Các khách hàng châu Á điêu đứng vì nguồn cung LNG thắt chặt
QatarEnergy xác nhận đã ngừng sản xuất LNG và các sản phẩm liên quan, đồng thời kích hoạt điều khoản bất khả kháng để tránh các nghĩa vụ bồi thường hợp đồng đối với khách hàng.
Tập đoàn năng lượng quốc gia QatarEnergy của Qatar tạm ngừng sản xuất khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG). (Nguồn: Morocco World News)
Xung đột leo thang tại Trung Đông đang đặt các khách hàng mua khí đốt ở châu Á vào tình thế đặc biệt khó khăn, sau khi tập đoàn năng lượng quốc gia QatarEnergy của Qatar tạm ngừng sản xuất khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) và tuyên bố tình trạng bất khả kháng do các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran.
QatarEnergy xác nhận đã ngừng sản xuất LNG và các sản phẩm liên quan, đồng thời kích hoạt điều khoản bất khả kháng để tránh các nghĩa vụ bồi thường hợp đồng đối với khách hàng.
Quyết định này được đưa ra sau khi hai cơ sở chủ chốt của hãng tại Ras Laffan và Mesaieed bị tấn công.
Qatar hiện chiếm khoảng 20% nguồn cung LNG toàn cầu và là một trong những nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới.
Quốc gia vùng Vịnh này cùng Iran chia sẻ mỏ khí đốt North Field/South Pars lớn nhất thế giới, với trữ lượng hơn 51.000 tỷ m3 khí đốt và 50 tỷ thùng khí ngưng tụ. Trong đó, phần North Field của Qatar ước nắm giữ khoảng 10% trữ lượng khí đốt được kiểm chứng của thế giới. Còn phần mỏ phía Iran khai thác được gọi là South Pars.
Áp lực tức thời lên châu Á
Châu Á là khu vực chịu tác động trực tiếp và mạnh nhất. Theo dữ liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), các khách hàng mua LNG lớn nhất của Qatar bao gồm Ấn Độ, Trung Quốc và Hàn Quốc.
Riêng Ấn Độ đã nhập khoảng 11,3 triệu tấn LNG từ Qatar trong năm 2024. Tại Ấn Độ, các hợp đồng dài hạn giữa Petronet LNG và Qatar được coi là trụ cột bảo đảm an ninh năng lượng của quốc gia Nam Á này.
Nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, New Delhi có thể buộc phải tìm kiếm nguồn thay thế trên thị trường giao ngay - nơi giá thường biến động mạnh và cao hơn so với hợp đồng dài hạn. Điều này sẽ tạo áp lực lên chi phí nhập khẩu, thâm hụt thương mại và giá điện trong nước.
Trung Quốc, với nhu cầu khí đốt tăng trở lại sau giai đoạn trì trệ vì kinh tế suy yếu, cũng đứng trước bài toán khó. Các tập đoàn như Sinopec đã ký thỏa thuận dài hạn với Qatar trong chiến lược đa dạng hóa nguồn cung. Tình trạng gián đoạn có thể khiến Mỹ tăng cường mua LNG từ Mỹ, Australia, hoặc thậm chí cân nhắc lại các lô hàng từ Nga, bất chấp rủi ro vì các biện pháp trừng phạt.
Hàn Quốc và Nhật Bản - hai nền kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào LNG để sản xuất điện - cũng phải đối mặt nguy cơ tăng chi phí năng lượng, đặc biệt khi lượng tồn kho mùa đông không còn dồi dào như giai đoạn hậu đại dịch COVID-19.
Giá khí đốt tăng sốc và hiệu ứng dây chuyền
Ngay sau thông tin Qatar ngừng sản xuất, giá khí đốt tại châu Âu đã tăng hơn 50% - mức tăng mạnh nhất kể từ khi cuộc xung đột Nga-Ukraine bùng phát vào năm 2022. Tại châu Á, giá LNG giao ngay cũng bật tăng do lo ngại nguồn cung thắt chặt.
Giới phân tích nhận định nếu tình trạng gián đoạn chỉ kéo dài vài ngày, thị trường có thể hấp thụ được nhờ lượng tồn kho và nguồn cung linh hoạt từ Mỹ.
Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài hàng tuần hoặc hàng tháng, các khách hàng châu Á sẽ phải cạnh tranh gay gắt với châu Âu - nơi từng trải qua cú sốc năng lượng sau khi nguồn khí đốt Nga bị cắt giảm.
Một cơ sở dự trữ khí đốt tự nhiên. (Ảnh: THX/TTXVN)
Xuất khẩu LNG của Mỹ đã tăng mạnh thời gian qua, nhưng công suất hóa lỏng dự phòng trên toàn cầu hiện rất hạn chế. Australia cũng vận hành gần mức tối đa. Điều này đồng nghĩa với việc bất kỳ sự thiếu hụt nào từ Qatar sẽ lập tức đẩy giá toàn cầu đi lên.
Một yếu tố khác làm gia tăng rủi ro là eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược mà khoảng 1/5 nguồn cung LNG toàn cầu đi qua.
Nếu tình trạng phong tỏa eo biển Hormuz kéo dài do căng thẳng quân sự, không chỉ LNG của Qatar mà cả các lô hàng từ Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Oman cũng bị ảnh hưởng năng nề, tạo cú sốc kép cho các khách hàng châu Á.
Nguy cơ điều chỉnh chiến lược năng lượng
Cuộc khủng hoảng địa chính trị hiện nay tại Trung Đông có thể thúc đẩy các nước châu Á tái đánh giá chiến lược năng lượng của mình. Ấn Độ và Trung Quốc có thể tăng tốc đầu tư vào kho dự trữ chiến lược và đa dạng hóa nguồn cung. Nhật Bản và Hàn Quốc có thể cân nhắc kéo dài tuổi thọ các nhà máy điện hạt nhân để giảm phụ thuộc vào nguồn LNG nhập khẩu.
Một số nhà phân tích cũng lưu ý khả năng các khách hàng từng tránh mua LNG của Nga có thể cân nhắc quay lại, nếu áp lực nguồn cung trở nên nghiêm trọng và giá cả vượt ngưỡng khả năng chịu đựng.
Về phía Qatar, việc tuyên bố bất khả kháng không chỉ bảo vệ QatarEnergy khỏi rủi ro pháp lý mà còn gửi tín hiệu về mức độ nghiêm trọng của tình hình an ninh. Tuy nhiên, nền kinh tế Qatar, vốn phụ thuộc lớn vào khí đốt, cũng sẽ chịu thiệt hại nặng nề nếu hoạt động sản xuất đình trệ kéo dài.
Trong bối cảnh xung đột Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, các khách hàng LNG tại châu Á đang đứng trước một giai đoạn bất định mới, nơi an ninh năng lượng và địa chính trị ngày càng gắn chặt với nhau, và mọi biến động tại vùng Vịnh đều có thể nhanh chóng lan rộng tới các thị trường toàn cầu./.
