Giữ biển, giữ nghề, giữ tương lai

Những nỗ lực ấy không chỉ góp phần cùng cả nước sớm gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC), mà còn hướng tới một nghề cá bền vững, để ngư dân yên tâm vươn khơi, bám biển.

Chung tay giữ vững ngư trường

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện có 5.751 tàu cá đăng ký, trong đó 3.140 tàu hoạt động vùng khơi. Hơn 30% đội tàu thường xuyên di chuyển ngư trường; hơn 500 tàu hoạt động, neo đậu tại các tỉnh phía Nam, nhiều tàu cả năm không về địa phương.

Lực lượng chức năng kiểm tra tàu cá tại Cảng cá Nhơn Lý (phường Quy Nhơn Đông). Ảnh: N.T

Để quản lý đội tàu đặc thù này, lực lượng kiểm ngư, BĐBP, Công an và chính quyền cơ sở đã bám sát từng địa bàn, phương tiện. Cán bộ xuống cảng, lên tàu, gặp chủ tàu, thuyền trưởng để hướng dẫn vận động hoàn thiện hồ sơ, chấp hành quy định của pháp luật. Tại những địa bàn phức tạp, lực lượng chức năng đến tận nhà tuyên truyền, vận động.

“Không ít trường hợp phải đi tới đi lui, gặp nhiều lần mới thuyết phục được chủ tàu hoàn thiện giấy tờ, lắp thiết bị và chấp hành quy định trong khai thác thủy sản” - ông Trịnh Minh Bình - Phó Chủ tịch UBND xã Đề Gi - cho biết.

Với tàu không đủ điều kiện hoạt động, việc quản lý được thực hiện chặt chẽ bằng các hình thức: Cấm biển, không cho xuất bến, bố trí neo đậu tập trung, phân công cán bộ theo dõi, yêu cầu đưa ngư lưới cụ và thiết bị khai thác lên bờ, cập nhật vị trí và hình ảnh phương tiện cho lực lượng chức năng.

Tại xã Tuy Phước, 162 tàu cá “3 không” (không đăng ký, không đăng kiểm, không cấp phép) được lập hồ sơ quản lý riêng, cập nhật thông tin chủ tàu, vị trí neo đậu và yêu cầu cam kết không đưa phương tiện vào khai thác. Cán bộ, đảng viên được phân công theo dõi từng tàu; Công an xã phối hợp với các lực lượng chức năng tổ chức tuần tra trên đầm Thị Nại, kiểm tra bến bãi và các khu vực neo đậu.

Các lực lượng chức năng phối hợp kiểm tra tàu cá chuẩn bị ra khơi tại cửa biển Đề Gi (xã Đề Gi). Ảnh: N.T

Tại xã Đề Gi, chính quyền phối hợp với các đoàn thể, trưởng thôn tuyên truyền đến từng chủ tàu, tổ chức phát thanh thường xuyên và tuyên truyền lưu động tại bến bãi, tàu thuyền. Đến nay, 100% chủ tàu, thuyền trưởng ký cam kết không vi phạm, không xâm phạm vùng biển nước ngoài trước khi xuất bến.

Ở phường Hoài Nhơn, vạn Long Thành và vạn Cửu Lợi là những tổ chức cộng đồng nghề cá truyền thống đã nhiều năm duy trì mô hình khai thác đúng pháp luật, không vi phạm vùng biển nước ngoài. Ông Trần Chiến - Vạn trưởng vạn chài Cửu Lợi thường nhắc nhớ ngư dân rằng, giữ nghề cá cũng là giữ biển cho thế hệ sau; mỗi ngư dân phải tự giác, mỗi vạn chài phải chủ động, đoàn kết.

Theo ông Lê Minh Phương - Phó Trưởng Phòng Kiểm ngư (Chi cục Thủy sản, Sở Nông nghiệp và Môi trường), tình trạng vi phạm đã giảm nhiều so với trước; tàu “3 không”, tàu không đủ điều kiện được kiểm soát chặt, ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân được nâng lên.

Từ đầu năm 2026 đến nay, các cơ quan chức năng phát hiện 70 vụ việc vi phạm trong lĩnh vực thủy sản, xử phạt hành chính 35 vụ, tổng số tiền 542,75 triệu đồng. Từ tháng 6.2024 đến nay, Gia Lai không có tàu cá bị nước ngoài bắt giữ.

Tạo chính sách cho nghề cá bền vững

Không chỉ triển khai các quy định bắt buộc, tỉnh còn chủ động đưa ra những giải pháp hỗ trợ, phòng ngừa nguy cơ vi phạm khai thác hải sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định (IUU) từ sớm.

Tỉnh đã vận động 100% tàu cá dài dưới 15 m (206 chiếc) làm nghề câu mực lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS), đồng thời hỗ trợ 50% chi phí lắp đặt. Đây là nhóm tàu được xác định có nguy cơ cao vi phạm vùng biển nước ngoài, trong khi theo quy định hiện hành, tàu cá dài dưới 15 m không thuộc diện bắt buộc phải lắp đặt VMS.

Gia Lai cũng là địa phương đầu tiên triển khai Hệ thống cảnh báo tự động thông minh tàu cá mất kết nối hoặc vượt ranh giới cho phép trên biển từ ngày 24-10-2025, góp phần ngăn chặn vi phạm từ xa.

Ngư dân tích cực sử dụng nhật ký khai thác điện tử. Ảnh: N.T

Công tác chuyển đổi số cũng được đẩy mạnh trong thời gian qua. Tỉnh hỗ trợ cước thuê bao VMS và nhật ký khai thác điện tử; đến nay đã cài đặt nhật ký điện tử cho 3.470/3.950 tàu cá từ 12 m trở lên. Từ ngày 1-3-2026, 100% tàu cá xuất, nhập bến thực hiện khai báo trên Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử eCDT.

Đối với tàu cũ, hỏng, không còn phù hợp, tỉnh triển khai chính sách giải bản, chuyển đổi nghề theo Nghị quyết số 27/2025/NQ-HĐND. Có 999 tàu đăng ký giải bản, tổng kinh phí hơn 328 tỷ đồng; đến nay đã giải bản hơn 100 tàu với tổng kinh phí hỗ trợ khoảng 38 tỷ đồng.

Về lâu dài, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 còn khoảng 3.800 tàu cá tham gia khai thác, giảm hơn 1.900 tàu so với hiện nay. Cùng với đó, dự án nâng cấp Cảng cá thông minh Tam Quan (phường Hoài Nhơn Bắc) kết hợp khu neo đậu tránh trú bão cấp vùng, tổng mức đầu tư khoảng 3.300 tỷ đồng, được định hướng tích hợp quản lý tàu cá, kiểm soát sản lượng, truy xuất nguồn gốc, đấu giá thủy sản, logistics và chuyển đổi số.

Tại Phiên họp thứ 35 của Ban Chỉ đạo Quốc gia về chống khai thác IUU ngày 28-7-2026, Gia Lai được Chính phủ biểu dương vì những kết quả nổi bật.

Tuy nhiên, theo ông Cao Thanh Thương - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm. Từ nay đến ngày 31-8-2026 là giai đoạn cao điểm xử lý các tồn tại theo 38 khuyến nghị thuộc 5 nhóm vấn đề của Đoàn Thanh tra EC lần thứ 5, hướng tới hoàn thiện báo cáo gửi EC trước ngày 1-10-2026.

Với Gia Lai, yêu cầu đặt ra là quản lý chính xác 100% dữ liệu đội tàu; duy trì hệ thống VMS hoạt động 24/24 giờ; kiểm soát chặt tàu ra, vào cảng; xử lý dứt điểm tàu hết hạn giấy tờ, tàu mất tích, chìm, cháy, phá dỡ; quản lý những tàu thường xuyên neo đậu ngoài địa phương.

Tỉnh tiếp tục đẩy nhanh giải bản, chuyển đổi nghề, tạo sinh kế mới cho ngư dân; đồng thời hoàn thiện hạ tầng nghề cá; thúc đẩy truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số trong lĩnh vực thủy sản.