'Giữ lửa' cho mai sau

Là loại hình nghệ thuật truyền thống độc đáo, vừa đậm tính dân gian, vừa uyên bác, hàn lâm, ca trù khá kén người nghe và cũng gian nan tìm người để truyền dạy. Ca trù đã từng rơi vào cảnh lay lắt, đối mặt với nguy cơ thất truyền bởi sự mai một trong thực hành di sản. Tuy vậy, bằng nỗ lực không mệt mỏi, các nghệ nhân, nhà nghiên cứu và những người tâm huyết, nặng lòng với ca trù đã chủ động, tích cực phục hồi, bảo vệ ca trù, trong đó Hà Nội là “điểm sáng” trong trao truyền, phát huy giá trị di sản. Những nỗ lực phải kể đến là các nghệ nhân cao tuổi ngày đêm lặng lẽ thuyết phục và truyền nghề cho lớp trẻ; họ cũng dày công nghiên cứu, tìm tòi, đưa ra quy luật âm nhạc ca trù, góp phần cho việc truyền dạy nhanh hơn, đúng hơn.

Đặc biệt, nhiều câu lạc bộ, giáo phường được thành lập đã đầu tư công phu để khôi phục những thể cách, không gian diễn xướng đã bị mai một. Không những vậy, nhiều đơn vị còn sáng tác lời mới cho các thể cách ca trù, góp phần thổi sức sống mới cho những làn điệu cổ. Đây cũng là cách thức hiệu quả thu hút được những giọng ca trẻ có tài năng yêu thích bộ môn nghệ thuật luôn đòi hỏi rất nhiều tố chất từ người nghệ sĩ.

Bảo tồn và phát huy nghệ thuật ca trù đã đạt được kết quả bước đầu, nhưng để tạo sức sống lâu bền vẫn đòi hỏi sự đầu tư công sức nhiều hơn nữa của các nhà nghiên cứu, đội ngũ ca nương, kép đàn và nhà quản lý.

Vấn đề thu hút sự quan tâm hiện nay chính là các cấp chính quyền cũng như cơ quan quản lý cần tiếp tục nghiên cứu ban hành các cơ chế, chính sách phù hợp để huy động được nguồn lực hỗ trợ nghệ thuật ca trù ngày càng phát triển. Yêu cầu quan trọng nữa là phải tạo được những không gian diễn xướng cho ca trù tiếp cận một cách gần gũi hơn nhiều đối tượng khán giả. Đó có thể là kết hợp diễn xướng ở các điểm du lịch, di tích, điểm sinh hoạt văn hóa cộng đồng… để phổ biến, quảng bá ca trù, như cách Hà Nội đã tổ chức hiệu quả tại các điểm biểu diễn ở khu vực phố cổ; đưa ca trù vào trong trường học; tạo nhiều sân chơi hơn cho nghệ sĩ thể hiện tài năng… Đặc biệt, cần tiếp tục quan tâm đến chế độ đãi ngộ các nghệ nhân để tạo động lực cho họ tiếp tục nuôi dưỡng đam mê, nhiệt huyết với ca trù và truyền lửa cho những thế hệ kế tiếp.

Song song, công tác nghiên cứu, sưu tầm cần được các nhà nghiên cứu và nghệ nhân chú trọng đẩy mạnh hơn nữa. Bởi những thành quả của việc này sẽ từng bước tìm đến những chuẩn mực của ca trù, từ đó mở ra nhiều hướng tiếp cận hiệu quả để bảo vệ, giữ gìn, phát triển di sản ca trù trong đời sống đương đại. Đây cũng là cách góp phần hoàn thiện các phương pháp truyền thụ ca trù mà không làm mất đi sự phong phú, tính sáng tạo của di sản âm nhạc có tính hàn lâm này.

Trong đời sống của nghệ thuật ca trù hiện nay có sự xuất hiện của những ca nương, kép đàn trẻ tuổi. Sức sống mới của ca trù đã khẳng định vai trò của người trẻ nhưng đồng thời đặt lên vai họ trách nhiệm đối với việc phát huy, bảo tồn âm nhạc truyền thống. Ngoài tận dụng tốt các điều kiện, môi trường phát triển tài năng, nghệ sĩ trẻ cần cho thấy tình yêu, sự dấn thân nhiều hơn để học hỏi và tiếp thu nét tinh hoa, từ đó góp phần “giữ lửa” tình yêu ca trù cho mai sau…