Chuỗi giá trị cho vải thiều

Nhiều năm qua, vải thiều đã đi một chặng đường dài. Từ chỗ phụ thuộc vào một vài thị trường đến mở rộng xuất khẩu, phát triển thị trường nội địa, vào siêu thị, lên sàn thương mại điện tử. Quả vải đi xa hơn, bán được giá hơn. Nhưng sự phấp phỏng mỗi vụ thu hoạch vẫn còn đó.

Năm nay, yêu cầu đổi mới cách làm để nâng giá trị đã rõ hơn. Từ vùng trồng đến thị trường, các tiêu chuẩn được siết chặt: Sản xuất theo VietGAP, GlobalGAP; quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói; tiến tới số hóa, nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc. Khi chất lượng có sự kiểm soát chặt từ gốc,“tấm hộ chiếu” của quả vải mới được củng cố để đi xa.

Một bước đi đáng chú ý là tổ chức lại sản xuất theo hướng có chọn lọc. Kế hoạch công nhận khoảng 110 “vườn vải đẹp” không chỉ để tôn vinh mà để tạo ra những địa chỉ tin cậy. Doanh nghiệp, đối tác có thể tìm đến, đặt hàng, ký kết ngay từ vườn.

Hướng đi gắn vải thiều với du lịch rõ nét hơn. Từ những vườn đạt tiêu chí, hình thành các điểm trải nghiệm trong mùa vải. Người đến mua quả, tham quan, hái vải, thưởng thức tại chỗ, hiểu câu chuyện vùng đất. Giá trị vì thế được nâng lên từ chính trải nghiệm.

Ở khâu thị trường, cách làm cũng thay đổi. Vừa mở rộng, vừa tổ chức lại theo chuỗi. Từ chợ đầu mối, siêu thị, cửa hàng tiện ích đến thương mại điện tử, livestream, KOL, KOC… được đặt trong một chiến lược thống nhất. Việc tiếp cận các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Bắc Mỹ cho thấy mục tiêu đã vượt ra ngoài tiêu thụ, hướng tới định vị thương hiệu.

Một chuyển động đáng chú ý khác là logistics sau thu hoạch. Chiếu xạ, vận chuyển tối ưu, giảm hao hụt… lần đầu được đặt đúng vị trí. Khi khâu này được làm tốt, áp lực tiêu thụ sẽ giảm đi rõ rệt.

Tại hội nghị đánh giá sản xuất, tiêu thụ vải thiều, đồng chí Phạm Văn Thịnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu, đa dạng hóa phương thức tiêu thụ. Đáng chú ý là việc nâng cao vai trò của người dân cùng tham gia cộng đồng trách nhiệm, cùng giám sát quy trình sản xuất an toàn.

Đó là yêu cầu kỹ thuật, cũng là cách làm mới. Bởi thương hiệu nông sản bắt đầu từ người trồng. Khi mỗi hộ ý thức rằng một sai sót nhỏ có thể ảnh hưởng đến uy tín chung, việc tuân thủ quy trình sẽ trở thành nhu cầu tự thân. Tự giám sát, tự bảo vệ thương hiệu.

Nhìn rộng hơn, vải thiều đang đứng trước một bài toán lớn hơn sản xuất hay tiêu thụ. Đó là xây dựng một chuỗi giá trị hoàn chỉnh, từ vùng trồng, tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, logistics, chế biến đến thương mại điện tử, truyền thông và du lịch trải nghiệm.

Trong chuỗi đó, mỗi khâu phải rõ vai, rõ trách nhiệm, có sản phẩm cụ thể. Khi sản xuất gắn với dữ liệu, tiêu thụ gắn với nền tảng số, trải nghiệm gắn với du lịch, thương hiệu gắn với chỉ dẫn địa lý, quả vải sẽ không còn là một sản phẩm rời rạc theo mùa.

Làm tốt từng vụ vải. Vụ sau tốt hơn vụ trước. Nhưng chỉ khi hình thành được một chuỗi giá trị bền vững, vải thiều mới thoát khỏi vòng lặp “được mùa, mất giá”.