Đón làn sóng vốn FDI mới

Theo số liệu của Cục Thống kê - Bộ Tài chính, vốn FDI thực hiện tại Việt Nam tháng 1-2026 ước đạt 1,68 tỉ USD, tăng 11,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là số vốn FDI thực hiện ở tháng đầu năm cao nhất trong 5 năm qua.

Thu hút các dự án quy mô lớn

Trong tháng 1-2026, Nghị định 20/2026 được ban hành. Nghị định này quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị quyết 198/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, trong đó nêu rõ các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp (DN) về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và đào tạo nhân lực.

Cũng trong tháng 1, tại Công điện về việc đẩy mạnh một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026, Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện các thể chế để thu hút vốn FDI trong thời gian tới. Trong đó, Thủ tướng yêu cầu tăng cường xúc tiến, thu hút các dự án FDI có quy mô lớn, công nghệ cao. Chính phủ đang khẩn trương hoàn thiện, phối hợp với Văn phòng Trung ương Đảng trình Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết về phát triển kinh tế vốn FDI.

Thủ tướng giao Bộ Tài chính và các bộ, cơ quan, địa phương liên quan đẩy mạnh xúc tiến đầu tư tại chỗ; thu hút và hỗ trợ các tập đoàn đa quốc gia, nhà đầu tư chiến lược ưu tiên bố trí vốn triển khai dự án trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số tại Việt Nam.

Chỉ trong tháng 1-2026, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thực hiện tại Việt Nam đã đạt 1,68 tỉ USD, tăng 11,3% so với cùng kỳ năm 2025 - mức thực hiện theo tháng cao nhất trong 5 năm qua. Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Trong báo cáo cập nhật mới đây, các chuyên gia Công ty Chứng khoán MBS cho rằng định hướng chính sách chung và thông điệp chiến lược mà Chính phủ đang xây dựng là chuyển dịch sang thu hút vốn FDI chất lượng cao, gắn với công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Đây sẽ là cơ sở để định hình xu hướng dòng vốn FDI, cấu trúc ngành và nhóm DN hưởng lợi trong trung - dài hạn.

Không "trải thảm đỏ" bằng ưu đãi thuế

Theo chuyên gia MBS, Nghị định 20/2026 đóng vai trò như đòn bẩy trực diện, mở rộng không gian phát triển cho các DN về công nghệ, đổi mới sáng tạo nhờ những ưu đãi về thuế - phí, hạ tầng, nghiên cứu và phát triển (R&D), nhân sự.

Khi Nghị quyết về phát triển kinh tế vốn FDI được ban hành và triển khai hiệu quả, DN Việt Nam được tạo điều kiện để nâng tầm trong chuỗi giá trị ngành công nghệ toàn cầu. Đơn cử, các công ty hàng đầu như FPT, Viettel không chỉ có vị thế lớn mà còn là nhóm DN tiên phong trong việc làm chủ các công nghệ về chip, trí tuệ nhân tạo (AI); có sự chuẩn bị về những yếu tố như công nghệ, nhân sự, quy mô vốn để tăng cường hợp tác quốc tế.

"Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tái cấu trúc, lợi thế cạnh tranh quốc gia đang dịch chuyển từ chi phí thấp và ưu đãi thuế sang năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng tăng trưởng. Với Việt Nam, mô hình phát triển dựa vào vốn FDI, thâm dụng lao động, gia công - lắp ráp đã dần bộc lộ giới hạn. Việt Nam cần phải chuyển sang tăng trưởng dựa trên công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn. Theo đó, thu hút vốn FDI công nghệ cao trở thành trọng tâm, gắn với yêu cầu chuyển giao công nghệ, nâng cao tỉ lệ nội địa hóa và tăng cường liên kết giữa DN FDI với DN trong nước" - chuyên gia của MBS nhận định.

Theo chuyên gia kinh tế - TS Lê Bá Chí Nhân, năm 2025 đánh dấu một cột mốc đáng chú ý khi vốn FDI vào Việt Nam vượt mốc 38 tỉ USD, mức cao nhất từ trước tới nay. Con số này không chỉ phản ánh sức hấp dẫn của môi trường đầu tư mà còn cho thấy hiệu ứng tích cực từ chiến lược thu hút vốn FDI thế hệ mới mà Chính phủ đang theo đuổi, với trọng tâm là công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

"Để vốn FDI tiếp tục là điểm sáng, Việt Nam cần dứt khoát rời xa mô hình "trải thảm đỏ bằng ưu đãi thuế", thay bằng cách tiếp cận chọn lọc nhà đầu tư. Những sự ưu tiên nên dành cho các dự án công nghệ cao, bán dẫn, AI, năng lượng tái tạo, công nghiệp sinh học, vật liệu mới và trung tâm R&D. Cơ chế ưu đãi phải gắn chặt với các cam kết cụ thể, như: tỉ lệ nội địa hóa, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và tiêu chuẩn môi trường" - TS Chí Nhân đề xuất.

LÊ TỈNH - THÁI PHƯƠNG