí chấm dứt thuộc tính chất thải phải được xây dựng riêng cho từng dòng vật liệu. Không nên áp dụng một tiêu chí chung cho tất cả. Đồng thời, cần tránh hình thành một giấy phép con mới. Có thể áp dụng ba mức: Công nhận theo danh mục đối với vật liệu phổ biến, rủi ro thấp; Doanh nghiệp tự công bố và chịu trách nhiệm; Chứng nhận riêng đối với vật liệu mới hoặc rủi ro cao.

Đồng tình với quan điểm coi chất thải là tài nguyên và thúc đẩy sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên trong quá trình sản xuất. Tuy nhiên, Công ty TNHH Nhà máy Bia Heineken Việt Nam phân tích, Dự thảo hiện chưa quy định rõ cơ chế khuyến khích tái sử dụng nước thải sau xử lý đạt quy chuẩn cho các mục đích phù hợp. Vì vậy, Heineken Việt Nam kiến nghị bổ sung quy định khuyến khích tái sử dụng nước sau xử lý đạt quy chuẩn cho các mục đích phi sinh hoạt trong phạm vi cơ sở, chẳng hạn như tưới cây cảnh trong khuôn viên nhà máy, trên cơ sở bảo đảm đầy đủ các yêu cầu về chất lượng nước và an toàn môi trường. Điều này không chỉ góp phần sử dụng hiệu quả tài nguyên nước mà còn tạo động lực để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư vào các công nghệ xử lý nước hiện đại, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế tuần hoàn.

Heineken Việt Nam cho biết, doanh nghiệp luôn thúc đẩy các mô hình kinh tế tuần hoàn. Như năm 2024, thông qua sáng kiến “Từ lon nhôm đến lon nhôm” doanh nghiệp đã góp phần tái chế hơn 850 tấn lon nhôm đã qua sử dụng để sản xuất lon mới. Tuy nhiên, hiện nay Việt Nam vẫn chưa có đầy đủ năng lực công nghệ để thực hiện toàn bộ chu trình tái chế khép kín đối với một số loại vật liệu. Vì vậy, Heineken Việt Nam kiến nghị Điều 54, Trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì, Dự thảo Luật cần ghi nhận trường hợp một số công đoạn tái chế được thực hiện ở nước ngoài, sau đó nguyên liệu được tái nhập để tiếp tục sản xuất tại Việt Nam, trên cơ sở đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, kiểm soát khối lượng và tuân thủ các quy định của pháp luật. Đây sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để khuyến khích các mô hình tái chế chất lượng cao.

Cũng liên quan đến Điều 54, TS. Tống Xuân Chinh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Sữa Việt Nam phân tích Dự thảo sửa đổi theo hướng không tiếp tục coi việc đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam là phương thức thay thế cho trách nhiệm tái chế; nhà sản xuất, nhập khẩu phải trực tiếp hoặc thông qua tổ chức trung gian thực hiện thu hồi và tái chế. Dự thảo cũng cho phép chuyển phần nghĩa vụ chưa hoàn thành sang những năm tiếp theo, theo điều kiện do Chính phủ quy định. Mục tiêu đưa trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) trở về đúng bản chất là hợp lý: nhà sản xuất phải chịu trách nhiệm đối với sản phẩm và bao bì trong toàn bộ vòng đời, không chỉ nộp tiền rồi kết thúc nghĩa vụ.

Tuy nhiên, ông khuyến nghị cần tránh chuyển từ một cơ chế quá thiên về đóng tiền sang một cơ chế quá cứng nhắc, buộc mọi doanh nghiệp phải tự xây dựng hệ thống thu hồi. Điều này đặc biệt khó đối với doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp nhập khẩu và sản phẩm phân phối trên phạm vi toàn quốc. Ông đề nghị EPR phải được quản lý theo kết quả thu gom và tái chế, không áp đặt một mô hình tổ chức duy nhất. Mức trách nhiệm phải được điều chỉnh theo thiết kế sản phẩm. Ông cũng nhấn mạnh kinh tế tuần hoàn không nên chỉ tập trung vào tái chế. Thứ tự ưu tiên phải là: giảm phát sinh; kéo dài tuổi thọ; tái sử dụng; sửa chữa; tân trang; tái sản xuất; sau đó mới đến tái chế và thu hồi năng lượng. Dự thảo Nghị định đã nhận diện các hình thức này, nhưng các nguyên tắc cơ bản nên được thể hiện rõ hơn trong Luật.