Định vị Việt Nam

Khi thế giới bước vào giai đoạn biến động sâu rộng, từ địa chính trị, cấu trúc kinh tế, chuỗi cung ứng đến chuẩn mực phát triển xanh và bền vững, Việt Nam đứng trước một cơ hội hiếm có để khẳng định hình ảnh quốc gia: một đất nước tự cường, đổi mới, phồn vinh và hướng tới hạnh phúc của mỗi người dân.

Thời điểm bản lề

Thế giới năm 2025 không còn giống cách đây chỉ vài năm. Kinh tế toàn cầu được dự báo tăng trưởng quanh 2,5-2,7%, mức thấp kéo dài từ sau đại dịch. Mỹ, EU đẩy mạnh chính sách công nghiệp và tiêu chuẩn xanh. Trung Quốc điều chỉnh mô hình tăng trưởng theo hướng tiêu dùng và công nghệ cao. Gần 3.000 biện pháp hạn chế thương mại được áp dụng chỉ trong hai năm qua. Chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc mạnh mẽ; các tập đoàn đa quốc gia tăng tốc chiến lược chuyển hướng khỏi Trung Quốc.

Trong cuộc chuyển động địa kinh tế ấy, các quốc gia không chỉ cạnh tranh bằng GDP, mà bằng hình ảnh, năng lực công nghệ, chất lượng thể chế, môi trường sống và giá trị quốc gia. Đây là cuộc đua mới, quyết liệt hơn, sâu sắc hơn và mang tính định vị lâu dài.

Với Việt Nam - quốc gia 100 triệu dân, sở hữu vị trí địa chiến lược trung tâm Đông Nam Á và tạo được đà tăng trưởng cao so với toàn thế giới - đây không chỉ là thách thức. Đây còn là cơ hội chuyển mình nếu Việt Nam chọn được cách tiếp cận hợp lý, phát huy được nội lực và tận dụng các cơ hội đang đến.

Nền tảng hiện có

Trong 4 thập niên đổi mới, Việt Nam thuộc nhóm nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới. GDP bình quân đầu người tăng hơn 6,6 lần từ năm 1985. Quy mô kinh tế hiện đạt 485 tỷ USD (IMF), đứng thứ 34 toàn cầu. Kim ngạch xuất khẩu vượt qua mức 450 tỷ USD, xếp thứ 23 thế giới. FDI giải ngân năm 2025 có thể đạt mức kỷ lục 25 tỷ USD, phản ánh sức hút mạnh mẽ của nền kinh tế.

Hình ảnh mà Việt Nam cần xây dựng không chỉ là “công xưởng” mà phải vươn lên thành trung tâm R&D, thiết kế, sáng tạo trong chuỗi công nghệ. Ảnh: Nguyễn Thảo

Các ngành công nghiệp công nghệ cao có tiềm năng trở thành động lực tăng trưởng mới. Việt Nam đã là cứ điểm chiến lược của Samsung, LG, Intel, Apple Supply Chain, Amkor… Lực lượng lao động trẻ, đông đảo và nhanh chóng tiếp cận công nghệ mới tạo nên lợi thế cạnh tranh đáng kể.

Kinh tế số tiếp tục bứt phá mạnh mẽ. Theo Google & Temasek, kinh tế số Việt Nam đạt 30 tỷ USD năm 2023 và có thể lên 55 tỷ USD năm 2025, nằm trong nhóm tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á.

Một Việt Nam năng động, hội nhập, sáng tạo đang định hình rõ nét.

Phát huy điểm tựa

Văn kiện chuẩn bị cho Đại hội Đảng lần thứ XIV đề ra mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số, GDP bình quân đầu người 8.500 USD vào năm 2030, qua đó vươn lên nhóm nước thu nhập trung bình cao.

Mục tiêu này phản ánh khát vọng vươn tầm quốc gia, và để đạt được cần phát huy những điểm tựa dưới đây.

Thứ nhất, dòng dịch chuyển FDI mạnh nhất trong 3 thập kỷ. UNCTAD ghi nhận hơn 50% tập đoàn đa quốc gia lớn đang dịch chuyển một phần sản xuất ra khỏi Trung Quốc. Việt Nam nằm trong nhóm 3 điểm đến hấp dẫn nhất, cùng Ấn Độ và Mexico. Nếu Việt Nam thu hút 35–40 tỷ USD FDI/năm trong giai đoạn 2026 - 2030, khu vực chế biến - chế tạo hoàn toàn có thể đạt tăng trưởng 12 - 14%/năm.

Thứ hai, đẩy nhanh chuyển đổi số vượt trội. Tỷ lệ người dân dùng Internet đã đạt 78%, thương mại điện tử tăng 25 - 30%/năm. Việt Nam có cơ hội trở thành trung tâm kinh tế số của ASEAN khi có chiến lược và bước đi hợp lý.

Thứ ba, hạ tầng quốc gia tạo xung lực mới. Hơn 2,87 triệu tỷ đồng đầu tư công cho giai đoạn 2021 – 2025 (con số lớn nhất từ trước tới nay) đang từng bước hình thành mạng lưới kết nối mới: cao tốc Bắc - Nam, sân bay Long Thành, các tuyến vành đai Hà Nội - TP. Hồ Chí Minh, và hạ tầng số quốc gia. Đây là những nền tảng để Việt Nam có thể đạt được mức tăng trưởng cao nếu đổi mới mô hình phát triển.

Những thách thức đòi hỏi tư duy định vị lại

Bối cảnh mới và những thách thức đòi hỏi tư duy định vị lại và có bước đi hợp lý. Dưới đây là những vấn đề đáng lưu ý.

Thứ nhất, cạnh tranh thu hút FDI ngày càng khốc liệt. Ấn Độ, Indonesia, Malaysia đang đưa ra ưu đãi thuế và hạ tầng vượt trội để hút ngành bán dẫn, điện tử. Việt Nam không thể chỉ dựa vào chi phí lao động thấp.

Thứ hai, tiêu chuẩn xanh trở thành “hộ chiếu” thương mại. EU triển khai CBAM; Mỹ, Nhật, Hàn Quốc thiết lập lộ trình carbon. Ngành thép, xi măng, dệt may, hóa chất của Việt Nam đối mặt sức ép lớn nếu không chuyển đổi xanh.

Thứ ba, năng suất lao động vẫn là điểm nghẽn. Năng suất lao động Việt Nam đang thấp hơn rất nhiều các đối thủ cạnh tranh. Nếu không tăng năng suất, tăng trưởng cao sẽ không bền vững.

Thứ tư, rủi ro môi trường và đô thị hóa. Theo một phân tích của ADB, biến đổi khí hậu có thể gây thiệt hại 12–14% GDP vào 2050. Chất lượng không khí tại các đô thị lớn đang là vấn đề chiến lược liên quan trực tiếp đến hình ảnh quốc gia.

Hình ảnh trong thập kỷ mới

Để định vị Việt Nam trên bản đồ thế giới, cần xây dựng một hình ảnh quốc gia nhất quán, hiện đại và phù hợp với thời đại. Dưới đây là hình ảnh mà Việt Nam cần xây dựng.

Là quốc gia tự cường và ổn định. Ổn định chính trị, năng lực ứng phó khủng hoảng, khả năng duy trì tăng trưởng dài hạn là nền tảng cho thương hiệu quốc gia.

Là trung tâm sản xuất công nghệ cao ở châu Á. Không chỉ là “công xưởng”, Việt Nam phải vươn lên thành trung tâm R&D, thiết kế, sáng tạo trong chuỗi công nghệ.

Là quốc gia số hóa nhanh và sáng tạo. Tận dụng dân số trẻ, hệ sinh thái khởi nghiệp năng động để hình thành một nền kinh tế số rộng lớn.

Là quốc gia xanh và đáng sống. “Xanh hóa” sản xuất, nâng chất lượng đô thị, bảo vệ môi trường - đó là nền tảng để thu hút nhân tài, nhà đầu tư và xây dựng hình ảnh tốt đẹp.

Là quốc gia 100 triệu dân có khát vọng. Khát vọng tạo nên bản sắc. Một dân tộc dám nghĩ lớn, dám đi nhanh, dám đổi mới sẽ trở thành sức hút mạnh mẽ nhất.

Giải pháp chiến lược

Đổi mới mô hình tăng trưởng dựa vào năng suất và công nghệ. Việt Nam cần nâng TFP lên 2–2,5%/năm; xây dựng hệ sinh thái bán dẫn, AI, công nghệ sinh học; phát triển mạnh doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn.

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đào tạo bằng được 50.000 kỹ sư bán dẫn, AI đến 2030; Chuẩn hóa đào tạo nghề theo chuẩn OECD; và cơ chế đặc thù thu hút chuyên gia toàn cầu.

Xây dựng nền kinh tế xanh - tuần hoàn. Phát triển thị trường carbon nội địa; nâng tỷ lệ năng lượng tái tạo và hỗ trợ doanh nghiệp đạt tiêu chuẩn CBAM.

Cải cách thể chế để dẫn đầu khu vực. Rút thời gian cấp phép đầu tư xuống 6-9 tháng; chuyển đổi số toàn bộ thủ tục hành chính và minh bạch hóa đầu tư công.

Khai thác tối đa lợi thế thị trường 100 triệu dân. Phát triển dịch vụ sáng tạo, kinh tế đêm, thương mại hiện đại.

Hành trình khát vọng

Khi năm mới đến, nhìn lại chặng đường đã qua và hướng tới tương lai, có thể thấy rằng: Việt Nam đang ở điểm hội tụ của cả cơ hội và khát vọng. Một mô hình tăng trưởng mới đang được hình thành; một “hệ giá trị Việt Nam” - tự cường, phồn vinh, hạnh phúc - đang dần trở thành kim chỉ nam phát triển.

Định vị Việt Nam không chỉ là câu chuyện chiến lược mà còn là câu chuyện của niềm tin dựa trên thực tế và những bài học từ hành trình đi đến tương lai. Niềm tin rằng đất nước 100 triệu dân có thể vươn lên tầm cao mới, khẳng định vai trò quan trọng trong khu vực và thế giới. Niềm tin rằng mỗi người dân đều được hưởng thụ thành quả phát triển. Niềm tin rằng một Việt Nam hiện đại - xanh - thịnh vượng - hạnh phúc là mục tiêu hoàn toàn khả thi. Niềm tin này cần dựa trên việc nhìn nhận một cách thấu đáo các cơ hội cũng như các thách thức đi cùng các rủi ro tiềm ẩn.

Nhà giáo Huỳnh Thế Du