Gỡ khó cho việc cải tạo, nâng cấp công trình đã có

Vì sao phải thí điểm?

Thực tế hiện nay, số lượng trụ sở, hệ thống các công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội (giao thông, thoát nước, chiếu sáng, đê điều, thủy lợi, nhà văn hóa thôn xã, trạm y tế, trường học …) của các bộ, cơ quan, địa phương rất lớn. Nhiều công trình được xây dựng từ lâu, đã xuống cấp, lạc hậu về thiết kế, công năng sử dụng, đầu tư xây dựng chưa đầy đủ, đồng bộ các hạng mục. Vì vậy luôn phát sinh nhu cầu xây mới các hạng mục, cải tạo, nâng cấp, mở rộng cơ sở vật chất, công trình có giá trị không lớn, nhiều nội dung chi có tính cấp bách.

Trần nhựa của Trạm Y tế xã Ia Phí, huyện Chư Pah, tỉnh Gia Lai đã hư hỏng nặng. Nguồn: NLĐ

Tuy nhiên, dự án đầu tư xây dựng mới, cải tạo, nâng cấp, mở rộng dự án đã đầu tư xây dựng được xếp vào dự án đầu tư công; muốn triển khai thì phải được ghi vốn trong danh mục đầu tư công trung hạn.

Theo Bộ Tài chính, kinh phí cải tạo, nâng cấp các cơ sở, công trình đã có thường nhỏ, một số nội dung chi có tính cấp bách, khó kế hoạch hóa nên chưa được đưa vào danh mục đầu tư công trung hạn. Vì vậy, việc chỉ sử dụng vốn đầu tư công để thực hiện các dự án quy mô nhỏ là khó khả thi do phải có trong danh mục kế hoạch đầu tư công trung hạn. Cùng với đó, Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021 - 2025 đã được Quốc hội quyết định vào tháng 7.2021. Đối với các nhu cầu phát sinh ngoài kế hoạch đầu tư công trung hạn sẽ phải báo cáo Quốc hội bổ sung vốn hoặc trình các cấp có thẩm quyền thay đổi danh mục đầu tư công.

Bộ Tài chính cho biết, việc thay đổi danh mục đầu tư công phải qua nhiều bước và thường triển khai theo đợt nên phải mất 6 tháng. Như vậy không đáp ứng được nhu cầu thực hiện các dự án có giá trị không lớn để xây mới, cải tạo, nâng cấp, mở rộng cơ sở vật chất, công trình. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động thường xuyên của các cơ quan, đơn vị (xây tường rào bảo vệ, hệ thống phòng cháy chữa cháy...) hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến người dân trong việc sử dụng dịch vụ công của nhà nước (như việc cải tạo tại các trường học; các công trình y tế...). Trong khi đó, các bộ, ngành, địa phương có thể sử dụng, cân đối nguồn từ dự toán chi thường xuyên để đáp ứng được ngay nhu cầu thực hiện các dự án có quy mô nhỏ này.

Khó khăn nêu trên nhiều địa phương và đại biểu Quốc hội đã phản ánh trong thời gian qua. Cụ thể, Hà Nội, Hòa Bình, Hải Phòng, Điện Biên, Đồng Nai, Lai Châu, Quảng Nam, Hà Tĩnh, Long An, Quảng Trị, TP. Hồ Chí Minh… đã có văn bản gửi Bộ Tài chính đề xuất tháo gỡ vướng mắc. Đại biểu Trần Hữu Hậu, Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh cũng đề cập vấn đề này trong liên tiếp 2 Kỳ họp thứ 3 và thứ 4 vừa qua.

Bộ Tài chính cho biết, để khắc phục tình trạng trên, cần sửa đổi các quy định liên quan tại Luật Ngân sách nhà nước, Luật Đầu tư công, Luật Xây dựng để bảo đảm sự đồng bộ song việc này cần có thời gian. Vì vậy, Bộ đề nghị xây dựng Nghị quyết của Quốc hội để thí điểm giải quyết vấn đề này.

Đề xuất thí điểm đến năm 2028

Mới đây, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ đề nghị xây dựng Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm việc sử dụng kinh phí chi thường xuyên của ngân sách nhà nước để cải tạo, nâng cấp, mở rộng, xây dựng mới các hạng mục trong các cơ sở, công trình đã có; lập, phân bổ dự toán, quản lý, thanh toán, quyết toán dự án đầu tư xây dựng sử dụng nguồn kinh phí chi thường xuyên ngân sách nhà nước.

Trong Tờ trình, Bộ Tài chính cho biết đã nhận được ý kiến của 84 cơ quan (34 bộ, cơ quan trung ương và 50) địa phương; trong đó 83/84 ý kiến nhất trí về sự cần thiết và căn cứ pháp lý để trình Quốc hội ban hành Nghị quyết này; trong đó, có ý kiến nhất trí của Bộ Tư pháp, Bộ Xây dựng.

Theo đó, Bộ Tài chính đề xuất dự thảo Nghị quyết quy định 2 chính sách. Một là, cho phép thí điểm sử dụng nguồn kinh phí chi thường xuyên ngân sách nhà nước thực hiện các dự án có tổng mức kinh phí dưới 15 tỷ đồng để cải tạo, nâng cấp, mở rộng, xây dựng mới các hạng mục trong các cơ sở, công trình đã có; trừ lĩnh vực quốc phòng, an ninh và các cơ quan đại diện của Việt Nam ở nước ngoài. Hai là, giao Chính phủ ban hành quy định về lập, phân bổ dự toán, quản lý dự án đầu tư xây dựng sử dụng nguồn kinh phí chi thường xuyên ngân sách nhà nước; Bộ Tài chính ban hành quy định về thanh toán, quyết toán dự án đầu tư xây dựng sử dụng nguồn kinh phí chi thường xuyên ngân sách nhà nước.

Theo Bộ Tài chính, hai chính sách này nhằm tạo điều kiện cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương kịp thời, linh hoạt và chủ động trong điều hành chi ngân sách để bố trí kinh phí cải tạo, nâng cấp các công trình đã có, nhưng chưa nằm trong kế hoạch đầu tư công trung hạn; đồng thời bảo đảm công tác lập, phân bổ dự toán, quản lý, thanh toán, quyết toán dự án sử dụng nguồn chi thường xuyên được thực hiện chặt chẽ, đúng quy định.

Bộ Tài chính cũng đề xuất Nghị quyết được thực hiện kể từ ngày có hiệu lực thi hành và được thực hiện trong 5 năm, dự kiến từ 1.6.2023 đến 1.6.2028.