Đình làng Phước Trường - di sản nơi làng cổ

Đình làng Phước Trường. Ảnh: Hoài Nam

Nơi khởi nguồn cộng đồng cư dân

Tọa lạc tại góc giao nhau của đường Đông Kinh Nghĩa Thục và Lê Mạnh Trinh (phường Sơn Trà), đình làng Phước Trường là một trong những ngôi đình cổ hình thành khá sớm trên mảnh đất Đà Nẵng.

Sự hiện diện của ngôi đình gắn liền với quá trình khai phá vùng ven sông, ven biển cũng như sự hình thành của cộng đồng cư dân nơi đây.

Theo tư liệu, vùng đất này vốn là bãi hoang phủ đầy cát trắng, đến cuối thế kỷ 16, đầu thế kỷ 17, ông Phan Phú Vạn, hậu duệ họ Phan ở xã Thăng An đến khai khẩn và lập nên làng Phước Giang, sau đổi thành Phước Trường.

Cùng thời gian đó, các họ Nguyễn, Trương, Huỳnh, Lê… cũng đến định cư, hình thành nên cộng đồng cư dân đông đúc. Dưới triều Gia Long, làng Phước Trường đã được ghi trong địa bạ với tên gọi “Phúc Trường xã”, thuộc phủ Điện Bàn.

Đến năm 1858, tên làng vẫn xuất hiện trên bản đồ “Positions de Tourane” ở ký hiệu số 75 (福長社 - Phước Trường xã), đã khẳng định đây là một trong những làng cổ được hình thành khá sớm trên mảnh đất Đà Nẵng.

Dưới bóng đa trong sân đình. Ảnh: Hoài Nam

Kiến trúc và giá trị di sản

Ngôi đình hiện nay tọa lạc trong khuôn viên rộng hơn 1.600m2, hướng mặt ra đường Lê Mạnh Trinh. Phía trước là bức bình phong hình cuốn thư cẩn sành sứ tinh xảo với hình hổ, long mã hà đồ, hạc, rùa, biểu tượng cho sự linh thiêng và trấn giữ bình an.

Bố cục kiến trúc hình chữ đinh (丁), mái ngói âm dương, bờ nóc trang trí lưỡng long tranh châu, thể hiện nét mỹ thuật truyền thống của cư dân xứ Quảng.

Bên trong chánh điện, ở giữa là gian thờ thần Thành hoàng trang trí hình đầu rồng rất độc đáo. Hai bên có câu đối bằng chữ Hán ca ngợi công đức, uy linh của thần: “Hách trạc anh uy quang vạn cổ/ Linh thông tương hựu hiển thiên thu” (Hiển hách anh linh sáng muôn thuở/ Linh thông cứu giúp rạng ngàn thu).

Ngoài các bàn hương án và hoành phi liễn đối, nơi đây còn có bốn linh vị bằng đá thờ các vị thần Thành hoàng: Đô Thiên Thành hoàng, Thành hoàng Đại đế, Đại Càn Quốc Gia Nam Hải và Thổ địa Thành Hoàng.

Đây là những hiện vật có giá trị, phản ánh đời sống tín ngưỡng của cư dân vùng biển Đà Nẵng xưa. Trong khuôn viên đình còn có năm ngôi mộ Tiền hiền, miếu Âm linh, miếu Nhân thần, miếu Phước Hải.

Trước đây những di tích này không nằm trong đình, nhưng do quá trình quy hoạch chỉnh trang đô thị của thành phố nên được dời vào trong khuôn viên đình, làm nơi thờ cúng tâm linh chung của cộng đồng cư dân nơi đây.

Đặc biệt, cây mù u cổ thụ gần 400 năm tuổi và cây me Phước Trường hơn 200 năm là hai chứng nhân quý hiếm, lưu giữ ký ức văn hóa và lịch sử của làng.

Trong hai cuộc kháng chiến, đình Phước Trường là địa điểm hoạt động cách mạng của Khu Đông, nơi tổ chức mít tinh, nuôi giấu cán bộ và là địa chỉ gắn liền với sự kiện Cách mạng Tháng Tám 1945 tại Đà Nẵng.

Cây me trong khuôn viên đình cũ được ngành văn hóa gắn bia công nhận là di tích lịch sử “Cây me Phước Trường”, ghi dấu tinh thần yêu nước kiên trung của người dân nơi đây.

Trải theo thời gian, đình xuống cấp trầm trọng. Năm 1998, đình được tôn tạo hoàn toàn mới từ nền móng đến tường mái. Công trình hiện nay vừa mang dáng vẻ cổ kính vừa hòa nhập cảnh quan đô thị, trở thành điểm đến văn hóa tâm linh của người dân Sơn Trà.

HOÀI NAM