Đón đầu nguồn nhân lực cho đường sắt tốc độ cao

Đón tàu hỏa vào địa phận Đà Nẵng. Ảnh: THÀNH LÂN

Nhu cầu cấp thiết từ thực tiễn

TS. Nguyễn Quang Trung - Trưởng khoa Cơ khí giao thông (Trường Đại học Bách khoa) cho rằng, trong bối cảnh hệ thống giao thông vận tải hiện đại đang phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là xu hướng đầu tư và triển khai đường sắt tốc độ cao nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội bền vững, nhu cầu về nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao trong lĩnh vực này ngày càng trở nên cấp thiết.

Đồng quan điểm, PGS-TS. Nguyễn Hồng Hải - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa nói, việc thúc đẩy dự án đường sắt tốc độ cao là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, là nhu cầu tất yếu của đất nước. Việc chủ động đào tạo nguồn nhân lực vào thời điểm này là hoàn toàn đúng đắn, giúp nhà trường cũng như thành phố đi trước một bước trong việc chuẩn bị đội ngũ kỹ sư có trình độ, đáp ứng nhu cầu khắt khe của ngành công nghệ mới này. Do đó, những ý kiến góp ý, phản biện từ các chuyên gia, doanh nghiệp về định hướng công nghệ và nhu cầu nhân lực trong thực tế là hết sức quan trọng.

Trong báo cáo về định hướng đầu tư, Phó Trưởng phòng Vận tải và an toàn giao thông (Sở Xây dựng) Hồ Công Trí đã phác thảo tầm nhìn của Đà Nẵng trở thành “vùng động lực quốc gia” với quy mô diện tích và dân số mở rộng. Dự án đường kết nối tốc độ cao Đà Nẵng - Chu Lai và hệ thống Metro Đà Nẵng - Hội An được xem là những trục động lực then chốt, đòi hỏi một lực lượng nhân sự vận hành và bảo trì chuyên nghiệp trong tương lai gần.

Bổ sung một góc nhìn quan trọng từ phía thị trường lao động, ông Vũ Quang Hoàng - Phó Giám đốc Xí nghiệp đầu máy Sài Gòn đã có những chia sẻ về nhu cầu năng lực kỹ sư. Theo ông Hoàng, sự chuẩn bị về nhân lực cần phải sát với thực tế sản xuất và vận hành. Doanh nghiệp cần những kỹ sư không chỉ nắm vững lý thuyết mà còn có khả năng tiếp cận nhanh với công nghệ gia công tiên tiến, các loại vật liệu nhẹ và hệ thống điều khiển thông minh. Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của tính liên ngành: một kỹ sư đường sắt hiện đại cần có sự giao thoa kiến thức giữa cơ khí, điện - điện tử và công nghệ thông tin.

Trong khi đó, từ góc độ doanh nghiệp, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP THACO INDUSTRIES Phạm Trường Tùng và Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư hạ tầng giao thông Đèo Cả Lê Châu Thắng đều khẳng định nhu cầu nhân sự liên quan đến lĩnh vực phương tiện đường sắt là rất lớn. Ông Thắng cho biết doanh nghiệp hiện phải chủ động tự đào tạo để phục vụ thi công, và trong 5 - 10 năm tới sẽ cần nhân lực cho quản lý, vận hành, bảo trì, do đó rất cần một lộ trình đào tạo dài hạn từ các trường đại học.

Hành khách đến Ga Đà Nẵng. Ảnh: THÀNH LÂN

Gắn kết nhà trường và doanh nghiệp

Trước nhu cầu lớn về nhân lực, dự kiến cần hàng chục nghìn kỹ sư cho tuyến đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam, PGS-TS. Phan Thành Long (Khoa Cơ khí giao thông, Trường Đại học Bách khoa) đã trình bày đề án mở chuyên ngành “Kỹ thuật phương tiện đường sắt tốc độ cao” với chương trình đào tạo đề xuất tập trung vào 3 khối nội dung chính liên quan đến thiết kế phương tiện đường sắt tốc độ cao, công nghệ chế tạo và bảo trì hiện đại, vận hành và khai thác hệ thống đường sắt. Hội thảo không chỉ là nơi cập nhật chính sách, công nghệ mới nhất mà còn là “diễn đàn mở” để thảo luận mô hình hợp tác đào tạo giữa nhà trường và doanh nghiệp.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, đại diện các đơn vị tuyển dụng bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ nhưng cũng không quên đặt ra các yêu cầu về kỹ năng thực tiễn, ngoại ngữ và khả năng thích ứng với công nghệ quốc tế. Các chuyên gia cũng lưu ý nhà trường cần đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại và có chính sách cử giảng viên đi đào tạo chuyên sâu tại nước ngoài để bắt kịp xu thế.

Bên cạnh đó, PGS-TS. Phạm Xuân Mai (Kim Long Motor) đã chia sẻ những bài học kinh nghiệm từ các quốc gia đi đầu như Nhật Bản, Pháp, Trung Quốc. Ông lưu ý rằng để làm chủ công nghệ phương tiện đường sắt tốc độ cao, Việt Nam cần một lộ trình bài bản từ tiếp nhận chuyển giao đến tự chủ sản xuất. Việc đào tạo không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà phải tập trung sâu vào các hệ thống phức tạp như đầu máy EMU, hệ thống Bogie và kỹ thuật thông tin tín hiệu.

Các chuyên gia cũng đóng góp nhiều ý kiến thiết thực về năng lực kỹ sư và định hướng chương trình đào tạo cũng như tính cấp thiết của việc xây dựng chương trình đào tạo bài bản, sát thực tiễn. Đây là nền tảng quan trọng để góp phần cung cấp nhân lực chất lượng cho ngành đường sắt Việt Nam trong thời gian tới.

Tại hội thảo cũng được GS-TSKH. Bùi Văn Ga - nguyên Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, nguyên Giám đốc Đại học Đà Nẵng chia sẻ bài toán năng lượng cho giao thông đường dài, về lộ trình giảm phát thải khí nhà kính (Net Zero) vào năm 2050. Theo ông Ga, trong khi vận tải đường bộ đang chiếm tỷ lệ phát thải CO2 lớn nhất, thì việc chuyển đổi sang đường sắt tốc độ cao chạy điện và sử dụng các loại nhiên liệu sạch như Hydrogen hoặc nhiên liệu sinh học cho các phân khúc bổ trợ là giải pháp tất yếu để phát triển bền vững.

THÀNH LÂN