Câu chuyện về những 'sứ giả' văn hóa dân tộc thiểu số

Phạm Nguyên Anh (phải) và bạn tìm hiểu về nghề dệt thổ cẩm của người S’tiêng tại Khu Bảo tồn văn hóa dân tộc S’tiêng sóc Bom Bo. Ảnh: NVCC

Việc tham gia Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng và Cuộc thi Khoa học kỹ thuật dành cho học sinh trung học đã bước đầu định hình hướng đi lâu dài để 2 cô học trò nhỏ tiếp tục hành trình lan tỏa nét đẹp văn hóa truyền thống của cộng đồng các DTTS.

Ứng dụng nền tảng số để quảng bá thổ cẩm S’tiêng

Ứng dụng nền tảng số trong việc bảo tồn và lan tỏa giá trị nghề dệt thổ cẩm S'tiêng tại Đồng Nai trước nguy cơ bị mai một là một trong những dự án đoạt giải tư, Cuộc thi Khoa học kỹ thuật cấp tỉnh năm học 2025-2026. Chủ nhân của dự án này là Phạm Nguyên Anh (lớp 8/7) và Nguyễn Ngọc Gia Hân (lớp 9/8), Trường THCS Lê Quý Đôn (phường Long Khánh). Quá trình thực hiện dự án, các em đã tìm cách liên hệ với một số nghệ nhân dệt thổ cẩm người S’tiêng ở các địa phương phía Bắc tỉnh Đồng Nai và đến tận làng nghề để tìm hiểu, trải nghiệm.

Nguyên Anh chia sẻ: “Hiện nay, nghề dệt thổ cẩm đang gặp nhiều khó khăn và có nguy cơ mai một dù vẫn mang giá trị văn hóa rất lớn. Số lượng nghệ nhân ngày càng giảm, ít người trẻ theo nghề do thu nhập thấp, khó cạnh tranh với sản phẩm công nghiệp, thị trường tiêu thụ hạn chế, ít kênh quảng bá, tri thức truyền thống chưa được số hóa, sự quan tâm của giới trẻ còn hạn chế…”.

Trước thực trạng đó, Nguyên Anh và Gia Hân đã xây dựng các kênh nền tảng số để góp phần bảo tồn và lan tỏa nghề dệt thổ cẩm của đồng bào S’tiêng tại Đồng Nai. Nhóm xây dựng website mang tên “Về miền di sản thổ cẩm S’tiêng” để giới thiệu nghề dệt thổ cẩm S’tiêng, qua đó giáo dục học sinh về bảo tồn và lan tỏa văn hóa thổ cẩm S’tiêng. Website bao gồm 7 mục: Giới thiệu di sản, Sáng tạo - ứng dụng công nghệ số, Các sản phẩm thổ cẩm, Giao lưu nghệ nhân và làng nghề, Du lịch trải nghiệm và bản đồ số, Kết nối di sản (tạo kênh Youtube, Fanpage nhằm chia sẻ, kết nối các thế hệ trong việc bảo tồn, lan tỏa nghề dệt), Trang tài nguyên (gồm các bài viết, phóng sự, phim ảnh mà nhóm sưu tầm được, một số link tham khảo từ các trang chính thống).

Nhóm còn xây dựng Chatbot AI phản hồi về nghề dệt thổ cẩm S’tiêng Đồng Nai, thực hiện mô hình trưng bày thổ cẩm - lan tỏa di sản văn hóa dân tộc.

Dự án nhỏ, khát vọng lớn

Không phải ngẫu nhiên mà cô học trò lớp 8 Phạm Nguyên Anh lại chọn nghiên cứu về nghề dệt thổ cẩm S’tiêng để tham gia sân chơi khoa học dành cho học sinh trung học. Tình yêu dành cho văn hóa của các DTTS được hun đúc từ các tiết học giáo dục địa phương và từ chính người chị gái của mình. Nguyên Anh bày tỏ: “Em có cơ hội tiếp xúc với văn hóa các DTTS qua môn Giáo dục địa phương và qua các đề tài chị gái em đã nghiên cứu trước đó. Em nhận thấy bản thân mình và giới trẻ hiện nay có trách nhiệm cũng như lợi thế trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc. Việc sử dụng mạng internet giúp chúng em dễ dàng tiếp cận các bạn trẻ, từ đó lan tỏa các giá trị văn hóa đặc sắc của các DTTS một cách hiệu quả”.

Người chị gái mà Nguyên Anh nhắc đến là Phạm Nguyên An Nhiên, lớp 10C5, Trường THPT Long Khánh (phường Long Khánh). An Nhiên cũng tham gia Cuộc thi Khoa học kỹ thuật từ năm học lớp 8 và đã đoạt giải nhì cấp tỉnh với Dự án Nghiên cứu các giải pháp nâng cao nhận thức của học sinh Trường THCS Lê Quý Đôn trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của người Chơro trên địa bàn thành phố Long Khánh. Cũng trong năm 2024, An Nhiên “ẵm” giải khuyến khích Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng thành phố Long Khánh với đề tài Mô hình không gian văn hóa dân tộc Chơro từ vật liệu tái chế.

Năm học này, An Nhiên tiếp tục thực hiện Dự án Học sinh Trường THPT Long Khánh với giải pháp bảo tồn và phát triển nghệ thuật đàn đá của đồng bào dân tộc ở Đồng Nai trong thời đại công nghệ số.

An Nhiên cho biết: “Có cơ hội tìm hiểu về các DTTS trên địa bàn tỉnh Đồng Nai, em càng trân trọng sự phong phú của bản sắc văn hóa các dân tộc. Em mong muốn phát huy vai trò của giới trẻ trong thời đại 4.0, góp phần lan tỏa ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa và trở thành cầu nối để ngày càng có nhiều bạn trẻ chung tay thực hiện”.

An Nhiên khẳng định, những năm tiếp theo, em vẫn sẽ tiếp tục theo đuổi việc quảng bá, bảo tồn và phát huy nét đặc sắc của văn hóa các DTTS. Em sẽ tận dụng tối đa công nghệ và mạng xã hội để việc lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống được rộng rãi và hiệu quả hơn.

DTTS với những nét văn hóa đặc sắc riêng biệt. Em mong muốn được tiếp tục nghiên cứu thêm về nhiều dân tộc nữa và trở thành một đại sứ văn hóa dân tộc trong thời đại 4.0, tận dụng những thế mạnh của mạng xã hội và công nghệ số để lan truyền tình yêu văn hóa dân tộc.

Với những đề tài nghiên cứu xuất phát từ đam mê tìm hiểu văn hóa, 2 chị em An Nhiên - Nguyên Anh đã từng bước khẳng định vai trò của thế hệ trẻ trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các DTTS. Những dự án khoa học của các em không chỉ dừng lại ở sân chơi học đường mà còn là minh chứng sinh động cho sự tiếp nối của những người trẻ có tri thức, sáng tạo và khát vọng cống hiến trong hành trình phát huy các giá trị văn hóa dân tộc.

Hải Yến