Bước chân nơi Chiềng Khạt

Một góc thôn Chiềng Khạt, xã Đồng Lương.

Theo các tài liệu lịch sử, văn hóa địa phương và lời kể của các bậc cao niên trong làng, từ giữa thế kỷ XIV, một nhóm cư dân người Mường từ vùng Mường Bi - Vang (Hòa Bình) đã vượt núi, tìm đến vùng đất Chiềng Khạt, xã Đồng Lương khai hoang lập bản. Thuở ấy, nơi đây chỉ là một khu đất nhỏ nằm dưới chân đồi. Người xưa gọi nơi ấy là Chẹ Khạt - trong đó “Chẹ” nghĩa là làng nhỏ, còn “Khạt” được hình thành từ âm thanh quen thuộc của núi rừng. Những mái nhà đầu tiên mọc lên giữa đại ngàn.

Cuối thế kỷ XIV, dân cư đông dần, quần tụ thành xóm nhỏ. Người dân bầu ông Cai Chút, tên thật là Lê Văn Chút, làm người đứng đầu bản. Với uy tín của mình, ông tập hợp các làng lân cận, hình thành nên Mường Khạt. Từ đó, Chẹ Khạt đổi tên thành Chiềng Khạt. Lịch sử của vùng đất này không hoàn toàn bằng phẳng. Do dịch bệnh và biến động xã hội, cư dân Chiềng Khạt đã nhiều lần di chuyển từ Mu Chàng sang Trưa Trài, rồi Pưa Pải trước khi định cư ổn định ở vị trí hiện nay. Những cuộc thiên di ấy để lại trong ký ức cộng đồng tinh thần đoàn kết, ý chí vượt khó và khát vọng bám đất, bám bản.

Chiềng Khạt hôm nay đã mang một diện mạo khác. Dọc Quốc lộ 15A, những ngôi nhà kiên cố nối tiếp nhau. Trên các triền đồi, màu xanh của gần 700ha luồng, keo, mía. Những thửa ruộng bậc thang trồng lúa đem lại sự ấm no cho bà con.

Cán bộ thôn Chiềng Khạt cho biết, thực hiện chủ trương sáp nhập thôn, Chiềng Khạt cùng các thôn Thung, Cui được hợp nhất thành thôn mới mang tên Chiềng Khạt.

Bà Lê Thị Thời, Bí thư Chi bộ thôn Chiềng Khạt, cho biết: Thôn hiện có 252 hộ với 1.154 nhân khẩu, trong đó đồng bào dân tộc Mường chiếm khoảng 98%, chủ yếu là dòng họ Lê và Phạm. Người dân chủ yếu sống bằng sản xuất nông, lâm nghiệp; luồng, keo, mía, lúa nước và chăn nuôi là những nguồn thu nhập chính. Bà Lê Thị Thời chia sẻ: “Những năm gần đây, đời sống người dân thay đổi rất nhiều. Nhiều hộ đã đầu tư phát triển kinh tế rừng, chăn nuôi, kinh doanh dịch vụ. Trong thôn có gia đình ông Lê Viết Kỳ phát triển mô hình chăn nuôi lợn, kinh doanh hàng tạp hóa kết hợp trồng hơn 8ha keo; gia đình ông Lê Văn Hương gây dựng kinh tế từ cây mía, cây keo, buôn bán luồng và phát triển hơn 20ha luồng; gia đình ông Lê Anh Đức duy trì chăn nuôi, kinh doanh tạp hóa, đầu tư trồng rừng keo, luồng; gia đình bà Nguyễn Thị Hương mở rộng hoạt động kinh doanh vận tải với máy xúc, ô tô phục vụ sản xuất và đời sống của người dân địa phương. Những mô hình kinh tế ấy không chỉ mang lại thu nhập ổn định cho mỗi gia đình mà còn góp phần tạo nên diện mạo khởi sắc của Chiềng Khạt hôm nay. Nhiều thanh niên địa phương đi làm việc tại các công ty trong và ngoài tỉnh, xuất khẩu lao động. Hiện nay, trong thôn chỉ còn 1 hộ nghèo thuộc diện neo đơn không có khả năng lao động và 12 hộ cận nghèo”.

Về Chiềng Khạt, nơi đây còn lưu giữ một phần ký ức lịch sử của vùng Mường xứ Thanh. Trong khuôn viên đền thờ Đô đốc Đài lương Quận công Lê Phúc Hoạch, ông Lê Văn Ý, Chi hội trưởng Hội Người cao tuổi thôn, cũng là người được bà con tín nhiệm trông coi đền thờ, tỉ mỉ chăm sóc từng gốc cây, dọn dẹp ngôi đền nhỏ. Ông Lê Văn Ý kể rằng Lê Phúc Hoạch là vị tướng người Mường có công tham gia cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, phò tá Bình Định vương Lê Lợi đánh thắng quân Minh xâm lược. Trong tâm thức người dân Chiềng Khạt, ông còn là vị Thành hoàng làng, người có công khai khẩn, dựng nên vùng đất này. Hằng năm, vào dịp mùng 7 tháng Giêng, Chiềng Khạt lại rộn ràng bước vào lễ hội truyền thống. Tiếng trống, chiêng ngân vang khắp bản làng. Những đoàn rước nước, rước đất, đội múa cây bông, đội nhảy sạp nối nhau trong niềm vui ngày hội. Giữa nhịp sống hiện đại, người dân nơi đây vẫn nỗ lực gìn giữ những giá trị văn hóa của cha ông. Từ Câu lạc bộ dân gian Chiềng Khạt, các đội văn nghệ, đội cồng chiêng,... những làn điệu xường Mường, những câu hát ru được truyền dạy từ thế hệ này sang thế hệ khác là cách bảo tồn và gìn giữ hồn cốt bản làng.

Quốc lộ 15A qua địa bàn thôn Chiềng Khạt, xã Đồng Lương.

Ngày 1/7/2026, Chiềng Khạt bước sang một dấu mốc mới khi được hợp nhất với thôn Cui và thôn Thung thành thôn mới mang tên Chiềng Khạt. Một tên gọi quen thuộc nhưng mang theo một không gian phát triển mới, với địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn và yêu cầu quản lý, điều hành cũng cao hơn. Được địa phương và Nhân dân tín nhiệm, bà Lê Thị Thời tiếp tục đảm nhận cương vị Bí thư Chi bộ thôn Chiềng Khạt sau sáp nhập. Gắn bó nhiều năm với công tác đoàn thể và công tác Đảng ở cơ sở, bà hiểu rằng phía trước sẽ có không ít khó khăn, nhất là khi một số khu dân cư như thôn Thung trước đây nằm khá xa trung tâm. Bà Thời chia sẻ: “Địa bàn rộng hơn thì công việc chắc chắn sẽ vất vả hơn, nhưng sáp nhập cũng là cơ hội để bà con thêm đoàn kết, gắn bó, cùng nhau xây dựng thôn mới phát triển hơn”.

Theo bà Lê Thị Thời, Bí thư Chi bộ thôn Chiềng Khạt, để hoạt động của thôn hiệu quả, cần có những cách làm linh hoạt, phù hợp với thực tiễn. Một trong những kinh nghiệm được Chiềng Khạt duy trì nhiều năm qua là xây dựng hương ước, quy ước sát với đời sống của người dân; đồng thời tổ chức các tổ, nhóm theo từng khu dân cư. Mỗi tổ bầu tổ trưởng để kịp thời thông tin các chủ trương, nhiệm vụ của thôn, của xã đến từng hộ dân. Nhờ phát huy hiệu quả vai trò của các tổ dân cư, nhiều công việc chung được triển khai nhanh chóng, đồng bộ. Không chỉ trong các phong trào phát triển kinh tế - xã hội, mô hình này còn phát huy tinh thần tương thân tương ái trong cộng đồng.

Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Lương Nguyễn Thị Thanh Hợi, cho biết: Việc sắp xếp thôn không đơn thuần là thay đổi địa giới hành chính hay quy mô dân cư, mà còn là bước đi nhằm tạo điều kiện tập trung nguồn lực, xây dựng bộ máy tinh gọn, nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ Nhân dân tốt hơn. Sau sắp xếp, thôn Chiềng Khạt có tổng số 432 hộ. Đây là cơ hội để thôn, xã khai thác hiệu quả tiềm năng về đất đai, lao động, hạ tầng và các giá trị văn hóa truyền thống để phát triển kinh tế - xã hội.