Duy trì thị trường nông sản Trung Đông

Rau quả là mặt hàng có tiềm năng tăng trưởng mạnh tại thị trường Trung Đông. Trong ảnh: Sơ chế dứa xuất khẩu tại Công ty cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao. (Ảnh: ĐỨC AN)

6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trường Trung Đông chững lại do tác động của xung đột địa chính trị làm gia tăng chi phí logistics và gián đoạn chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, với nhu cầu nhập khẩu lớn, dư địa tiêu dùng rộng mở cùng lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do (FTA), khu vực này vẫn là thị trường chiến lược đối với nông sản Việt Nam.

Theo ông Trương Xuân Trung, Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại Các Tiểu vương quốc Ả-rập thống nhất (UAE), trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang UAE giảm mạnh so cùng kỳ năm 2025.

Riêng nhóm rau quả ước đạt gần 35 triệu USD, giảm 41,88%; hạt điều đạt hơn 25,1 triệu USD, giảm 70,71%; hồ tiêu đạt gần 6,2 triệu USD, giảm 50,16%; thủy sản đạt khoảng 16,1 triệu USD, giảm 33,88%.

Tuy nhiên, sự sụt giảm này chủ yếu mang tính thời điểm do UAE chỉ tự sản xuất được khoảng 10-15% nhu cầu lương thực, thực phẩm trong nước, phần lớn phụ thuộc vào nhập khẩu, cho nên cơ hội gia tăng kim ngạch cho nông sản Việt Nam vẫn còn rất lớn.

Không chỉ UAE, Israel cũng được đánh giá là thị trường có nhiều dư địa đối với nông sản Việt Nam.

Ông Lê Thái Hòa, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Israel cho biết: Các mặt hàng nông sản thế mạnh của Việt Nam hiện nay cũng là những sản phẩm Israel có nhu cầu nhập khẩu phục vụ tiêu dùng và sản xuất, nổi bật là nhóm lương thực, thực phẩm, đồ uống.

Thủy sản Việt Nam hiện chiếm khoảng 11-13% tổng kim ngạch nhập khẩu thủy sản của Israel và còn nhiều tiềm năng tăng trưởng. Đây cũng là một trong số ít mặt hàng duy trì mức tăng trưởng tích cực trong những tháng đầu năm 2026.

Bên cạnh nhu cầu tiêu dùng lớn, các FTA đang tạo thêm lợi thế cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam tại khu vực Trung Đông.

Cụ thể, Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam-UAE (CEPA) có hiệu lực từ ngày 3/2/2026 là tín hiệu tích cực để các doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam tăng cường tiếp cận thị trường UAE.

Theo cam kết, UAE mở cửa 94,9% số dòng thuế; trong đó, 74,2% số dòng thuế được xóa bỏ ngay khi hiệp định có hiệu lực. Nhiều nhóm hàng xuất khẩu chủ lực như thủy sản, hạt điều, hạt tiêu, gỗ và sản phẩm gỗ đều được hưởng ưu đãi thuế quan ngay hoặc theo lộ trình ngắn.

Bên cạnh đó, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-Israel (VIFTA) có hiệu lực từ ngày 17/11/2024 cũng đã mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường khi năm 2025, các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Israel như thủy sản, hạt điều và cà-phê đều ghi nhận tăng trưởng tích cực.

Theo các chuyên gia, để tận dụng tốt ưu đãi thuế quan, doanh nghiệp phải đáp ứng các yêu cầu về tiêu chuẩn, chứng nhận và tổ chức thị trường.

Ông Lê Việt Anh, Tổng Thư ký Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam cho biết: Trung Đông có mức tiêu thụ gia vị thuộc nhóm cao nhất toàn cầu; trong đó, UAE vừa là thị trường tiềm năng, vừa là trung tâm logistics lớn của khu vực, kết nối Trung Đông với châu Phi, Trung Á và Nam Á, tạo điều kiện để hàng hóa Việt Nam thâm nhập sâu vào cả khu vực rộng lớn.

Việt Nam hiện có lợi thế là nguồn cung hồ tiêu, quế, hồi hàng đầu thế giới; riêng tại thị trường Trung Đông, hồ tiêu và quế nước ta lần lượt chiếm khoảng 60% và 50% thị phần.

Tuy nhiên, yêu cầu về chứng nhận Halal, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững ngày càng khắt khe đang đặt ra nhiều thách thức cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, chi phí logistics tăng cao cùng sự cạnh tranh ngày càng gay gắt của các sản phẩm cùng loại đến từ Brazil, Indonesia và Trung Quốc đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao chất lượng, gia tăng chế biến sâu để xây dựng thương hiệu bền vững.

Trước thực tế đó, ông Vũ Minh Tâm, Trưởng phòng Tổng hợp chính sách (Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công thương) cho rằng, doanh nghiệp cần chủ động rà soát mã hàng hóa, đáp ứng quy tắc xuất xứ ngay từ khâu thiết kế sản phẩm, đầu tư chất lượng theo hướng kết hợp tiêu chuẩn Halal, tiêu chuẩn Kosher; đồng thời xây dựng chiến lược tiếp cận từng thị trường và tận dụng các chương trình xúc tiến thương mại.

Về phía cơ quan quản lý, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý Halal quốc gia, tăng cường phổ biến các cam kết của CEPA và VIFTA, hỗ trợ phát triển logistics; thúc đẩy đối thoại về các vấn đề liên quan biện pháp kiểm dịch động thực vật (SPS) song phương…

Trong điều kiện xung đột địa chính trị còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, để giữ vững thị trường Trung Đông, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn hàng hóa kết hợp tối ưu hóa chi phí vận chuyển và tổ chức hệ thống phân phối phù hợp.

Từ đó, xây dựng và mở rộng sự hiện diện các thương hiệu nông sản Việt Nam tại khu vực thị trường giàu tiềm năng này.