Đầu tư, chuẩn bị cho tương lai

Theo số liệu gần đây của Tổng cục Thống kê, Bộ Tài chính, có khoảng 73% người cao tuổi ở Việt Nam không có lương hưu và trợ cấp. Điều này cho thấy, sẽ có một người phải “gồng gánh” nuôi người thân không có khả năng tự chủ tài chính trong gia đình, nhất là người có cha mẹ đã già yếu, không còn khả năng lao động hoặc cần hỗ trợ về tài chính, chăm sóc sức khỏe. Trong khi đó, con cái của họ vẫn cần được nuôi dưỡng, học hành. Họ bị kẹp giữa hai thế hệ với những lo toan, trách nhiệm, áp lực cuộc sống.

Một người bạn của tôi ở Hà Nội là con trai duy nhất trong gia đình. Năm nay anh đã bước sang tuổi trung niên, bố mẹ đã già, không có lương hưu hay trợ cấp. Hai con anh thì vẫn còn nhỏ. Hằng tháng, ngoài chi phí trợ cấp nuôi dưỡng bố mẹ, anh vẫn phải lo cho gia đình riêng, nuôi con ăn học. Anh chia sẻ: “Nhiều khi tôi cảm thấy rất mệt mỏi bởi áp lực quá lớn. Một mình phải gánh cả hai thế hệ, còn phải lo cho tương lai, cho công việc của bản thân, làm ngày, làm đêm vẫn thiếu trước hụt sau...”.

Còn mẹ một người bạn của tôi cũng cho hay, bản thân thấy bất lực vì phải sống dựa dẫm vào con cái. Trước đây khi còn sức lực, nhưng không có sự vun vén, chuẩn bị trước về tài chính nên giờ phải sống phụ thuộc hết vào con.

Theo ông Mai Xuân Phương, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông và Giáo dục, Tổng cục Dân số, Bộ Y tế, gánh nặng không chỉ ở tài chính, một số người vì áp lực lo cho gia đình mà thường xuyên rơi vào trạng thái căng thẳng, stress, nguy cơ xuất hiện các vấn đề về sức khỏe tâm thần như lo âu, kiệt sức, thậm chí trầm cảm… Bên cạnh đó, nước ta hiện đang có xu hướng mức sinh giảm và độ tuổi kết hôn tăng lên, từ đó khiến khoảng thời gian mà một người phải gồng gánh lo cho nhiều người kéo dài hơn. Nếu tình hình này cộng với tốc độ già hóa dân số diễn ra rất nhanh như hiện nay sẽ trở thành áp lực lớn lên hệ thống an sinh xã hội.

Việc một người phải lo toan cho nhiều người sẽ kéo theo nhiều hệ lụy. Khi dành nhiều thời gian và nguồn lực cho cha mẹ, con cái, người lao động khó có thể tập trung cho cuộc sống bản thân, công việc. Điều này có thể trở thành tác nhân gián tiếp làm giảm năng suất lao động, hạn chế thời gian dành cho việc học hỏi, phát triển nghề nghiệp, từ đó ảnh hưởng đến cơ hội thăng tiến. Những khoản tiền đáng lý dành cho tiết kiệm, đầu tư hay chuẩn bị cho thời kỳ nghỉ hưu có thể phải sử dụng cho các nhu cầu trước mắt của gia đình. Điều này tạo ra một nghịch lý, người đang chăm lo cho tương lai của cha mẹ và con cái lại không đủ khả năng chuẩn bị cho tương lai của chính mình.

Từ thực trạng nêu trên, mới đây, trong dự thảo Thông tư hướng dẫn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, Bộ Y tế lần đầu đề xuất tổ chức hướng dẫn, cung cấp kiến thức và kỹ năng chuẩn bị cho tuổi già đối với người từ 40 tuổi trở lên. Điểm mới trong Thông tư này không chỉ mở rộng nội dung chăm sóc người cao tuổi mà còn thay đổi về quan điểm: chuẩn bị cho tuổi già không phải khi đã già, mà cần bắt đầu từ tuổi trung niên, thậm chí sớm hơn, để mỗi người có thể sống khỏe, độc lập trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh. Nội dung bao gồm xây dựng lối sống lành mạnh, khám sức khỏe định kỳ, chuẩn bị tài chính, việc làm phù hợp, cũng như kỹ năng chăm sóc người cao tuổi tại gia đình.

Bộ Y tế đang xây dựng tài liệu và kế hoạch tổ chức tập huấn cho đội ngũ cán bộ y tế phổ biến kiến thức đến cộng đồng, dự tính triển khai vào đầu năm 2027. Các địa phương sẽ khảo sát nhu cầu thực tế từng vùng, biên soạn tài liệu phù hợp địa điểm và lồng ghép các hoạt động tư vấn vào câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi, sinh hoạt cộng đồng và các hoạt động văn hóa cơ sở.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và Các vấn đề xã hội (Đại học Kinh tế Quốc dân), một lối sống lành mạnh từ khi còn trẻ sẽ giúp giảm nguy cơ bệnh tật khi lớn tuổi. Chúng ta cần tham gia đầy đủ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và tích lũy tài chính thì sẽ tạo được nguồn thu nhập ổn định sau khi hết tuổi lao động, tránh phụ thuộc quá nhiều vào con cái. Các cơ quan chức năng cần đẩy mạnh truyền thông để thay đổi nhận thức, lan tỏa thông điệp chủ động chuẩn bị cho tuổi già ngay từ khi còn trẻ. Cần nghiên cứu các chính sách như bảo hiểm chăm sóc dài hạn, phát triển mô hình chăm sóc người cao tuổi và tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục tham gia lao động khi còn khả năng...

Các chuyên gia nhận định, đề xuất của Bộ Y tế là hoàn toàn phù hợp với tình hình hiện tại của nước ta. Lực lượng lao động trẻ cần được tạo điều kiện để phát huy khả năng sáng tạo, làm việc. Sự đầu tư, chuẩn bị cho tương lai là điều cần thiết để đáp ứng thực trạng già hóa dân số đang diễn biến rất nhanh.